Om te kunnen bieden moet je eerst Inloggen of Maak gratis een account aan.

Sorry, dit kavel is gesloten!

Jan Philipsz Schabaelje - Historische beschrijving van het leven onses Heeren Jesu Christi, en d'omstandigheden van dien. - 1681

Jan Philipsz Schabaelje : Historische beschrijving van het leven onses Heeren Jesu Christi, en d'omstandigheden van dien. Getrokken uit de vier Evangelisten, met leersame aanmerkingen, ende beschrijvingen der landen, steeden, plaetsen, bergen, rivieren en wateren verrijkt, alles na tijds ordre gestelt, en in acht deelen verdeelt, Met veel Koopere Plaeten versien. Te Leeuwarden, By Hendrik Rintjes, 1681. 4o: (24)1034(13)p. Zeer fraai origineel leder met ribben. Met de 70 fraaie tekstgravures waarvan sommigen met de hand ingekleurd. Gezien e binding heeft hier nooit een titelplaat gezeten zoals bij andere uitgaves. Titelpagina bevat onderaan een naam uit 1897. Boekblok heeft hier en daar wat oude vochtranden. Pracht exemplaar.

** Bibl. ref. : Bender, Harold S. Two Centuries: 4. Doopsgezinde Bijdragen (1864): 44; (1891): 2, 8. Friedmann, Robert. Mennonite Piety Through the Centuries. Goshen, 1949: 111-15.
Horst, I. B. "The Wandering Soul, a Remarkable Book of Devotion." Mennonite Historical Bulletin 18 no. 4: 1, 2, 4, 8.
Molhuysen, P. C. and P. J. Blok. Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek. v. 1-10. Leiden, 1911-1937: v. 2, 1268-70.
Schagen, Martin. Naamlijst der doopsgezinde schrijveren. Amsterdam, 1745: 89 ff. (The Amsterdam Mennonite library has a copy of this Naamlijst in which Schagen himself made handwritten annotations of a large number of editions of Lusthof des Gemoeds, now lost).
Schijn, Hermann. Uitvoeriger Verhandeling van de Geschiedenisse der Mennoniten. Amsterdam: Kornelis de Wit, 1744: 581-88.
Smith, C. Henry. The Mennonite Immigration to Pennsylvania. Norristown, 1929: 346-348.


