Αρχαία Αιγυπτιακή Ξύλο Κουτάλι με κολυμβητή. Νέο Βασίλειο, 1550 - 1069 π.Χ. Μήκος 27 εκ.

Κουτάλι με έναν κολυμβητή.

Αρχαία Αίγυπτος, Νέο Βασίλειο, 1550 - 1069 π.Χ.

ξύλο

Μήκος 27 εκ.

Καλή κατάσταση, με δύο γραμμές ρωγμών στην περιοχή του κουταλιού, αποκαταστημένες, και στο κάτω μέρος της δεξιάς άκρης.

Προέλευση: Ιδιωτική συλλογή, Νορμανδία, Γαλλία. Παλιά ετικέτα με τον αριθμό 136 στο κάτω μέρος μπροστά.

Περιγραφή:

Ξύλινη ξυλόγλυπτη κουτάλα του λεγόμενου τύπου του κολυμβητή, με μεγάλο ορθογώνιο πηγάδι με κυρτό κάτω μέρος και λαβή που παίρνει τη μορφή του στρογγυλού σχήματος μιας γυμνής νεαρής γυναίκας, και τα δύο μέρη ξυλογλυπτά από το ίδιο κομμάτι ξύλου. Το κορίτσι εμφανίζεται με το σώμα πλήρως εκτεταμένο, τα πόδια ίσια και μαζί, και τα χέρια τεντωμένα μπροστά για να κρατούν το μπολ, σε θέση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προσφορέας. Το κεφάλι είναι ξυλογλυπτό ξεχωριστά και εφαρμόζεται, όπως είναι συνηθισμένο στην τυπολογία. Τα χέρια, καθώς βρίσκονται κάτω από το μπολ της κουτάλας, είναι ξυλογλυπτά σε ανάγλυφο και όχι σε κυρτό ανάγλυφο. Το πρόσωπο της φιγούρας έχει υποστεί σημαντική διάβρωση, αλλά τα κύρια χαρακτηριστικά μπορούν ακόμα να διακριθούν. Τα μάτια είναι δουλεμένα σε ανάγλυφο, αμυγδαλόσχημα και μακριά, τυπικά αυτής της μορφής αναπαράστασης. Τα φρύδια σχηματίζουν δύο απαλές καμάρες, επίσης τονισμένες σε ανάγλυφο, και το στόμα είναι ίσιο, χωρίς έκφραση, με πλήρη χείλη. Η μύτη έχει χαθεί ολοκληρωτικά.

Ο σχηματισμός της μορφής ξεχωρίζει για την κομψή της λεπτότητα, με στυλιζαρισμένες αλλά απαλά και διακριτικά μορφές. Ο καλλιτέχνης κατάφερε επίσης να δώσει στη μορφή μια φυσική κίνηση, ελαφρώς απομακρύνοντας τα πόδια της από τους γάμπες. Η επεξεργασία της ανατομίας είναι συνθετική, αλλά περιλαμβάνει λεπτομέρειες όπως τον τρυπημένο ομφαλό και τις διακριτικές πτυχώσεις στη διασταύρωση της πλάτης και των γλουτών. Τα σεξουαλικά χαρακτηριστικά τονίζονται σαφώς: τα στήθη είναι προεξέχοντα, με μικρές θηλές σκαλισμένες σε ανάγλυφο, και το σεξ απεικονίζεται ως ένα εκσκαφόμενο τρίγωνο. Τα χέρια είναι αξιοσημείωτα δυσανάλογα, καθώς εκτείνονται σε όλο το μήκος του μπολ. Τα χέρια απεικονίζονται επίπεδα, με τους αντίχειρες στραμμένους προς τα έξω. Συγκρίνοντας με παρόμοια κομμάτια (εικ. 1), υποδηλώνεται ότι αυτό το κουτάλι πιθανώς αρχικά ήταν διακοσμημένο με πολυχρωμία.

