In samenwerking met Daniel Heikens - Fotografie-expert
In een wereld waar onze telefoon tegelijkertijd een fotocamera is, is het interessant om terug te kijken naar de ontwikkeling van de fotografie. Aan het einde van de 19e eeuw en begin van de 20e eeuw ontstond een nieuwe afdrukmethode, omdat de vraag naar foto's van een hoge kwaliteit groeide. In plaats van lichtgevoelig materiaal te ontwikkelen voor slechts één foto, werden er printplaten gemaakt die massaproductie mogelijk maakten en soms zelfs mooiere tinten oplevereden dan gelatine zilverdruk. Lees verder als je wilt weten hoe fotomechanisch drukken werkt en hoe het resultaat eruit ziet.
Wat is fotomechanische druk?
Bij dit proces, de naam zegt het al, wordt een fotografische afdruk gemaakt met inkt op papier, en niet met lichtgevoelig materiaal. Je kunt het zien als een vroege brug tussen de analoge en digitale tijd. Dit proces kon op een aantal manieren verlopen. Maar de basis (zonder het te technisch te maken) was altijd gechromateerde gelatine, die hard werd en zo verschillen aan het oppervlak liet ontstaan die overeenkwam met verschillende tinten in de foto. Op basis hiervan kon een mal gemaakt worden en konden meer foto's worden afgedrukt, vergelijkbaar met methoden die bij de drukpers werden gebruikt. Laten we eens een aantal methoden onder de loep nemen.
Foto-ets
Onder deze techniek vallen veel foto-etsen of 'gravures'. Gelatine werd hier gebruikt bij het etsen van een metalen plaat waarmee de afdrukken werden gemaakt. Na blootstelling aan licht, werd de gelatine hard op een metalen plaat. De niet-blootgestelde gelatine werd weggespoeld en de plaat geëtst. Zuur vrat daarbij het metaal aan dat niet beschermd was door gelatine en zo kreeg je een printplaat waar je afdrukken mee kon maken.
De afdruk hierboven is gemaakt met behulp van de foto-ets techniek. Hiervoor werd de hele geëtste plaat met inkt bedekt. Vervolgens werd de inkt afgeveegd, waardoor alleen in de geëtste uitsparingen inkt achterblijft, die op papier afgedrukt werden.
Fotogravure
Met vrijwel hetzelfde proces als waarmee je foto-etsen maakt, kun je ook fotogravures maken. Het verschil zit in de platen. Bij een foto-ets wordt gebruik gemaakt van diepdrukplaten. De delen die afgedrukt moeten worden, worden verwijderd uit de plaat en de inkt wordt in de verzonken delen aangebracht. Bij fotogravures worden echter reliëfplaten gebruikt, die precies andersom werken. De delen die niet afgedrukt moeten worden, worden verwijderd uit de plaat en de inkt wordt aangebracht op de hogere delen.
Heliogravure
Terwijl sommige druktechnieken een gelatinereliëf gebruiken om een afdrukplaat te maken, gebruiken andere technieken de gelatine zelf. Omdat gelatine behoorlijk kwetsbaar is, kan er slechts een beperkt aantal goede afdrukken mee gemaakt worden. Heliogravure is een techniek waarbij gelatine wordt gebruikt die vijf keer harder is, waardoor er meer afdrukken gemaakt kunnen worden. Hoe werkt het? Door gelatine bloot te stellen aan licht verhardde het niet alleen, het werd ook hydrofoob (het weerstond water of mengde zich er niet goed mee). Daardoor hechtte olieachtige inkt beter. Gelatine die minder blootgesteld werd, was minder hydrofoob dan de blootgestelde delen. Daardoor pakte de inkt niet en ontstonden verschillende tinten, vergelijkbaar met het proces van lithografie.
'White Angel Breadline' door Dorthea Lange, afgedrukt in 1935 in de VS
Er zijn nog veel meer fotomechanische afdrukmethodes. We hebben er maar drie kort besproken. Neem met deze kennis in je achterhoofd eens een kijkje bij onze unieke veiling met vintage fotomechanische afrdukken. Daar vind je meer voorbeelden van oude afdrukken die dateren van rond de eeuwwisseling. Fotomechanische afdrukken hebben een groot voordeel vergeleken met gelatine zilverafdrukken: ze zijn erg stabiel en blijven lang mooi. Ze vervagen bijvoorbeeld niet. Het is dus nu het moment om een bod te doen op een van deze vintage schatten. Deze speciale veiling loopt af op 1 september 2017.