Door Horst Klover | 18 mei 2018
In Expert Talk geven we de metaforische pen aan een van onze experts om een onderwerp te bespreken in zijn of haar gebied van expertise. Deze keer gaat moderne kunstexpert Horst Klover in op iets wat velen van ons zich vast wel eens hebben afgevraagd: waarom zijn de soepblikken van Andy Warhol eigenlijk kunst?
__________
Rond 1965 verschenen reclame-uitingen en provocerende stadsbeelden plotseling in galeries en museums: popart rukte op in de VS en Europa. Tot die tijd domineerde het verwarrende spel met vormen en symbolen van de abstracte schilderkunst musea en galeries. De gewone man of vrouw durfde deze tempels van goede smaak niet te betreden; het was de speeltuin van de elite en de kunstcritici.
Andy Warhol (1928-1987) was een leidende figuur in de popartbeweging
Een handvol kunstenaars wilde zich niet conformeren aan de traditionele kunstenaars en hun selecte publiek, en liet zich niet voorschrijven wat een 'goed' schilderij was. Ze kozen motieven en thema's voor hun kunst die voor iedereen meteen duidelijk waren. Beelden die alomtegenwoordig waren in de samenleving: op flipperkasten, in stripboeken, tijdschriften, supermarkten en natuurlijk op tv.
Het verbazingwekkende is dat deze beweging, onafhankelijk van elkaar, gelijktijdig ontstond in steden als New York, Los Angeles en Londen. De tijd was rijp voor popart: populaire en democratische kunst. In het midden van de jaren 1960 ontwikkelde de beweging een onmiskenbare, internationale stijl. De iconen daarvan worden vandaag de dag nog overal ter wereld herkend.
Kunst & leven
Het afschaffen van de scheiding tussen kunst en het dagelijkse leven was een belangrijk idee in de beginperiode van de beweging. Schilders zoals Robert Rauschenberg en Jasper Johns begonnen, geïnspireerd door hun Europese leermeesters, objecten uit het dagelijks leven en de consumptiemaatschappij, zoals bierblikjes en verkeersborden, te verwerken in hun schilderijen en sculpturen.
Zonder dat ze elkaar kenden, maakten Roy Lichtenstein, James Rosenquist, Andy Warhol en Tom Wesselmann de wereld van reclame, entertainment en sterrencultus tot de basis van hun werk. Hun werken waren groot, schreeuwerig en schitterend, net als de triviale wereld waar ze naar gemodelleerd waren.
Claes Oldenburg, Tom Wesselmann, Roy Lichtenstein, Jean Shrimpton, James Rosenquist en Andy Warhol
En toen was dat alles opeens toegestaan en welkom in de kunstgalerie, van Campbell’s soepblikken en cartooneske oorlogsscènes tot megasterren zoals Marilyn Monroe. Het sterk gestileerde persportret van Marilyn Monroe, dat in veel kleurencombinaties werd afgedrukt, werd in 1962 door Warhol verheven tot de ‘Mona Lisa’ van die tijd.
Wat is kunst?
Sommige denkers zagen in de opkomst van popart het einde van de kunst zelf. Dat was wellicht wat voorbarig. In ieder geval werd de vraag ‘wat is kunst?’ opnieuw gesteld naar aanleiding van Warhols werk. En die werd ook direct beantwoord: alles kan kunst zijn. En soepblikken dus ook.
- De Campbellsoepblikken van Andy Warhol (1962)
- Foto: MOMA
Dit was het moment van complete artistieke vrijheid. Niets kon nog uitgesloten worden en kunst werd diverser dan ooit. Dat idee leeft nog steeds en roept telkens weer verwarring op bij zowel experts als het publiek. De omgang met kunst werd echter ook eenvoudiger, omdat het oordeel of die kunst goed of slecht was, niet meer noodzakelijk was. Alles kan, en de meeste popart ziet er gewoon goed uit, of het nu in een museum is of thuis in een persoonlijke collectie.
De oorsprong van popart
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, komt de term popart niet uit de VS, maar eerder uit Engeland. In de jaren 1950 zat de ‘popcultuur’ in de lift in Europa, waarbij ‘pop’ de betekenis ‘populair’ had. Het woord verscheen voor het eerst in een collage van Richard Hamilton. Het stond op het tennisracket of de lolly van een bodybuilder die was afgebeeld in een met reclame behangen appartement.
In heel Europa ontstonden bewegingen en groepen kunstenaars die de populaire cultuur in de schijnwerpers van de kunstwereld zetten. Arman verzamelde horloges en melkkannen in plexiglas, Daniel Spoerri schikte de restanten van een maaltijd op een tafelblad en hing ze aan de muur, Mimmo Rotella maakte collages van gescheurde straatposters en Eduardo Paolozzi prees het stripboek, omdat het volgens hem meer over de moderne stadsburger en zijn omgang met technologie zei dan abstracte schilderkunst.
De duizenden verschijningsvormen van de consumptiemaatschappij werden dus aan beide kanten van de oceaan een belangrijke inspiratie voor kunst. Popart wilde het leven van de moderne mens laten zien - waar blikjes natuurlijk bij horen. En zo belandden ze ook in galeries en musea.
__________
Breng eens een bezoek aan onze moderne kunstveilingen en ontdek onze selectie moderne kunst, of vraag onze experts om advies als je zelf een schilderij wilt aanbieden voor de veiling.
Meer weten Moderne kunst | Popart | Schilderijen