Το κεφάλι ξεχωρίζει στη σύνθεση, τοποθετημένο κάθετα σε μια θέση που απομακρύνεται από τον ρεαλισμό υπέρ μιας σωστής συνολικής εικόνας, ώστε το πρόσωπο της νεαρής γυναίκας να είναι πάντα ορατό. Μέσα στην ομάδα που σχηματίζουν αυτά τα κουτάλια των σκιπ, η θέση του κεφαλιού είναι πάντα παρόμοια, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις το μπολ απομακρύνεται από τους ώμους της μορφής για να ανυψώσει το κεφάλι της με πιο ρεαλιστικό τρόπο (εικ. 2). Το κορίτσι φοράει ένα κοντό, στρογγυλό, πολύπτυχο περούκα με φράντζες, γνωστή ως Nubian wig. Φοριόταν από νεαρές γυναίκες της 18ης δυναστείας και εμφανίζεται συχνά σε όλες τις μορφές απεικονίσεων της περιόδου, συμπεριλαμβανομένων κομματιών παρόμοιων με το κουτάλι που μελετάμε (εικ. 3). Μπορεί επίσης να βρεθεί στις εικόνες νεαρών γυναικών στους ανάγλυφους της Αμάρνα, καθώς και σε μια απεικόνιση της πριγκίπισσας Σιταμέν, κόρης του Αμενχοτέπ Γ', που τοποθετείται στην πλάτη της καρέκλας της.

Οι κουταλάκια των κολυμβητών εμφανίζονται στην αρχή της 18ης δυναστείας, με την έναρξη της Νέας Αυτοκρατορίας· το παλαιότερο επιζών δείγμα χρονολογείται από τη βασιλεία του Ακενατόν, αν και το μοντέλο πιθανώς χρονολογείται ακόμα παλαιότερα. Έμεινε σε χρήση για αιώνες, φτάνοντας μέχρι την πρώιμη χριστιανική περίοδο. Υπάρχουν επίσης μερικά επιζώντα δείγματα από το Σουδάν της περιόδου Ναπατεά, περίπου 700-300 π.Χ. Ήταν ένα μοντέλο που διαδόθηκε ανατολικά σε όλη τη Μεσόγειο, όπως αποδεικνύεται από ένα κουταλάκι αυτού του τύπου που βρέθηκε στην Κύπρο, το οποίο είναι πολύ κοντά στα αιγυπτιακά μοντέλα (εικ. 4). Γενικά πολύχρωμα, είτε με την εφαρμογή χρώματος είτε με τον συνδυασμό υλικών, αυτά τα κομμάτια είναι κατασκευασμένα από ξύλο, ελεφαντόδοντο, πέτρα ή ακόμα και φαιό (εικ. 5).

Το κορίτσι που σχηματίζει το χερούλι, γνωστό γενικά ως swimmer, μπορεί να έχει αιγυπτιακά ή νομπιανά χαρακτηριστικά, φοράει περούκα και είναι πάντα γυμνό, αν και περιστασιακά στολίζεται με ένα κολιέ ή μια ζώνη ή ζώνη. Η στάση είναι πάντα ίδια, με τα πόδια ενωμένα και τεντωμένα, τα πόδια επίσης τεντωμένα και τα χέρια προς τα εμπρός, κρατώντας ένα μπολ που μπορεί να είναι ορθογώνιο, ωοειδές ή σχήματος κασετίνας, αν και σε πολλές περιπτώσεις θα πάρει τη μορφή ενός υδρόβιου πουλιού, συχνά με τα φτερά να σχηματίζουν καπάκι. Άλλες, πιο σπάνιες περιπτώσεις απεικονίζουν υδρόβια φυτά, ψάρια ή ακόμα και ένα αντιλόπη (εικ. 6). Τα κουτάλια με απλά μπολ θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως απεικονίσεις γυναικών που μεταφέρουν προσφορές. Στην δεύτερη ομάδα, οι πιο πολλοί είναι αυτοί όπου το μπολ παίρνει τη μορφή πάπιας ή χήνας· σε αυτή την περίπτωση, η θέση των χεριών υποδηλώνει ότι το κορίτσι δεν θα κολυμπούσε, αλλά θα τραβιόταν πάνω στο νερό από το πουλί.