Schabaelje (Scabalie, Scabalje), Jan Philipsz (Philipsen), geboren omstreeks 1585 te Amsterdam, overleden aldaar in april 1656 en begraven te Alkmaar, was lid van de doopsgezinde Waterlander (Toren) gemeente te Amsterdam. Aanvankelijk had hij samen met zijn broer Pieter een graanmolen en was hij redelijk rijk; later verloor hij zijn geld. In 1620 werd hij gekozen tot diaken van zijn thuisgemeente, en al snel besloot hij zich aan de studie te wijden; daarna verhuisde hij naar Alkmaar, waar hij in 1636 of 37 werd geroepen voor het ambt van de Waterlander gemeente als collega van Hans de Ries. Na een paar jaar werd hij echter ontslagen op beschuldiging van aanstootgevend gedrag tegenover zijn huishoudster, met wie hij later trouwde. De exacte jaren van zijn dienst bij Alkmaar zijn niet bekend. Na zijn ontslag keerde hij terug naar Amsterdam, waar hij een boekwinkel opende in de Langestraat. Deze zaak floreerde niet en geleidelijk werden de omstandigheden van Schabaelje nogal slecht; toen werd hij met een klein salaris benoemd tot ziekenbezoeker in de Amsterdamse gemeente Waterlander.
Schabaelje publiceerde een groot aantal geschriften, deels omdat hij op deze manier zijn brood moest verdienen, deels ook omdat hij daartoe een innerlijke roeping voelde. Met zijn broer Dirk Philipsz Scabaelje publiceerde hij een gezangboek getiteld Walchers Liedboeck (Vlissingen, 1611). Zijn andere publicaties zijn Harmonia ofte Eendrachtighe Vertellinghe der Vier Evangelisten (Amsterdam, 1624); Sommarium ofte corten bevat des Bijbels, gevolgd door een Historielied van het leeven onzes Heeren Jesu Christi en twee andere hymnen (Amsterdam, 1629, repr. Haarlem, 1654); Tractaet teghen de Successie der Pausen van Romen (Amsterdam, 1633); Dialogus van den Corinthischen twist. . . op deesen onsen tijdgepast (de Rijp, 1640); Aenmerkingen, of Gulden Annotatien (Hoorn, 1641; met een enigszins herziene titel herdrukt (De Rijp, 1641, en Amsterdam, n.d.); Den grooten Figuer-Bibel, een bijbelse geschiedenis met 477 kopergravures (Alkmaar, 1646); Historische Beschrijving van het Leeven Jesu Christi, 1069 pagina's met illustraties (De Rijp, 1647; 3e ed. Leeuwarden, 1707, 4e ed. Amsterdam, 1716; 64 afbeeldingen gevonden in de derde druk van dit boek zijn ontleend aan de N. Visscher's Prentenbijbel); Bibelsche Figueren anders ghenaemt Spiegel des Evangeliums (Amsterdam, 1648); Emblemata Sacra (1653); his Metamorphosis ofte Transformatie onses tijdts waar in Poetischer Wijze beweezen word de groote, en wonderbaarlijke veranderinge der Menschen hunne waare schepping: gemaakt door maniere van Zaamensprekinge tusschen eenen welbelezen Historicus en eenen Pelgrim (Alkmaar, 1657) verscheen na zijn dood. Van zijn boek Corte Maniere om de Siecken in haer wtersten te troosten is de eerste druk verloren gegaan. Een tweede herziene en vergrote uitgave werd in 1682 in Amsterdam uitgegeven. Hij schreef ook een boekje over De eeuwige Godtheyt Christi; van dit boek lijkt geen aparte uitgave te bestaan; het wordt alleen gevonden in een volume, uitgegeven in Leeuwarden in 1688, met daarin (a) Hans de Ries' Van de eeuwigheyd ende Godtheyd Jesu Christi, (b) Schabaelje's De eeuwige Godtheyt Christi, en (c) Menno Simons' Van den eenigen eeuwigen einde waren Godt, Vader, Binnenkort einde H. Geest. Naast deze en een aantal van zijn hymnen gevonden in doopsgezinde gezangboeken zoals Gheestelijck Kruydt-Hofken en Stapels Lusthof der Zielen, waren twee van zijn publicaties van uitzonderlijke betekenis voor de mennonieten, namelijk Lusthof des Gemoeds en Vereenigingh van de principals Artijckelen des geloofsovertuigingen.
In 1635 Schabaelje publiceerde te Alkmaar een devotieboek, Lusthof des Gemoets inhoudende verscheyden geestelijcke Oeffeningen met noch twee Collatien der wandelende Ziele met Adam en Noach (The Mind's Garden of Pleasure, Containing Various Spiritual Exercises with Two Dialogues of the Wandering Soul with Adam and Noah ). Dit boek heeft meer dan 50 Nederlandse edities ondergaan en is het meest gelezen doopsgezinde boek, ook erg populair onder niet-mennonieten. De tweede en volgende edities werden aangevuld met een dialoog met Simon Cleophas, de titel luidt voortaan: Lusthof des Gemoeds. . . met nog drie Collatien der Wandelende Ziele met Adam, Noah en Simon Cleophas (Wandering Soul). In de tweede en volgende edities werden ook een aantal kleine toevoegingen toegevoegd. De meeste edities hebben een paar nogal primitieve foto's en een geïllustreerde titelpagina; een uitgave uit 1724 heeft enkele kopergravures van Jan Luiken. De laatste Nederlandse uitgave dateert van 1768.
Het laatste deel van dit boek werd apart gepubliceerd in een Duitse vertaling, getiteld Die Wandlende Seele, das ist: Gespraech der Wandlenden Seelen mit Adam, Noah und Cleophas, verfasset die Geschichten von der Erschaffung der Welt an biss zu und nach der Zerstoerung Jerusalems. Deze vertaling is gemaakt door B.B.B., zeer waarschijnlijk Bernhard (?) Benedict Brechbühl (Brechbill; 1665-1720), die tot de Zwitserse vluchtelingen behoorde die in 1710 naar Nederland kwamen en later naar Amerika emigreerden. De Duitse vertaling werd in Europa minstens 13 keer geredigeerd, voornamelijk in Bazel en Frankfurt-Leipzig.
Het was erg populair onder de mennonieten in Amerika, waar 18 Duitse edities van Die Wand(e)lende Seel(e) bekend zijn (eerste ed. Germantown door Chr. Saur, 1768) en 9 Engelse edities van The Wandering Soul. Net als in Europa werden de Amerikaanse edities van dit boek, zowel Duits als Engels, veel gelezen door niet-doopsgezinden. (Zie Zwervende ziel.)
In 1640 (te Amsterdam) publiceerde Schabaelje: Vereenigingh van de principale Artijckelen des Geloofs eeniger Doops-ghesinde Ghemeynten, diemen inclusief Waterlanderen, Vlaminghen, en Duytschen, getrocken uyt hare uyt-gegevene Confession, waer uyt men sien der het klein en nietigh verschil selver Confessien, Tot dienst van alle vreed'-lievende, door I.P.S. (Combinatie van de belangrijkste geloofsartikelen van enkele doopsgezinde gemeenten, genaamd Waterlanders, Vlamingen en Duitsers, overgenomen uit hun gepubliceerde bekentenissen, waaruit men het kleine verschil tussen deze bekentenissen kan zien, in dienst van alle vreedzame [christenen]). Een tweede editie van dit boek verscheen te Amsterdam 1674, 3e ed., Rotterdam 1739. In dit boek, geschreven ter bevordering van een grotere eenheid onder de Nederlandse mennonieten, vergelijkt Schabaelje de Waterlander Bekentenis van Hans de Ries en Lubbert Gerritsz uit 1610, en de Jan Cents Hoogduits - Friese Bekentenis van 1630, waaruit blijkt dat de verschillen in de belangrijkste leerstellingen onbeduidend zijn. Het boek van Schabaelje werd zeer gewaardeerd door Schijn en andere vooraanstaande Nederlandse mennonieten.

Object Boek
Aantal boeken 1
Onderwerp Geïllustreerd, Geschiedenis, Jodendom, Recht, Reizen, Religie
Auteur/ Illustrator Jan Philipsz Schabaelje
Boektitel Historische beschrijving van het leven onses Heeren Jesu Christi, en d'omstandigheden van dien.
Staat Fraai
Publicatiejaar oudste item 1681
Druk Eerste druk
Taal Nederlands
Oorspronkelijke taal Ja
Uitgever Te Leeuwarden, By Hendrik Rintjes, 1681.
Band Leder
Extra's Anders - zie de beschrijving
Aantal pagina‘s. 1071
Afmetingen 20×16 cm
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki-account aan te maken, kun je bieden op onze 65.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
of