Philibert de L’Orme - Premier Tome de l’Architecture - 1567

Πρώτη απόλυτη έκδοση του Dell'Orme: Μεταξύ Αρχιτεκτονικής, Εξουσίας και Εθνικής Ταυτότητας
Δημοσιεύθηκε στο Παρίσι το 1567 από τον Frédéric Morel, το Πρώτο Τόμο της Αρχιτεκτονικής του Philibert de L’Orme αντιπροσωπεύει την πρώτη πλήρη έκδοση και τη μόνη που κυκλοφόρησε εν ζωή από τον συγγραφέα του πιο φιλόδοξου αρχιτεκτονικού εγχειριδίου της Γαλλικής Αναγέννησης. Παρά το ότι ο τίτλος δηλώνει έναν «πρώτο τόμο», οι επόμενοι τόμοι δεν είδαν ποτέ φως.
Ένα πολύ όμορφο αντίτυπο, αρχική βιβλιοδεσία, In Folio - COLLECTOR'S COPY
Σχεδιασμένες ως η έναρξη ενός ευρύτερου εγχειρήματος εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε, αυτές οι σελίδες συνιστούν ένα πραγματικό θεωρητικό και πολιτικό μανιφέστο της γαλλικής εθνικής αρχιτεκτονικής. Πλουσιότατες σε φιγούρες, διαγράμματα και πλάκες, ο τόμος ενώνει την αρχαία παράδοση, τη μεσαιωνική γνώση και την καινοτομία της σύγχρονης εποχής, τοποθετώντας τον εαυτό του στα όρια μεταξύ λειτουργικού πραγματείας, διδακτικού οδηγού και συμβολικής εξέτασης της γεωμετρίας ως παγκόσμιας γλώσσας των μορφών. Ένα σπάνιο, πλήρες δείγμα με εξαιρετικής υλικής ποιότητας, αυθεντικό αντίτυπο συλλεκτών άξιο για θεσμικές βιβλιοθήκες και μουσειακές συλλογές.
Αξία αγοράς
Η πρώτη έκδοση του 1567 κατέχει εξέχουσα θέση στην παγκόσμια αγορά βιβλίων αρχιτεκτονικής. Τα πλήρη αντίτυπα και σε καλή κατάσταση κυμαίνονται σταθερά σε ένα εύρος μεταξύ 20.000 και 35.000 ευρώ, με αιχμές άνω των 40.000 ευρώ για αντίτυπα ιδιαίτερα καλά διασωμένα, εφοδιασμένα με σύγχρονες διακοσμητικές βιβλιοδεσίες ή με αξιόλογες προελεύσεις. Ο συνδυασμός της editio princeps, ενός εντυπωσιακού εικονογραφικού εξοπλισμού, της σπανιότητας δομής και της ιστορικής κεντρικότητας καθιστά αυτό το έργο ένα από τα κορυφαία τρόπαια του αναγεννησιακού συλλογισμού αρχιτεκτονικής.

Φυσική Περιγραφή και Κατάσταση - Αντίγραφο Συλλέκτη
Σε φολιό. Παρίσι, 1567, Fédéric Morel. 11 κάρτες μη αριθμημένες (λευκό, τίτλος, αφιέρωση, ευρετήριο και λευκό), 283 κάρτες. Κολάτιόν: a4, e6, a–n6, o4, p2, q6, r4, s–v6, x4, y–z6, A–C6, D2, E–M6, N4, O–V6, X5, Y6, Z4, Aaa6, Bbb4, Ccc–Ddd6, Eee6. Κομμένες και με λεκέδες στα περιθώρια Xiii και Xiiii.
Τίτλος μέσα σε μενταλιόν χαραγμένο, περικλειόμενος από ένα ευρύ αρχιτεκτονικό περίγραμμα· παρουσία γεωμετρικών διαγραμμάτων ενσωματωμένων στις σημειώσεις και στο κείμενο. Αποτύπωμα εικονογραφίας εξαιρετικά εκτεταμένο: 205 ξυλογραφικές εικονογραφήσεις, εκ των οποίων 74 σε πλήρη σελίδα, 5 φύλλα που διπλώνουν και 2 πίνακες σε διπλή σελίδα, αφιερωμένες σε αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, στερεοτομία, ξύλινες δομές και συστήματα κατασκευών σύνθετων.
Βιβλιοδεσία αυθεντικά σύγχρονη, μαροκινή σκούρα δέρμα, εξώφυλλα και ράχη λεία με επιβλητικό κεντρικό μενταγιόν σε φλουρεν, χρυσωμένα άκρα. Παράδειγμα πλήρες, φρέσκο, εξαιρετικής υλικής και οπτικής ποιότητας. Στα παλιά βιβλία, με ιστορία πολλών αιώνων, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντα εμφανείς στην περιγραφή.

