Αρχαία Αιγυπτιακή Ξύλο Σαρκοφάγος. Τρίτη Μεσοδιάστημα, 22η Δυναστεία, 945 - 754 π.Χ. Ύψος 181 εκ. Εξαγωγή από την Ισπανία.

σαρκοφάγος

Αρχαία Αίγυπτος, Τρίτη Μεταβατική Περίοδος, 22η Δυναστεία, 945 - 754 π.Χ.

Ξύλο, στόκος και χρώμα.

ύψος 181 εκ., πλάτος 52 εκ. και βάθος 33 εκ.

Καλή κατάσταση, έχει αποκατασταθεί σε ορισμένα σημεία της πολύχρωμης επιφάνειας, διατηρώντας όλα τα αυθεντικά μέρη.

Προέλευση

- Bert Schneider Gallery, Schaffhausen, Ελβετία, από τη δεκαετία του 1980.
Ιδιωτική συλλογή, R.W., Ελβετία. Αποκτήθηκε το 2015.

Επισυναπτόμενο είναι μια μελέτη σχετικά με την αρχαιότητα του αντικειμένου, που εκδόθηκε από έναν αιγυπτιολόγο.

Περιγραφή:

Ένα ανθρωπομορφικό σαρκοφάγο σκαλισμένο από ένα μόνο κομμάτι Λιβανέζικου κέδρου, χωρισμένο στα δύο και κενό για να σχηματίσει το μπολ και το καπάκι. Αυτά ενώνονται με ένα σύστημα αρμολογήματος γλώσσας και αυλάκι, με τα οκτώ σημεία κλειδώματος που είναι κοινά σε αυτόν τον τύπο σαρκοφάγου. Αυτή η κατασκευή από ένα μόνο κομμάτι ξύλου είναι σπάνια και υποδηλώνει ότι πρόκειται για έργο μεγάλης αξίας· οι σαρκοφάγοι συνήθως κατασκευάζονταν από σανίδες, λόγω της σπανιότητας του ξύλου στην Αίγυπτο. Ένα κονίαμα από γύψο έχει εφαρμοστεί πάνω στην χαραγμένη επιφάνεια, λειτουργώντας ως βάση για το μαύρο χρώμα που κυριαρχεί στη διακόσμηση. Αυτό το μαύρο χρώμα ήταν το μόνο φυτικής προέλευσης στην αιγυπτιακή παλέτα και προερχόταν από το κάψιμο στέλεχων σιταριού και κριθαριού σε μια μειωτική ατμόσφαιρα (κλειστό φούρνο) μετά τη συγκομιδή. Το μαύρο ήταν ένα βαθιά συμβολικό χρώμα στην Αίγυπτο, ταυτισμένο με το σκοτεινό, γόνιμο ιλύ που σχηματίζεται από τις ετήσιες πλημμύρες του Νείλου. Συνεπώς, σχετίζεται με την ελπίδα μιας μελλοντικής συγκομιδής, τον κύκλο γεωργικής αναγέννησης και, επομένως, με το δέρμα του Όσιρι, του θεού των νεκρών. Η χρήση του μαύρου στους σαρκοφάγους επιδίωκε έτσι να ταυτίσει τον αποθανόντα με το θεό, διασφαλίζοντας την αναγέννησή τους στον Μετά τον Θάνατο (εικ. 1).

Σε αυτό το μαύρο υπόβαθρο, το καπάκι διαθέτει ωχρές επιγραφές και ένα ανυψωμένο πρόσωπο, ζωγραφισμένο σε ανοιχτό ροζ τόνο με λευκά μάτια και μαύρες πινελιές στα μάτια, τα φρύδια και τα προφίλ των αυτιών. Ο αποθανών φοράει μια τριμερής περούκα και μια μακριά, ψεύτικη οσιριανή γενειάδα, και τα δύο επίσης σε μαύρο. Ο κορμός του καλύπτεται ολοκληρωτικά από ένα οκταπλό κολιέ ushek («ευρύ») που εναλλάσσει γεωμετρικά μοτίβα με ροζέτες και μπλε λωτούς. Κάτω από το κολιέ βρίσκεται μια απεικόνιση του θεού Χόρου, με τα φτερά του απλωμένα σε ένδειξη προστασίας, κρατώντας δύο σύμβολα shen στα νύχια του, έναν δακτύλιο από σχοινί που συμβολίζει την ολοκλήρωση, την αιώνια ενότητα. Αριστερά βρίσκεται μια πολύ κατεστραμμένη εικόνα της θεάς Ίσιδας, ακόμα αναγνωρίσιμη χάρη στον θρόνο στο κράνος της. Κάτω από τα φτερά του Χόρου βρίσκεται μια ζώνη με αστέρια που συμβολίζει τον ουρανό, το βασίλειο του θεού του γερακιού.

