Johannis Gerson - [Post Incunable] Operum ... Prius non Impressa - 1502

ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΕΡΟΣ «PRIUS NON IMPRESSA» - Η ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ ΜΕΡΟΥΣ, Η ΠΙΟ ΣΠΑΝΗ
Υπέροχη πρώτη έκδοση: ένα αντίτυπο άψογα διατηρημένο στις καθαρές σελίδες του, σε δερμάτινο εξώφυλλο εποχής με χαρακτική, πάνω σε ξύλινές σανίδες. ΑΝΤΙΤΥΠΟ ΣΥΛΛΕΚΤΗ
Ξυλογραφία της περιοχής της Στρασβούργης, εκτελεσμένη από έναν δάσκαλο του κύκλου του Αλμπρέχτ Ντύρερ, ενεργό στα τέλη του 15ου αιώνα και στις αρχές του 16ου αιώνα, και ιδιαίτερα επηρεασμένη από τα πρότυπα Ντύρερ.
Μεγαλοπρεπείς αρχικές, γραμμένες με κόκκινο και μπλε μελάνι από αρχαίο χέρι.
Μια μαρτυρία ύστερης ενκόνοβολής που συνδέει τη σοφία, τον εσωτερισμό και τον μυστικισμό, τη δύναμη της εικόνας και μια ενδιαφέρουσα εκδοτική ιστορία: η Quarta pars Operum Johannis Gerson, declared prius non impressa, εκδίδεται στο Στρασβούργο το 1502 ως αυτόνομος τόμος και καθυστερημένος σε σχέση με τα μεγάλα μπλοκ I–III που ήδη εδραιώθηκαν στην τυπογραφία.
Αυτή ακριβώς η γέννηση εκτός σειράς εξηγεί τη διασπορά της και τη σπανιότητά της στην αγορά.
Έχει επιζήσει μέσα από έναν πανέμορφο βιβλιοδετικό δεσμό του πρώτου μισού του 16ου αιώνα, το βιβλίο φαίνεται ως ιερειοποιημένο λείψανο ανήσυχης και περιπλανώμενης φιλοσοφίας: ένα σώμα κειμένων που ο εκτυπωτής επιχειρεί να οργανώσει, ενώ η χειρόγραφη παράδοση το είχε ήδη σπάσει σε κινητά, προβλέψιμα, προσαρμόσιμα κείμενα. Σε αυτή τη μετάβαση από το incunabolo προς το πλήρες Cinquecento, η Τέταρτη μερίδα γίνεται το σημείο όπου η φιλoλογία και η εικονογραφία δένονται στενά: ένα αναγκαίο συμπλήρωμα, που ήρθε αργά, και κατά συνέπεια είναι πιο εύκολο να χαθεί, πιο δύσκολο να βρεθεί, πιο επιθυμητό όταν επανεμφανίζεται ολόκληρο.
Αξία αγοράς
Οι ινκουνάμπλοι φιλοσοφικοί της γερμανικής περιοχής, που συνδέονται με ατελείς ή μεταθανάτιες εκδόσεις των έργων του Jean Gerson, σπανίζουν στην αγορά, και το τέταρτο στράσβουργιανό μέρος του 1502, που προήλθε ως ξεχωριστός τόμος και όχι ως οργανικό στοιχείο ενός συνεχούς σετ, αποδεικνύεται δομικά περισσότερο ευάλωτο σε διασπορά σε σχέση με τα μέρη I–III που ήδη κυκλοφορούν. Γι’ αυτό οι εμφανίσεις είναι σποραδικές και η ζήτηση παραμένει σταθερή. Γενικά, αντίτυπα πλήρη σε σύγχρονο βιβλιοδετικό, τείνουν να τοποθετούνται μεταξύ 4.500 και 6.000 ευρώ∙ αντίτυπα με πλήρες εικονογραφικό υλικό, αρχικές ραβέτσες/αναγραφές και προελεύσεις αναγνωρίσιμες βιβλιογραφικά μπορούν να ξεπεράσουν αυτή τη ζώνη.

