Βερακρούζ, Κεντρικό Μεξικό Πηλός Μεγάλο Incensario Veracruz - 36.6 cm

Οι φιγούρες Cihuateteo από το El Zapotal, με τη χαρακτηριστική ζώνη με το διπλό κεφάλι φιδιού, μπορεί να αποτελούν αναφορά στη θεά με το φίδι, Cihuacoatl (εικ. 2), η οποία συνδεόταν με τον πόλεμο, τη θυσία και την πολιτική εξουσία. Ενώ οι καθιστές, μυστικιστικές Cihuateteo, όπως το παρόν παράδειγμα, συνδέονταν κυρίως με τη γονιμότητα, τον τοκετό και την μαιευτική.


Από τα τέλη του δεύτερου χιλιετηρίδας π.Χ., η ακτή του Κόλπου του Μεξικού στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Πολιτεία του Βερακρούζ έχει κατοικηθεί συνεχώς από λαούς διαφορετικών εθνοτήτων, οι οποίοι δημιούργησαν μια ποικιλία έργων τέχνης σε ευρύ φάσμα υλικών και διακριτών στυλ. Τα έργα, που χρονολογούνται από μια περίοδο δύο και μισών χιλιάδων ετών, κυμαίνονται από επιβλητικά μνημειώδη γλυπτά σε πέτρα μέχρι μικρές, λεπτές σκαλιστές δημιουργίες από κοχύλια, χαλαζία και όνυχα, καθώς και χιλιάδες αντικείμενα από πηλό που δείχνουν αξιοσημείωτη δεξιοτεχνία στο κεραμικό μέσο. Ιδιαίτερα εντυπωσιακές είναι οι κεραμικές ανθρώπινες μορφές ζωής μεγέθους φυσικού από το El Zapotal, κατασκευασμένες από κεραμείς Totonac μεταξύ του 8ου και 10ου αιώνα, που δεν έχουν συγκρίσιμα σε ολόκληρη τη Μεσοαμερική. Στην πραγματικότητα, λόγω της άψογης ποιότητας γλυπτικής και του υψηλού βαθμού φυσικότητας στην απεικόνιση των ανθρώπινων μορφών με απαλά καμπυλωτά σχήματα και ελκυστικές εκφράσεις προσώπου, όπως φαίνεται εδώ, οι ερευνητές τις έχουν χαρακτηρίσει «[...] το απόγειο της αρχαίας μεσοαμερικανικής κεραμικής τέχνης, ισάξιο με τους εθνικούς θησαυρούς της Κίνας από το Ξιαν» (Wyllie, C., 2008).