Το κάτω μέρος του καπακιού οργανώνεται σε καταγραφές για την τοποθέτηση ιερογλυφικών και εικόνων, διαχωρισμένων με απλές γραμμές και baguettes. Το κεντρικό μέρος καταλαμβάνεται από τέσσερις στενές, παράλληλες, κάθετες καταγραφές που θα φιλοξενούσαν τα κύρια κείμενα (εικ. 2). Ωστόσο, μόνο το κάτω μέρος τριών από αυτές δείχνει ίχνη γραφής, όπου διαβάζει κανείς «Προσφορά από τον βασιλιά προς τον Όσιρι που προεδρεύει στη Δύση, μεγάλο θεό...», επαναλαμβανόμενη δύο φορές (παρουσιάζεται μια τρίτη φορά στη δεξαμενή). Οι τετράγωνες καταγραφές στα πλάγια αρχικά απεικόνιζαν τους τέσσερις γιους του Ήρωνα, διατεταγμένους συμμετρικά, αλλά μόνο οι εικόνες των Duamutef, προστατευόμενου από τη θεά Νείθ, και Hapy, με τη θεά Νέφθυς, παραμένουν. Στα πλάγια του καπακιού υπάρχουν οι επιγραφές «Οσίρις, που προεδρεύει στον Δυτικό θεό...» / «Λόγια που ειπώθηκαν από...» / «Οσίρις...».

Ο άμβωνας είναι επίσης πλούσια πολύχρωμος, τόσο στα πλάγια όσο και στη βάση. Το άνω μέρος του τελευταίου απεικονίζει το κεφάλι από πίσω, με το κομμωτήριο από καλά ορισμένους, γεωμετρικά διατεταγμένους μπούκλες. Κάτω από αυτό βρίσκεται ό,τι φαίνεται να είναι μια ραχοκοκαλιά, με ένα περίγραμμα τριγώνων στην κορυφή του. Κάτω από αυτό υπάρχει μια πλατφόρμα που θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει ένα δίσκο προσφορών, από τον οποίο προέρχονται δύο κέρατα απόρρου και δύο φτερά στρουθοκαμήλου (σύμβολα της Μάατ, θεάς της αλήθειας), πλαισιώνοντας ένα κόκκινο ηλιακό δίσκο, μια αναπαράσταση του θεού Ρα. Από τις δύο πλευρές των φτερών, δύο οχιά φορούν τον ηλιακό δίσκο και προστατεύουν τον Ρα. Στην πλατφόρμα υπάρχουν δύο παρόμοιες, μικρότερες οχιά, στραμμένες προς τα έξω για να προστατεύσουν από οποιαδήποτε εξωτερική απειλή. Στο κάτω μέρος αυτής της ραχοκοκαλιάς, διακρίνεται ακόμα ο κορμός μιας φοίνικας, πλαισιωμένος από μακριές κόκκινες κορδέλες, που με το χρώμα τους ταυτίζονται με τις επιδέσμους που χρησιμοποιούνταν για τη μουμιοποίηση.

Στη μελέτη του για αυτό το σαρκοφάγο, ο Fernando Estrada επισημαίνει μια ενδιαφέρουσα ανωμαλία. Είναι ένα κομμάτι κατασκευασμένο από ένα πλούσιο, πολυτελές υλικό, ένα ενιαίο κομμάτι λιβανέζικου κέδρου. Ένα τέτοιο υλικό θα είχε περάσει μόνο από τα χέρια των καλύτερων μαρμαροτεχνών, αλλά τόσο οι μορφές όσο και τα κείμενα είναι αρκετά ατημέλητα. Επιπλέον, οι ζώνες είναι σαφώς σχεδιασμένες αλλά παραμένουν κατά μεγάλο μέρος κενές. Αυτό μπορεί να συσχετιστεί με την πρακτική, κατά την Αρχαία Αίγυπτο, της επαναχρησιμοποίησης σαρκοφάγων που είχαν κλαπεί από αρχαίους τάφους χωρίς φύλαξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αφαιρούνταν τα κείμενα που αναφέρονταν στον αρχικό ιδιοκτήτη της σαρκοφάγου: διορθώνονταν τα ονόματα, αλλά οι ιερογλυφικές φράσεις δεν διαγράφονταν ή τροποποιούνταν, καθώς αυτό θα σήμαινε προσβολή στους θεούς. Έτσι, εδώ όλα τα κείμενα θα είχαν διαγραφεί εκτός από τα θρησκευτικά, αν και είναι ιδιαίτερα παράξενο που τα παλιά ονόματα δεν αντικαταστάθηκαν με καινούρια, αφήνοντας τις ζώνες κενές, δεδομένου ότι κανείς δεν θα χρησιμοποιούσε μια σαρκοφάγο στην οποία το όνομά του δεν εμφανιζόταν. Ο Estrada επισημαίνει ότι είναι πιθανό, επομένως, αυτό το σαρκοφάγο να ήταν ένα κλεμμένο δείγμα που είχε τοποθετηθεί σε ένα εργαστήριο, περιμένοντας να πουληθεί σε νέο ιδιοκτήτη. Αυτό το γεγονός θα εξηγούσε τη μοναδική φύση αυτού του κομματιού, δεδομένου ότι πολλοί άλλοι ανακτημένοι σαρκοφάγοι είναι γνωστοί, αλλά λίγοι, αν υπάρχουν, παρουσιάζουν αυτή την κατάσταση πριν από την αλλαγή ιδιοκτησίας, και μάλιστα σε μια ιδιαίτερα πολυτελή περίπτωση. Ένα από τα λίγα συγκρίσιμα παραδείγματα που διατηρούνται σήμερα στη Νέα Υόρκη χρονολογείται μεταξύ του τέλους της 21ης δυναστείας και της αρχής της 22ης δυναστείας (εικ. 3).