Φυσική Περιγραφή και Κατάσταση - Αντίγραφο Συλλέκτη
Υπέροχη πρώτη έκδοση: ένα αντίτυπο άψογα διατηρημένο στις καθαρές του σελίδες, σε δερμάτινη βιβλιοδεσία της εποχής με ανάγλυφη χάραξη, πάνω σε ξύλινες σανίδες.
Ξυλογραφία της περιοχής της Στρασβούργης, εκτελεσμένη από έναν δάσκαλο του κύκλου του Αλμπρέχτ Ντύρερ, ενεργό στα τέλη του 15ου αιώνα και στις αρχές του 16ου αιώνα, και ιδιαίτερα επηρεασμένη από τα πρότυπα Ντύρερ.
Μεγαλοπρεπείς αρχικές, γραμμένες με κόκκινο και μπλε μελάνι από αρχαίο χέρι.
Σύγχρονη βιβλιοδεσία πλήρους δέρματος πάνω σε ξύλινες σανίδες, χαραγμένη σε ανάγλυφη τεχνική με σχέδια ρόμβων και διακοσμητικές ζώνες· υπολείμματα των αρχικών σφιγκτών, οπίσθιος μηχανισμός αντικαταστάθηκε τον 17ο αιώνα με δέρμα στολισμένο. Κενά και φθορές. Εσωτερικά με μερικούς λεκέδες, αρχαίες χειρόγραφες σημειώσεις αλλά συνολικά στιβαρή και άριστα διατηρημένη. Παρουσιάζεται μια ξυλογραφία σε πλήρη σελίδα, επιδέξια επισκευασμένη. Ex libris. Σελ. (2); 22 nn; 590 nn; (2). Στα αρχαία βιβλία, με πολύχρονη ιστορία, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντοτε εντοπίσιμες στην περιγραφή.

Πλήρης τίτλος και συγγραφέας
Τέταρτο μέρος των έργων του Ιωάννη Γερσών, το οποίο δεν είχε ακόμη εκτυπωθεί.
Στρασβούργο, Martin Flach der Jüngere διά Matthias Schürer, 1502.
Ζαν Ζερσόν.

Πλαίσιο και Σημασία
Η καρδιά της σπανιότητας αυτού του Τέταρτου μέρους δεν βρίσκεται μόνο στο φιλοσοφικό του περιεχόμενο, αλλά στη μη συνηθισμένη εκδοτική του θέση. Οι μεγάλες εκδόσεις των έργων του Γκερσον είχαν ήδη θεσπίσει, από τα τέλη του Τέταρτου αιώνα και τις άμεσες επόμενες δεκαετίες, έναν κανόνα σε τρία μέρη, σχεδιασμένο και αποδεκτό ως ουσιαστικά πλήρες. Μια πρώτη οργανική διάταξη σε τρία μέρη υλοποιείται στη Βασιλεία το 1489, με ένα ενιαίο σχέδιο που καθορίζει το σώμα σε μια σταθερή και μεταδιδόμενη μορφή. Αυτή η αρχιτεκτονική I–III επαναλαμβάνεται και ενισχύεται στη Στρασβούργο το 1494, πάντοτε σε τρία μέρη, με μια εσωτερική χρονολογική κατανομή που επιβεβαιώνει τη διάδοσή της ως αυτοδύναμο μπλοκ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Τέταρτη Παρ. του 1502, ρητώς δηλωθείσα Prius non Impressa, δεν είναι απλή επαναχρησιμοποίηση τυπογραφίας, αλλά μια καθυστερημένη προσθήκη: ένας προσθετικός τόμος που προήλθε από την ανάκτηση υλικού που είχε μείνει εκτός της προηγούμενης ταξινόμησης, όταν η σειρά είχε ήδη θεωρηθεί κλειστή. Αυτή η δομική ρήξη εξηγεί τη δυναμική της συλλογής: πολλές ιστορικές συλλογές διατηρούν τα μέρη I–III χωρίς το IV· πολλές συνθετικές βιβλιοδεσίες εμφανίζουν διασπορές· και όταν το τέταρτο μέρος επιβιώνει ως αυθύπαρκτος τόμος σε βιβλιοδεσία της ίδιας εποχής, αποκτά έναν χαρακτήρα αποκλειστικής σπανιότητας.

