Blaeu - Hartog van Savoye, Prins van Piemont - 1697

MONUMENTALNE DZIEŁO SZTUKI JOHANNESA BLAEU: WIELKI TEATR SAVOJSKI W PIEMONCIE
Przepiękne i monumentalne dzieło upamiętniające domeny Rodu Sabaudzkiego, opublikowane w Hadze w 1697 roku przez Johanana Blaeua, najwybitniejszego tłumacza kartografii i wydawnictwa topograficznego w Holandii XVII wieku. To niezwykłe „Tooneel der heerschappyen” nie jest jedynie ilustrowanym atlasem, lecz prawdziwym manifestem politycznym mającym przedstawić na europejskich dworach potęgę terytorialną, militarną i symbolicznego Księstwa Sabaudii pod Wiktorio Amedeo II. Dzięki widokom miejskim, perspektywom architektonicznym, placom, zamkom, pałacom i fortyfikacjom oraz herbom, dzieło buduje monumentalny obraz Sabaudii w kluczowym momencie jej wzbierającego dążenia do rangi monarchii europejskiej. Monstrualność formatu, miedzioryty o silnym efekcie scenograficznym oraz wyrafinowana holenderska drukarnia przemieniają ten tom w jedno z najważniejszych świadectw ikonograficznych barokowego Torunia i sabaudijskiej tożsamości wizualnej XVII–XVIII wieku.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Dzieła topograficzne Blaeua poświęcone terytoriom włoskim, zwłaszcza te dotyczące Państw sabaudzkich i kompletne z głównymi tablicami, są obecnie bardzo poszukiwane na rynku międzynarodowym. Porównywalne egzemplarze „Tooneel der heerschappyen” zwykle wahają się od 6 000 do 18 000 euro w zależności od kompletności ikonograficznej, świeżości rycin, jakości oprawy i obecności tablic alegorycznych i heraldycznych. Kopie niekompletne niektórych tablic wciąż utrzymują silne znaczenie historyczne i kolekcjonerskie ze względu na wagę samego dzieła.
OPIS FIZYCZNY I STAN
Oprawa z epoki w całości wykonana z prawdziwej bazyanowej z tytułem i złotymi herbami na grzbiecie. Grzbiety z wyprofilowanymi żebrami. Kilka wad i zużyć. Tytulatury drukowane na pierwszych stronach w kolorze czerwonym i czarnym z rytą winietą. Obecne są drugie frontispisy alegoryczne drukowane miedziorytem w obu tomach. Obecna tablica heraldyczna z herbem Wiktorio Amedeo II w pierwszym tomie. Zachowanych 9 tablic miedziorytniczych, niektóre złożone i dużego formatu, przedstawiające widoki miejskie, architekturę, zamki i fortyfikacje Stanu sabaudzkiego. Karte z żółtawą patyną i śladami użycia. W starych księgach, z historią trwającą wiele wieków, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze uwzględnione w opisie. Strony (4); 14nn; 108; (4). (4); 12nn; 138; (4).
PEŁNY TYTUŁ I AUTOR
Tooneel der heerschappyen van zyne Koninglyke Hoogheyd den Hartog van Savoye, prins van Piemont, koning van Cyprus.
In s' Gravenhage, by Adriaan Moetjens, 1697.
Johannes Blaeu.
KONTEKST I ZNACZENIE
Ta praca reprezentuje jeden z najbardziej ambitnych projektów edytorskich poświęconych celebracji Stanu sabaudzkiego pod koniec XVII wieku. Tom powstał jako narzędzie polityczne i dyplomatyczne mające ukazać Europie nowoczesność administracyjną, militarną i urbanistyczną domen Vittorio Amedeo II, w momencie gdy Ród Sabaudii umacniał swoją rolę wśród wielkich dynastii kontynentalnych.
Widoki Torreiny stanowią serce symboliczne dzieła: stolica jest ukazana jako miasto nowoczesne, uporządkowane, fortyfikowane i godne wielkim dworom europejskim. Obok miasta pojawiają się zamki, rezydencje książęce, place, budynki kościelne i struktury militarne, które tworzą prawdziwą geografię władzy sabaudzkiej. Wybór środowiska editorskiego holenderskiego Blaeu nie jest przypadkowy. Kartografia i topograficzne wydawnictwo Niderlandów wówczas reprezentowały najwyższy europejski poziom precyzji technicznej, jakości rycin i prestiżu międzynarodowego. Dzieło wpisuje się więc w tradycję wielkich barokowych atlasów celebracyjnych, w których geografia, propaganda dynastyczna i spektakularność terytorium łączą się w jednolitym języku wizualnym. Aparat alegoryczny i heraldyczny jeszcze wzmaga przekaz polityczny: księstwo Sabaudii przedstawiane jest nie jako peryferyjna rzeczywistość włoska, lecz jako europejska potęga w pełni osadzona w systemie monarchii nowoczesnych.
BIOGRAFIA AUTORA
Johannes Blaeu (1596-1673), syn znanego kartografa Willema Blaeu, był jednym z najważniejszych wydawców, geografów i kartografów europejskiego XVII wieku. Jego warsztat w Amsterdamie wyprodukował niektóre z najsłynniejszych atlasów, w tym monumentalny Atlas Maior. Dzieła Blaeu stanowią absolutny szczyt barokowej kartografii holenderskiej pod względem jakości typografii, wyrafinowania rycin i ambicji edytorskiej. Ich twórczość wywarła znaczny wpływ na odwzorowanie geograficzne i polityczne Europy nowoczesnej.
HISTORIA DRUKU I ODBIORU
„Tooneel der heerschappyen” ukazało się w Hadze u Adriaana Moetjensa w 1697 roku, gromadząc materiały topograficzne i celebracyjne poświęcone domenom sabaudzkim. Dzieło to miało dość ograniczoną dystrybucję, skierowaną głównie do środowisk arystokratycznych, dyplomatycznych i kolekcjonerskich.
Kopie pełne tablic są obecnie rzadkie. Wiele egzemplarzy zachowanych nosi ślady rozproszenia ikonograficznego wynikające z częstego oddzielania rycin, często sprzedawanych osobno na rynku antykwarycznym już w XVIII i XIX wieku. Obecność frontispisów alegorycznych, tablicy heraldycznej i znacznej części widoków utrzymuje jednak wysoką wartość historyczno-dokumentalną egzemplarza.
BIBLIOGRAFIA I ODNOŚNIKI
ICCU / OPAC SBN: inwentarze edycji „Tooneel der heerschappyen”.
WorldCat: Johannes Blaeu, topograficzne dzieła poświęcone domenom sabaudzkim.
Koeman, Atlantes Neerlandici, repertoria poświęcone produkcji Blaea.
Van der Krogt, Koeman’s Atlantes Neerlandici, studia nad holenderską kartografią barokową.
Bibliografie dotyczące topografii sabaudzkiej i toruńskiego baroku XVII wieku.
Studi nad propagandą dynastyjną Vittorio Amedeo II.
Międzynarodowe katalogi antykwaryczne poświęcone atlasom i widokom włoskim XVII wieku.
Badania nad produkcją wydawniczą Adriaana Moetjensa w Hadze.
Studia ikonograficzne nad sabaudzkimi rezydencjami i piemonckimi fortecami.
Repertoria widoków miejskich europejskich z XVII wieku.