Netherlands, Utrecht 1 Gulden 1736/16 RRR

NOORDELIJKE NEDERLANDEN – REPUBLIEK DER VERENIGDE NEDERLANDEN
Utrecht – Generaliteitsgulden 1736/16 – uitzonderlijke jaartalwijziging

Een bijzonder exemplaar van de Utrechtse generaliteitsgulden uit 1736, met een opvallende en niet in de reguliere catalogi vermelde jaartalwijziging 1736/16.

Utrecht, 1736/16
Zilver | Ø 32 mm | gewicht 10,51 gram
Muntmeester: Johan van Romondt
Muntteken: stadsschildje van Utrecht

Voorzijde:
Pallas Athene, ook wel geïnterpreteerd als de Nederlandse Maagd, frontaal staande. In haar rechterhand houdt zij een speer met vrijheidshoed; met haar linkerelleboog leunt zij op de Bijbel, geplaatst op een rijk versierd altaar. Onder de voorstelling het gewijzigde jaartal 1736/1716.

Omschrift: HAC NITIMVR – HANC TVEMVR – stadsschildje

Keerzijde:
Gekroond generaliteitswapen, geflankeerd door de waardeaanduiding I – G.

Omschrift: MO•ARG•ORD•FOED•BELG•TRAI

Stempelkenmerken:
I – G, zonder punt na de G; geen punt achter het jaartal; geen punt na TRAI.

De bijzondere jaartalwijziging 1736/16

Bij vroegmoderne muntproductie werden muntstempels volledig met de hand vervaardigd. Het maken van een nieuwe stempel was arbeidsintensief en kostbaar. Wanneer een stempel nog bruikbaar was, kon deze daarom worden aangepast door cijfers van een bestaand jaartal opnieuw in te ponsen of te veranderen. Restanten van de eerdere cijfers konden daarbij zichtbaar blijven. Zo ontstaat wat verzamelaars tegenwoordig een jaartalwijziging, overslag of overdate noemen.

Bij dit exemplaar zijn onder het jaartal 1736 duidelijke sporen van een eerder aangebrachten 1716 waarneembaar, waardoor de lezing 1736/1716 ontstaat. Het betreft daarmee geen normale jaartalvariant, maar een bijzonder stempelkenmerk dat rechtstreeks verband houdt met de vervaardiging en het hergebruik of corrigeren van de muntstempel.

Juist dergelijke wijzigingen zijn numismatisch interessant: ze geven als het ware een kijkje in de werkplaats van de munt en kunnen soms slechts aan één specifieke voorzijde-stempel worden gekoppeld.

Zeldzaamheid

In de jaren 1734 tot en met 1738 werden in Utrecht in totaal circa 2.642.730 generaliteitsguldens vervaardigd. De productie was echter bepaald niet gelijkmatig over deze jaren verdeeld. Het jaartal 1737 wordt verreweg het vaakst aangetroffen, gevolgd door 1738. Exemplaren uit 1735 en 1736 komen al beduidend minder vaak voor, terwijl 1734 nauwelijks in de handel of in collecties wordt gezien.

Daar bovenop komt bij het aangeboden stuk de opmerkelijke jaartalwijziging 1736/1716, die niet in de catalogus is vermeld.

Een niet-gecatalogiseerde jaartalwijziging binnen een toch al minder algemeen voorkomend jaar maakt dit tot een munt met bijzondere numismatische aantrekkingskracht. Zeker in deze zeer fraaie, krachtige staat van bewaring, waarin de relevante stempelkenmerken uitstekend zichtbaar zijn, betreft het een buitengewoon interessant exemplaar voor de gespecialiseerde verzamelaar van Nederlandse provinciale en generaliteitsmunten.

Een zeldzame en intrigerende Utrechtse generaliteitsgulden, waarbij de zichtbare sporen van de muntstempel zelf een deel van de geschiedenis vertellen.