Ο σχετικά μικρός χώρος του El Zapotal βρίσκεται περίπου 40 χιλιόμετρα νότια της σύγχρονης πόλης του Βερακρούζ, σε μια χαμηλή, πολύ ζεστή και υγρή περιοχή. Διαθέτει μια σειρά από πλατφόρμες και μικρές λόφοι καλυμμένοι με πλούσια βλάστηση, ένας από τους οποίους ανασκάφηκε τη δεκαετία του 1970 κατά τη διάρκεια πολλών εποχών ανασκαφής. Ο φαινομενικά ασήμαντος λόφος αποκάλυψε πολυάριθφες ταφές υψηλής κοινωνικής θέσης και δευτερεύουσες ταφές που περιείχαν πάνω από 400 εξαιρετικά αντικείμενα, ανάμεσά τους υψηλής ποιότητας κεραμικά ανθρωπόμορφα και ζωόμορφα ειδώλια, μεταξύ αυτών και τα λεγόμενα «χαμογελαστά πρόσωπα», κεραμικά παιχνίδια με ρόδες, ανθρωποειδή και ζωόμορφους σφυρίχτρες και κεραμικά αγγεία. Υπήρχαν επίσης μια σειρά από λεπτοδουλεμένα πέτρινα ζυγούς, παλάμες και χάχας σε μερικούς τάφους. Βαθύτερα στην κοιλότητα του λόφου, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα πραγματικά εξαιρετικό ιερό σε σχήμα U, που φέρει το μνημειώδες άγαλμα ενός σκελετωμένου Θεού του Θανάτου καθισμένου σε ανυψωμένη πλατφόρμα - ένα αριστούργημα από άψητο πηλό. Οι πλαϊνοί τοίχοι που πλαισιώνουν το Θεό στο κέντρο του ιερού είναι καλυμμένοι με ανάγλυφες γλυπτές παραστάσεις και πολύχρωμους τοιχογραφικούς πίνακες που απεικονίζουν συνοδούς και υπερφυσικά πλάσματα. Έξω από το ιερό υπήρχαν δεκαεννέα σχεδόν ομοίωμα ανθρώπινων γυναικών, σε ύψος σχεδόν φυσικό, τοποθετημένες σε δύο παράλληλες σειρές, σαν να σχηματίζουν πομπή, και τέσσερα μεγαλοπρεπή, ρεαλιστικά αγάλματα καθισμένα σταυροπόδι, με τα χέρια τους να ακουμπούν στα γόνατά τους, όπως φαίνεται σε αυτό το άγαλμα (εικ. 1). Παρόμοια ντυμένες, τα αγάλματα διαφέρουν στις λεπτομέρειες. Όλα είναι γυμνά από τη μέση και πάνω, φορούν μακριές φούστες που συγκρατούνται με ζώνες από φίδια διπλής κεφαλής. Αυτό το άγαλμα φορά επίσης ένα κολιέ που ακουμπά ανάμεσα στα στήθη, σκουλαρίκια και ένα κεφαλόδεσμο διακοσμημένο με σχοινωτές στοιχεία. Το πρόσωπο του αγάλματος είναι ευαίσθητα σμιλεμένο, με τα μάτια στραμμένα προς τα κάτω και το μισάνοιχτο στόμα που δείχνει δόντια και έχει ένα ελαφρύ χαμόγελο, που μεταδίδει αίσθηση ταπεινότητας. Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στην απεικόνιση των χεριών και των ποδιών, με λεπτομέρειες στα νύχια και στις πτυχώσεις των αρθρώσεων των δακτύλων και των ποδιών. Τα απομεινάρια λευκής χρωστικής στο θώρακα και σε μέρη των βραχιόνων και της φούστας υποδηλώνουν ότι το άγαλμα ήταν κάποτε εντελώς καλυμμένο με αυτό το υλικό.

Η ακριβής εθνοτική ταυτότητα των κατοίκων του El Zapotal τον 8ο-10ο αιώνα δεν είναι γνωστή και, όπως οι περισσότεροι αρχαίοι λαοί της Προκολομβιανής Μεξικού, δεν είχαν γραπτό σύστημα και δεν άφησαν γραπτά αρχεία που θα βοηθούσαν στην εξήγηση του νοήματος και της λειτουργίας των εξαιρετικών έργων τέχνης τους. Οι ερευνητές έχουν προτείνει μια ερμηνεία του γλυπτικού και εικαστικού προγράμματος στο El Zapotal βασιζόμενοι στην εθνοϊστορία των 16ου αιώνα Aztecs, για τους οποίους γνωρίζουμε περισσότερα. Σύμφωνα με τη μυθολογία των Aztec, ο επιβλητικός σκελετικός Θεός του Θανάτου, Mictlantecuhtli, Θεός του Κάτω Κόσμου, και οι μεγάλες όρθιες γυναικείες φιγούρες από πηλό, με κλειστά μάτια, συμβολίζουν τις Cihuateteo, γυναίκες που πέθαναν κατά τη διάρκεια τοκετού και κέρδισαν το προνόμιο να συνοδεύουν τον Θεό του Θανάτου, ενώ οι καθιστές γυναικείες φιγούρες, όπως αυτή η γλυπτική, αντιπροσωπεύουν μαίες.

Προέλευση: Adeon Gallery Chicago, αποκτήθηκε πριν από το 1970, A Coa από το οίκο δημοπρασιών Artemis Gallery, ΗΠΑ 1998