Ένα ξύλινο γλυπτό - Dangme - Γκάνα (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Ένα θραύσμα γυναικείας γλυπτικής Ντάγκμε, Γκάνα, τοποθετημένο πάνω σε μαυρισμένη βάση.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της γλυπτικής των Ντάνγκμε από το νότιο Γκάνα έγκειται στον θεμελιωδώς πρακτικό και ριτ प्रक्रσιακό προσανατολισμό της, όπου η γλυπτική μορφή υπάγεται στην κοινωνική αποτελεσματικότητα και πνευματική λειτουργία αντί για αισθητική αυτονομία. Οι γλυπτές των Ντάνγκμε γίνονται καλύτερα κατανοητές όχι ως αντικείμενα που δημιουργήθηκαν πρωτίστως για οπτική περισυλλογή, αλλά ως ενεργοί πράκτορες που ενσωματώνονται στην θρησκευτική πρακτική, στην κοινοτική ζωή και στην επίλυση προβλημάτων μέσα σε συγκεκριμένα ιστορικά και κοινωνικά συμφραζόμενα.

Οι περισσότερες γλυπτές Δανγκμε (Dangme) συνδέονται στενά με τελετουργίες ιερών τόπων και τη λατρεία τοπικών θεοτήτων, που συχνά αναφέρονται ως wɔŋ ή abosom. Αυτές οι φιγούρες λειτουργούν ως υλικές στήριξεις για πνευματικές δυνάμεις και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος τελετουργιών που αφορούν τη θεραπεία, την προστασία, τη γονιμότητα και τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης. Η εμφάνισή τους διαμορφώνεται λοιπόν από τη μακροχρόνια τελετουργική χρήση. Οι επιφάνειες συχνά μαυρίζουν, επικαλύπτονται ή στρώνονται με υπολείμματα από λιβές προσφορών, θυσιαστικά υλικά και επαναλαμβανόμενο χειρισμό. Τέτοιες συσσωρεύσεις δεν είναι τυχαίες αλλά συνιστούν ορατή απόδειξη τελετουργικής ενεργοποίησης και πνευματικής ισχύος. Η αξία του γλυπτού βρίσκεται στην αντιληπτή αποτελεσματικότητά του, παρά στην τυπική τελειότητα ή την οπτική επεξεργασία.

Τυπικά, οι γλυπτικές δημιουργίες των Dangme χαρακτηρίζονται από μια αποδομητική και συχνά αυστηρή προσέγγιση στο ανθρώπινο σώμα. Οι μορφές μπορεί να φαίνονται άκαμπτες, συμπαγείς ή ογκώδεις, με αναλογίες που αποκλίνουν σημαντικά από τα φυσιογνωμικά πρότυπα. Οι κεφαλές τονίζονται συχνά σε δυσανάλογο βαθμό, αντανακλώντας ευρέως διαδεδομένες δυτικοαφρικανικές αντιλήψεις ότι το κεφάλι είναι ο τόπος της ευφυίας, του προορισμού και της πνευματικής εξουσίας. Άλλα μέρη του σώματος, όπως τα χέρια ή η κοιλιά, μπορεί επίσης να τονίζονται όταν συνδέονται συμβολικά με τη δράση, τη ζωτικότητα ή τη γονιμότητα. Αυτή η επιλεκτική έμφαση δείχνει ότι οι γλύπτες των Dangme προτιμούν τη συμβολική και λειτουργική διαύγεια αντί για την ανατομική ακρίβεια.

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της γλυπτικής των Ντάγκμε είναι ο υψηλός βαθμός ατομικότητας της. Αντί να ακολουθεί έναν αυστηρό κανόνα μορφών, πολλές γλυπτές δημιουργούνται ως αντίδραση σε συγκεκριμένες παραγγελίες που διαπραγματεύονται ανάμεσα σε ιερείς, ευεργέτες και τεχνίτες. Ως αποτέλεσμα, οι ατομικές φιγούρες αντικατοπτρίζουν συγκεκριμένες περιστάσεις, προσωπικές ανησυχίες ή τοπικές θρησκευτικές ερμηνείες. Αυτός ο συνθηματικός/περιστασιακός τρόπος παραγωγής εξηγεί την στυλιστική ποικιλία που παρατηρείται στη γλυπτική των Ντάγκμε, ακόμα και σε σχετικά μικρές γεωγραφικές περιοχές. Συνοχή δεν βρίσκεται σε τυποποιημένο σχήμα, αλλά σε κοινά παραδεκτές παραδοχές σχετικά με τον ρόλο της γλυπτικής ως διαύλου για πνευματική και κοινωνική παρέμβαση.

Κοινωνικά, οι γλυπτικές Dangme ενσωματώνονται σε εκτελεστικές και τελετουργικές διαδικασίες αντί για στατική έκθεση. Η σημασία τους αναδύεται μέσα από τη χρήση: μέσω προσφορών, αγγίγματος, επίκλησης και περιοδικής ανανέωσης. Αποκομμένα από αυτά τα συμφραζόμενα, τέτοια έργα μπορεί να φανούν οπτικά λιτά ή ατελή σε έναν εξωτερικό παρατηρητή. Ωστόσο, στην κοινωνία Dangme, η δύναμή τους προέρχεται ακριβώς από αυτήν τη συνύφανση της υλικής μορφής με την τελετουργική δράση. Από ιστορική σκοπιά της τέχνης, η γλυπτική Dangme έτσι προκλήζει προσεγγίσεις που προτιμούν τη στιλιστική συνοχή ή τον αισθητικό εξευγενισμό, αντίθετα προβάλλοντας μια αντίληψη της τέχνης ως εργαλειακής, ευαίσθητης και κοινωνικά ενσωματωμένης.

Εν συνόψει, η χαρακτηριστική ποιότητα της γλυπτικής των Ντάγκμε έγκειται στην έμφαση στην τελετουργική αποτελεσματικότητα, στη σκόπιμα μη ιδεαλισμένη φορμαλιστική γλώσσα και στην στενή εμπλοκή με συγκεκριμένες πνευματικές και κοινωνικές ανάγκες. Αυτά τα έργα αποτελούν παράδειγμα μίας γλυπτικής παράδοσης στην οποία το νόημα γεννιέται μέσα από τη λειτουργία και τη χρήση, προσφέροντας μια συναρπαστική αντίστιξη σε πιο φορμαλιστικά γλυπτικά συστήματα σε διαφορετικές περιοχές της Δυτικής Αφρικής.

Λογοτεχνία
Cole, Herbert M., και Doran H. Ross. Οι Τέχνες της Γκάνας. Λος Άντζελες: Μουσείο Πολιτιστικής Ιστορίας, UCLA, 1977.
McLeod, Malcolm D. The Asante. Λονδίνο: British Museum Press, 1981.
Sieber, Roy. Αφρικανική Γλυπτική. Νέα Υόρκη: Dover Publications, 1975.
Willett, Frank. Αφρικανική Τέχνη: Μια Εισαγωγή. Λονδίνο: Thames and Hudson, 1993.

CAB30245