Πλήρης τίτλος και συγγραφέας
Ο Πρώτος Τόμος της Αρχιτεκτονικής του Φιλιμπέρ ντε Λορμ, σύμβουλος και αμοσύνερ του Βασιλιά, και Αββός του Αγίου Σεργίου πλησίον της Ανζέρ.
Παρίσι, στο κατάστημα του Φεδέρικ Μορελ, οδός Σεν Ζαν ντε Μποβέ, 1567. Με προνόμιο του Βασιλιά.
Philibert de L’Orme

Πλαίσιο και Σημασία
Ο Πρώτος τόμος της Αρχιτεκτονικής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θεωρητικά συνεισφορές της γαλλικής αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής και ένα συνειδητό μανιφέστο εθνικής ταυτότητας. Το έργο αποτελείται από έντεκα βιβλία, εμπλουτισμένα με ένα τεράστιο σώμα άγνωστων εικονογραμμάτων, αφιέρωμένα στον σχεδιασμό κατοικιών, στη διακόσμηση, στις αναλογίες, στα υλικά και σε ορθολογικούς και οικονομικούς μεθόδους κατασκευής. Ο De L’Orme αναπτύσσει πρωτότυπες θεωρίες, ανάμεσά τους η διατύπωση μιας ιονικής τάξης «γαλλικού» τύπου, διακριτής από τα κλασικά πρότυπα, και ένα προχωρημένο σύστημα στερεοτομίας εφαρμοσμένο στην κατασκευή θόλων, κλιμακίων και πολύπλοκων δομών. Η επιρροή της Αρχαιότητας φιλτράρεται μέσω της άμεσης μελέτης των ρωμαϊκών ερειπίων – αψίδες θριάμβου, ρωτόντες/τρoίο?ς ροτόνδες, μνημειώδη κτίρια – αλλά επαναπροσδιορίζεται ως πηγή νεωτερικότητας, όχι ως δουλική μίμηση. Κεντρικός είναι ο ρόλος των μαθηματικών και της γεωμετρίας, που χαρίζουν στα έργα έναν σχεδόν αφηρημένο και σκεπτικιστικό χαρακτήρα: η αρχιτεκτονική γίνεται επιστήμη της τάξης, κρυφή γλώσσα της παγκόσμιας αρμονίας. Το έργο φέρει επίσης έντονη παιδαγωγική διάσταση, προσανατολισμένο στη μόρφωση των αρχιτεκτόνων, συνδυάζοντας τη μεσαιωνική παράδοση με τον ριζοσπαστικό ουμανισμό της Αναγέννησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο συγγραφέας από τους σύγχρονούς του χαρακτηριζόταν σαν ένας είδος «Γαλλικού Μιχαήλ Αγγέλου».

Βιογραφία του Συγγραφέα
Φιλιμπέρ ντε Λορμέ (1514–1570) υπήρξε η κεντρική φιγούρα της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής στη Γαλλία. Εκπαιδευμένος στην Ιταλία, κυρίως στη Ρώμη, αφομοίωσε τις αρχές της αρχαίας αρχιτεκτονικής για να τις επεξεργαστεί σε μια πρωτότυπη και βαθιά γαλλική μορφή. Αρχιτέκτονας της βασιλικής υπηρεσίας υπό τον Ερρίκο Β’ και Κατερίνα ντε’ Μεδίκι, πραγματοποίησε θεμελιώδη έργα όπως το ανάκτορο του Anet και σημαντικές επεμβάσεις στις Tuileries και στο Louvre. Η θεωρητική του δραστηριότητα, που κορυφώθηκε σε αυτή τη πραγματεία, τεκμηριώνει μια σπάνια ισορροπία ανάμεσα σε πνευματική αυστηρότητα, τεχνική καινοτομία και συμβολική φιλοδοξία.