Παραδοσιακά, αυτά τα αντικείμενα ερμηνεύονταν ως καλλυντικά κουτάλια, αλλά ήδη από τη δεκαετία του 1960, η Ingrid Wallert ορίσε τη χρήση τους ως τελετουργική· θα είχαν χρησιμοποιηθεί ως κουτάλια για λιβανίσματα ή προσφορές ή, στην περίπτωση αυτών με καπάκια, ως δοχεία για μικρές ποσότητες μύρου ή κρασιού προς προσφορά στους θεούς. Μπορεί επίσης να είχαν χρησιμοποιηθεί για να προσφέρουν στους νεκρούς ένα είδος μυστικού αλοιφής που κατασκευαζόταν στους ναούς, η οποία διασφάλιζε την ανάσταση στον άλλο κόσμο. Αυτή η τελετουργική ερμηνεία βασίζεται τόσο σε κείμενα και γραφικές απεικονίσεις όσο και στο γεγονός ότι τα περισσότερα έχουν βρεθεί σε τάφους, και όχι μόνο γυναικών, αλλά και ανδρών και παιδιών. Μερικά θραύσματα αυτών των εργαλείων έχουν επίσης βρεθεί σε σπίτια και παλάτια, αλλά κανένα ακέραιο. Αυτή η θεωρία υποστηρίζεται επίσης από την άριστη κατάσταση διατήρησής τους, παρά το γεγονός ότι είναι ιδιαίτερα εύθραυστα αντικείμενα, και έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα.

Το γεγονός ότι τα κουτάλια των κολυμβητών ανήκουν στον ιερό χώρο, τόσο στους ναούς όσο και στα νεκρικά πλαίσια, υποστηρίζεται επίσης από την ιερογλυφική ερμηνεία των μοτίβων. Η φόρμουλα στην οποία ο κολυμβητής μεταφέρεται από μια χήνα (εικ. 7), η πιο διαδεδομένη, μπορεί να διαβαστεί ως ιερογλυφικό κείμενο που παραπέμπει άμεσα στο Έπειτα, καθώς το ιερογλυφικό της χήνας μπορεί να διαβαστεί κυριολεκτικά ως το όνομα του Geb, του θεού της Γης. Το κορίτσι θα ταυτιζόταν τότε με τη σύζυγό του, Nut, τη θεά του ουρανού, που μεταφέρεται από τον σύζυγό της διασχίζοντας τα αιώνια νερά του άλλου κόσμου. Άλλα τέτοια κουτάλια έχουν συσχετιστεί με τη Hathor, τη θεότητα του ουρανού και μη των φαραώ, καθώς και με μια θεά ψυχοπομπό και επομένως στενά συνδεδεμένη με τα νεκρικά τελετουργικά. Στην περίπτωση ενός κουταλιού που διατηρείται στη Μόσχα (εικ. 8), εμφανίζεται μια σχηματική αναπαράσταση του θεού Bes, που σχετίζεται με τη μουσική και το χορό, στο μηρό της νεαρής γυναίκας, μερικές φορές τατουαρισμένο στους μηρούς μουσικών και χορευτών, πιθανώς ως τρόπος προσέγγισης της προστασίας του. Από την άλλη, η μορφή του κοριτσιού ήταν στην Αίγυπτο ένα σύμβολο νεότητας και γονιμότητας, ζωτικής ενέργειας, πτυχές ιδιαίτερης σημασίας στον νεκρικό χώρο.