Το εικονογραφικό υλικό ενισχύει αυτήν την αντίληψη. Η αρχική ξυλογραφία, με ισχυρό συμβολικό αντίκτυπο και συνδεδεμένη με βορειοευρωπαϊκά εικονιστικά μοντέλα, λειτουργεί ως αφηγηματικό και πνευματικό κατώφλι, μετατρέποντας τη σελίδα έναρξης σε ένα διακριτικό ερμηνευτικό εργαλείο. Το βιβλίο γίνεται έτσι ένας κόμβος ανάμεσα στην ηθική, τη συνοδικότητα και τον μυστικισμό της όψιμης μεσαιωνικής περιόδου, εν όψει της Μεταρρύθμισης: όχι μόνο ο Γερσόν, αλλά και η τυπογραφική προσπάθεια να εγκλωβίσει μια κειμενική παράδοση που γεννήθηκε για να κυκλοφορεί σε κινητές μορφές.

Βιογραφία του Συγγραφέα
Ζαν Γερσόν γεννήθηκε το 1363 στο Gerson-lès-Barby και απεβίωσε το 1429 στη Λυών. Ήταν πρύτανης του Πανεπιστημίου του Παρισιού, θεολόγος, μυστικιστής και μία από τις πλέον επιδραστικές μορφές του ύστερου Ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Τα έργα του πραγματεύονται θέματα εσωτερικής πνευματικότητας, μεταρρύθμισης της Εκκλησίας, ηθικής, παιδαγωγικής και προσωπικής ευλάβειας. Έπαιξε κεντρικό ρόλο στη Σύνοδο της Κωνσταντίας και υπήρξε ανάμεσα στους κύριους υπερασπιστές της υπεροχής της Συνόδου έναντι του Παπικού Θρόνου. Μεγάλο μέρος των κειμένων του κυκλοφορούσε σε χειρόγραφη μορφή, με πολύπλοκες και στρωματοποιημένες παραδόσεις, κάνοντας κάθε έντυπη έκδοση μεταξύ τετάρτου και 15ου αιώνα ένα αποφασιστικό κομμάτι για την ιστορία των κειμένων.

Ιστορικό εκτύπωσης και κυκλοφορίας
Η ιστορία της εκδοτικής διαδρομής του γερσονιανού σώματος διευκρινίζει με παραδειγματικό τρόπο τη φύση που έχει διακοπεί το Τέταρτο Μέρος. Μία πρώτη μεγάλη έκδοση των έργων σε τρία μέρη πραγματοποιείται στη Βασιλεία το 1489 ως ενιαίο σχέδιο, που θεσπίζει έναν κανόνα Ι–ΙΙΙ ο οποίος θα έχει μακρά τύχη. Αυτός ο κανόνας επιβεβαιώνεται εκ νέου στο Στρασβούργο το 1494 με μια νέα έκδοση, πάντα δομημένη σε τρία μέρη, η οποία ενισχύει περαιτέρω την αντίληψη της πληρότητας του σώματος. Μόνο το 1502 εμφανίζεται το Τέταρτο Μέρος ως αυτόνομος τόμος, τυπωμένος στο Στρασβούργο και παρουσιαζόμενος ως υλικό που ποτέ δεν είχε δημοσιευθεί στο παρελθόν. Η καθυστέρησή του με πλήρη και ξεχωριστή γέννηση διευκολύνει τη διασπορά, τη διάσπαση και τη διακοπή στις συλλογές, και αποτελεί έναν από τους κύριους λόγους της σημερινής του σπανιότητας. Το 1514 η εκδοτική βιομηχανία θα επιχειρήσει μια ρυθμιστικά ενοποιημένη επανάκτηση του σώματος, ενοποιώντας μόνιμα το τέταρτο μέρος σε ένα σετ τεσσάρων τόμων, αλλά τότε είχε ήδη επέλθει η ιστορική διαίρεση.