Ιστορικό εκτύπωσης και κυκλοφορίας
Η πρώτη έκδοση του 1567 είναι η μόνη που εκδόθηκε εν ζωή του συγγραφέα και αντιπροσωπεύει την τελική editio princeps του έργου. Παρότι ο τίτλος υποδηλώνει «πρώτος τόμος», οι επόμενοι τόμοι δεν είδαν ποτέ φως. Οι επανεκδόσεις ήταν σπάνιες και αργοπορημένες, κάνοντας την αρχική έκδοση γρήγορα δύσκολη να βρεθεί ήδη από τον 17ο αιώνα. Η κυκλοφορία περιορίστηκε αλλά είχε εξαιρετικά μεγάλη επίδραση, συνεισφέροντας αποφασιστικά στον προσδιορισμό της γαλλικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής και στη μετάδοση της γνώσης της Αναγέννησης στους τομείς της κατασκευαστικής και θεωρητικής.

Βιβλιογραφία και Αναφορές
Fowler, Architectural Books, σελ. 229.
Mortimer, Γαλλικά βιβλία του 16ου αιώνα, σελ. 325.
Cicognara, Κατάλογος των βιβλίων τέχνης, 525.
Βασάρι, Ζωές των πιο εξαιρετικών αρχιτεκτόνων, έκδοση 1568.
Millard, French Books, 104.
Blunt, Philibert de L’Orme, Λονδίνο, 1958.
Ceccarelli Pellegrino, A., Ο «καλός αρχιτέκτονας» του Φιλιμπέρ ντε Λορμ. Υποκείμενα κείμενα και προσδοκίες, Παρισί/Φασάνο, Schena/Nizet, 1996.
Morresi, M., Philibert de l'Orme. Le patrie della lingua, στον A. Blunt, Philibert de L'Orme, Μιλάνο, Electa, 1997, σελ. 159–193.
Pauwels, Y., Philibert De L'Orme et Cesare Cesariano : το «δωρικό βάθρο» του Πρώτου Τόμου της Αρχιτεκτονικής, Revue de l'Art, 91, 1991, σελ. 39–43.
Pauwels, Y., Οι ρωμαϊκές αρχαιότητες στα συγγράμματα του Φιλιμπέρ ντε Λορμ και του Ζαν Μπουλαντ, Μελέτες της Γαλλικής Σχολής της Ρώμης – Ιταλία και Μεσόγειος, 106, 1994/2, σελ. 531–547.
Pauwels, Y., Οι Γάλλοι στην αναζήτηση μιας γλώσσας. Τα ετερόδοξα τάγματα του Philibert De L'Orme και Pierre Lescot, Revue de l'Art, 112, 1996, σελ. 9–15.
Pauwels, Y., Η αρχιτεκτονική στην εποχή της Πλειάδας, Παρίσι, Μονφόρ, 2002.
Pauwels, Y., Στις παρυφές του κανόνα. Δοκίμιο για τις τάξεις της αρχιτεκτονικής στην Αναγέννηση, Wavre, Mardaga, 2008.
Pauwels, Y., Η αρχιτεκτονική και το βιβλίο στη Γαλλία κατά την Αναγέννηση: « Μια υπέροχη παρακμή » , Παρίσι, Classiques Garnier, 2013, σελ. 123–127, 175–189, 221–238.
Pérouse de Montclos, J.-M., Η γαλλική αρχιτεκτονική. Από τα μέσα του 15ου αιώνα έως το τέλος του 18ου αιώνα, Παρίσι, Picard, 2011 (πρώτη έκδοση 1982).
Περούζ ντε Μονκλό, Ζ.-Μ., Εισαγωγή στον Philibert De L'Orme, Traités d’architecture, Παρίσι, Laget, 1988, σελ. 43–44.
Pérouse de Montclos, J.-M., Οι εκδόσεις των πραγματειών του Φιλιμπέρτ ντε Λ'Ορμ τον 17ο αιώνα, στο J. Guillaume (επιμ.), Τα πραγματεία αρχιτεκτονικής στην Αναγέννηση, Παρίσι, Picard, 1988, σελ. 355–366.
Περούζ ντε Μονκλό, Ζ.-Μ., Φιλιμπέρ ντε Λ'Ορμ, Αρχιτέκτονας του βασιλιά (1514–1570), Παρίσι, Mengès, 2000.
Potié, P., Philibert De L'Orme. Μορφές της Εποικοδομητικής Σκέψης, Μασσαλία, Parenthèses, 1996.
Sakarovitch, J., Αρχιτεκτονικά σκίτσα, από την τομή των πετρών έως τη περιγραφική γεωμετρία, 16ος–19ος αιώνας, Βασιλεία/Βοστόνη/Βερολίνο, Birkhäuser, 1998.
Αντίγραφα διατηρούνται στη Bibliothèque nationale de France και σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες πολιτιστικής κληρονομιάς.