Exact honderd geleden werd de kunststroming De Stijl, ook wel bekend als het neoplasticisme, geboren. Ook was vorige week de verjaardag van een van haar voornaamste leden: Piet Mondriaan. Een eeuw later is de beweging nog steeds aanwezig in onze cultuur en in ons dagelijks leven, zichtbaar in onze architectuur, design en kunst. Ook hebben we deze week een echte Mondriaan in de veiling! Laten we eens terugkijken op een van de meest herkenbare en meest invloedrijke kunststromingen in onze geschiedenis.
In samenwerking met Anita Helmy, expert moderne kunst
Postimpressionistische inspiratie
De revolutionaire perceptie van het impressionisme op de schilderkunst resulteerde in allerlei nieuwe kunststromingen tijdens het begin van de 20e eeuw. Ook in Nederland was er interesse voor deze nieuwe kunst maar vanwege de Eerste Wereldoorlog, waarin Nederland neutraal bleef, konden Nederlandse kunstenaars niet het land uit waardoor ze geïsoleerd werden van de internationale kunstwereld.
Het was in die periode dat schilder (en schrijver/poëet/criticus) Theo van Doesburg op zoek ging naar andere kunstenaars om een tijdschrift mee op te zetten en om een nieuwe kunstbeweging mee te beginnen. Rond 1915 ontmoette hij kunstenaars die uiteindelijk de grondleggers van het tijdschrift zouden worden, om te beginnen Piet Mondriaan. Ze ontmoetten elkaar bij een tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Mondriaan had in Parijs gewoond maar leefde in Nederland ten tijde van de oorlog. Hij verbleef bij de kunstenaarsgemeenschap van Laren waar hij M.H.J. Schoenmaekers leerde kennen, schrijver van Het Nieuwe Wereldbeeld en van Beginselen der Beeldende Wiskunde (publicaties die later een enorme invloed hadden op Mondriaan en andere leden van de beweging).
Het opstellen van de principes
In de eerste elf uitgaven van het tijdschrift publiceerde Mondriaan zijn lange artikelenreeks genaamd De Nieuwe Beelding in de Schilderkunst. Daarin schreef hij het volgende:
“Als een pure representatie van de menselijke geest zal kunst zich uiten in een pure esthetische, dat wil zeggen, abstracte vorm. Het idee van Nieuwe Beelding kan daarom niet de vorm aannemen van een natuurgetrouwe of concrete representatie – dit idee van Nieuwe Beelding zal de typische verschijningskenmerken negeren, dat wil zeggen, natuurlijke vorm en kleur. In tegenstelling daarvan zou het haar uitdrukking moeten vinden in de abstractie van vorm en kleur, dat wil zeggen, in de rechte lijn en in de duidelijk gedefinieerde primaire kleur.” - Piet Mondriaan
Dit idee werd het principe van de beweging en resulteerde in het memorabele beeld van een zwart raster met rode, blauwe, gele en witte vlakken. Het is zeer interessant om te zien hoe duidelijk de verandering van de visie van Mondriaan te zien is in zijn werk. Een beroemd voorbeeld hiervan is dat hij herhaaldelijk bomen schilderde die telkens iets abstracter werden, totdat alleen nog maar verticale en horizontale lijnen overbleven.
Links: Mondriaan - De Rode Boom (1908-1910) / Rechts: Mondriaan - Bloeiende Appelboom (1912)
De breuk
Na 1921 begonnen andere stromingen de groep te beïnvloeden, voornamelijk het werk van de suprematistische schilder Malevich en het Russisch constructivisme. Niet elk lid van de groep was het daar mee eens. In 1924 stelde Van Doesburg de theorie van het elementarisme voor: daarin opperde hij dat een diagonale lijn essentiëler is dan horizontale en verticale lijnen. Dit ging uiteraard te ver voor Mondriaan en dus besloot hij om te groep te verlaten, alhoewel de vele nieuwe ‘leden’ met Dadaïstische invloeden (I.K. Bonset en Aldo Camini) hierbij ook een rol speelden. Na de dood van Theo van Doesburg viel de groep uiteen. Toen werd ook duidelijk dat de nieuwe Dadaïstische leden, Bonset & Camini, beide pseudoniemen van Theo van Doesburg waren.
De invloed van deze beweging
De Stijl heeft nog steeds invloed op moderne kunstenaars. Een van de meest beroemde voorbeelden is natuurlijk de Mondriaanjurk van Yves Saint Lauren, uit 1966. Eerder, in 1930, ontwierp Lola Prusac een door Mondriaan geïnspireerde tassenlijn voor Hermes. In 2000 bracht de band The White Stripes hun album genaamd ‘De Stijl’ uit, met een albumhoes waarop beide bandleden te zien zijn tussen een aantal geometrische vormen en lijnen.
Ook bij Catawiki is de invloed van deze beroemde kunststroming dagelijks merkbaar: van moderne variaties op het werk van Mondriaan tot glas-in-lood in de stijl van De Stijl. Als je geïnteresseerd bent in moderne kunst, neem dan regelmatig eens een kijkje bij onze moderne kunstveiling. Vergeet niet om deze Mondriaan te bekijken! Je kan ook je eigen stukken verkopen, door je hier te registreren.