Βιβλιογραφία και Αναφορές
Ολοκληρωμένος κατάλογος των Wiegendrucke (GW), οι καταχωρήσεις σχετικά με τις εκδόσεις των Έργων του Jean Gerson που τυπώθηκαν στη Βασιλεία το 1489 (Nikolaus Kessler), στη Στρασβούργη το 1494 (Martin Flach) και η τετάρτη μοίρα που μέχρι τότε δεν είχε τυπωθεί, τυπώθηκε στη Στρασβούργη το 1502 (Martin Flach der Jüngere για Matthias Schürer), με περιγραφές τυπογραφίας, κολλάσεις και απογραφές των γνωστών αντιτύπων.
Κατάλογος Σύντομων Τίτλων Ίνκουναβούλα (ISTC), καταγραφές για τις γερσονιανές όψιμες ινκουναβούλες και για τις εκδόσεις του Cinquecento της πρώτης περιόδου, με ιδιαίτερη αναφορά σε ατελείς εκδόσεις και στα εκδοτικά συμπληρώματα.
Ο Χάιν, Λούντβιχ, Repertorium Bibliographicum, λήμματα αφιερωμένα στον Ιωάννη Γερσόν και στις πρώτες τυπωμένες εκδόσεις των έργων του, συμπεριλαμβανομένων των στρασβουργικών εκδόσεων στα τέλη του 15ου αιώνα και στις αρχές του 16ου αιώνα.
Κόπιγκερ, Ουάλτερ Α., Επίμετρο προς το Repertorium Bibliographicum του Χάιν, προσθήκες και διορθώσεις σχετικά με τις εκδόσεις Γέρσον και την τυπογραφική τους απόδοση.
Polain, Marie-Louis, Κατάλογος των βιβλίων που τυπώθηκαν τον 15ο αιώνα από τις βιβλιοθήκες του Βελγίου, για συγκριτικές κολλάσιον και περιγραφή δειγμάτων που διατηρούνται σε βιβλιοδεσίες της εποχής.
Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, γενικός κατάλογος, σημειώσεις για τις εκδόσεις των έργων του Jean Gerson, με παραπομπές στην παράδοση των χειρογράφων και στην εκδοτική ιστορία των διαφόρων μερών του συνόλου κειμένων.
Bodleian Library, Oxford, καταλόγοι των incunaboli και των cinquecentine θεολογικών, για τη τεκμηρίωση των εκδόσεων σε τρία μέρη (1489, 1494) και της Τέταρτης παρ. του 1502.
Kristeller, Paul Oskar, Iter Italicum, για τον καταλογισμό της γερσονιανής χειρόγραφης παράδοσης και τη σχέση μεταξύ κειμένων που κυκλοφορούν και των πρώτων εκδόσεων σε τυπογραφία.
McGuire, Brian P., Jean Gerson and the Last Medieval Reformation, University Park, Pennsylvania State University Press, βασική μελέτη για το θεολογικό πλαίσιο, το συνοδικό ζήτημα και τη μετάδοση των έργων του Γερσόν.
Oberman, Heiko A., The Harvest of Medieval Theology, για τον δογματικό προσδιορισμό του Gerson και την αποδοχή του μεταξύ του ύστερου Μεσαίωνα και της πρώιμης Αναγέννησης.
Μελέτες για την στρασβουργική τυπογραφική παραγωγή ανάμεσα στον 4ο και τον 16ο αιώνα, με ιδιαίτερη αναφορά στα εργαστήρια του Μαρίν Φλάχ και του Ματθίας Σιούερ και τον ρόλο τους στη διάδοση σύνθετων φιλοσοφικών κειμένων.
Ιστορικοί και σύγχρονοι καταλόγοι δημοπρασιών, εξειδικευμένοι σε ινκουνάμπουλα και θεολογικά βιβλία (περιοχή Γερμανίας), για τον εντοπισμό εμφανίσεων στην αγορά των διαφόρων τμημάτων του Opera di Gerson και για την συγκριτική αξιολόγηση της Quarta pars ως αυτοτελούς τόμου.