Όσον αφορά την χρονολόγηση του σαρκοφάγου, η Estrada το τοποθετεί στη 22η Δυναστεία βάσει της ποιότητας του υλικού του και επίσης του μεγάλου μεγέθους του λαιμού ushek (που καθορίζει τον τύπο του σαρκοφάγου γνωστό ως «stole») και της εμφάνισης της μικρής πλατφόρμας ή τραπεζιού προσφορών στον οπίσθιο πυλώνα. Μετά το θάνατο του Ραμσή Γ', μέλους της 20ης Δυναστείας και τελευταίου φαραώ της Νέας Βασιλείας, και τις καταστροφικές εποχές της 21ης Δυναστείας, όταν η Αίγυπτος διασπάστηκε και έχασε το ξένο κύρος της, η χώρα δεν άρχισε να ανακάμπτει παρά μόνο κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σέσενοκ Α', του Λίβυου ιδρυτή της 22ης Δυναστείας. Χάρη σε αυτόν τον φαραώ, και για αρκετές διαδοχικές γενιές, η Αίγυπτος θα απολάμβανε και πάλι την χαμένη ηγεμονία της, όπως αποδεικνύεται από την άνθηση του εξωτερικού εμπορίου, ιδίως όσον αφορά τα τόσο αναγκαία ξύλα από το Λίβανο.

Βιβλιογραφία

- LIPTAY, E. Τάφοι και αποσπάσματα τάφων της Τρίτης Μεσοπολεμικής Περιόδου. Μουσείο Καλών Τεχνών, Βουδαπέστη. 2011.
- SOUSA, R. Gilded Flesh: Κοιμητήρια και Μετά θάνατον στη Αρχαία Αίγυπτο. Oxbow Books. 2019.
ΤΑΙΛΟΡ, J.H. Θάνατος και Μετάθάνατος στην Αρχαία Αίγυπτο. Εκδόσεις Πανεπιστημίου του Σικάγου. 2001.

Parallels

Σάρακωφας και εσωτερική λάρνακα του Μπες. Αίγυπτος, Τρίτη Μεσοπολεμική Περίοδος, 22η–24η Δυναστεία, περίπου 945–700 π.Χ. Στεγανωμένο και πολύχρωμο ξύλο. Μουσείο Τεχνών, Βοστώνη, ευρετήριο 72.4823β, περίπου.

Σάρακωφας και εσωτερική λάρνακα του Μπες. Αίγυπτος, Τρίτη Μεσοπολεμική Περίοδος, 22η–24η Δυναστεία, περίπου 945–700 π.Χ. Στεγανωμένο και πολύχρωμο ξύλο. Μουσείο Τεχνών, Βοστώνη, ευρετήριο 72.4823β, περίπου.

Εικ. 2 Σαρκοφάγος της Κερπετχτίτη. Αίγυπτος, Τρίτη Μεσαιωνική Περίοδος, δυναστείες XXII-XXVI, περίπου 760-526 π.Χ. Στεγανωμένο και πολύχρωμο ξύλο. Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι, αρ. ευρ. E 3987; D.86.2.24.

Εικ. 3 Σάβανο σαρκοφάγου χωρίς επιγραφές ιδιοκτησίας. Αίγυπτος, Τρίτη Μεσαιωνική Περίοδος, 21η–22α Δυναστεία, περίπου 975–950 π.Χ. Σατινωμένο και πολύχρωμο ξύλο. Μητροπολιτικό Μουσείο, Νέα Υόρκη, ευρετήριο 90.6.120α, β.










Σημειώσεις

Το τεμάχιο περιλαμβάνει πιστοποιητικό αυθεντικότητας.
Η εργασία περιλαμβάνει Ισπανική Άδεια Εξαγωγής (Passport for European Union) - Εάν η εργασία προορίζεται εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να ζητηθεί αντικατάσταση της άδειας εξαγωγής, η οποία μπορεί να διαρκέσει το πολύ 1-2 εβδομάδες.
Ο πωλητής εγγυάται ότι απέκτησε αυτό το τεμάχιο σύμφωνα με όλους τους εθνικούς και διεθνείς νόμους που αφορούν την ιδιοκτησία πολιτιστικής κληρονομιάς. Δήλωση προέλευσης που έχει δει η Catawiki.