Βιβλιογραφία

- FREED, R. Η Χρυσή Εποχή της Αιγύπτου: Η Τέχνη της Ζωής στον Νέο Βασίλειο. 1558-1085 π.Χ. Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης. 1982.
GRAJETZKI, W. Τελετουργίες Ταφής στην Αρχαία Αίγυπτο: Ζωή και Θάνατος για τους Πλούσιους και τους Φτωχούς. Bristol Classical Press. 2003.
- HAYES, W.C. Το Σκήπτρο της Αιγύπτου II: Η Περίοδος των Υκσώς και η Νέα Βασιλεία (1675-1080 π.Χ.). Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. 1968.
- LACOVARA, P. «Μια κουταλιά κοριτσιού κολύμβησης από τον Sheikh Farag», στο Up and Down The Nile – ägyptologische Studien für Regine Schulz. Zaphon. 2021.
- LOBSTEIN, D. «Objets de toilette ou objets de culte? A propos des cuillers ‘à la nageuse’», στην Revue du Louvre et des Musées de France, 34 (4). 1984. 235-237.
- ROBINS, G. Η Τέχνη της Αρχαίας Αιγύπτου. Harvard University Press. 2008.
- WALLERT, I. «Ο διακοσμημένος κουτάλι: η μορφολογική ιστορία και η χρήση του στην αρχαία Αίγυπτο», στην Αιγυπτολογική Πρακτικά 16. 1967.

PARALLELS

Εικ. 1 Κουτάλι με κολυμβητή και υδρόβιο πουλί. El-Fayoum, Αίγυπτος. Νεότερη Βασιλεία, 18η δυναστεία, 1575-1295 π.Χ., ξύλο και χρώματα. Αιγυπτιακό Μουσείο στο Κάιρο, αίθουσα 34.

Εικ. 2 Κουτάλι με κολυμβητή και υδρόβιο πουλί. Αίγυπτος, Νέα Βασιλεία, 1550-1069 π.Χ., ξύλο. Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι, αρ. DUT 235.

Εικ. 3 Κουτάλι με κολυμβητή. Αίγυπτος, Νέα Βασιλεία-Ύστερη Περίοδος, 1352-332 π.Χ., ξύλο. Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι, αρ. E 11122.

Εικ. 4 Κουτάλι με κολυμβητή. Κύπρος, 1340-1050 π.Χ., ελεφαντόδοντο. Βρετανικό Μουσείο, Λονδίνο, αρ. συλλογής 1897,0401.11.25.

Εικ. 5 Κουτάλι με κολυμβητή. Αίγυπτος, Τρίτη Μεσοπολεμική Περίοδος ή Κουσική Δυναστεία, 1070-664 π.Χ., φαιάς. Μητροπολιτικό Μουσείο, Νέα Υόρκη, αρ. ευρετηρίου 44.4.14.

Εικ. 6 Κουτάλι με κολυμβητή και αντιλόπη. Αίγυπτος, Νέο Βασίλειο, 18η Δυναστεία, 1390-1352 π.Χ., τραβερτίνη και σαπουνόπετρα. Μουσείο Metropolitan, Νέα Υόρκη, αρ. ευρετηρίου 26.2.47.

Εικ. 7 Κουτάλι με κολυμβητή και χήνα. Αίγυπτος, Νέα Βασιλεία, 18η δυναστεία, βασιλεία του Αμενχοτέπ Γ', περ. 1391-1353 π.Χ. Ξύλο και ελεφαντοστό. Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι, αρ. E 218; N 1725 B; Clot bey C 22 αρ.69.

Εικ. 8 Κουτάλι με κολυμβητή και λωτό. Αίγυπτος, Νέα Βασιλεία, 18η-19η δυναστεία, 1550-1185 π.Χ., ελεφαντόδοντο και εbony. Μουσείο Pushkin, Μόσχα, αρ. ευρετηρίου I.1.a 3627.





Σημειώσεις
Το τεμάχιο περιλαμβάνει πιστοποιητικό αυθεντικότητας.
Το τεμάχιο περιλαμβάνει Ισπανική Άδεια Εξαγωγής.
Ο πωλητής εγγυάται ότι απέκτησε αυτό το τεμάχιο σύμφωνα με όλους τους εθνικούς και διεθνείς νόμους που αφορούν την ιδιοκτησία πολιτιστικής κληρονομιάς. Δήλωση προέλευσης που έχει δει η Catawiki.