Ένα ξύλινο γλυπτό - Baule - Ακτή Ελεφαντοστού (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Ένας ιππέας Μάουλε από την Ακτή του Ελεφαντοστού, που συλλέχθηκε στην περιοχή Μπούκαντα, στέκεται πάνω σε μαύρη βάση· προέλευση Bakari Bouaflé, Αμπιτζάν.

Η μορφή του ιππέα κατέχει εξέχουσα θέση στις οπτικές παραδόσεις της τέχνης της Δυτικής Αφρικής. Ακόμη και απόμακρη από το να αποτελεί περιγραφικό ή ανεκτικό μοτίβο, ο ιππέας λειτουργεί ως συμπυκνωμένος συμβολισμός μέσω του οποίου εκφράζονται η πολιτική εξουσία, η κοινωνική ιεραρχία, η στρατιωτική ισχύς και η πνευματική νομιμότητα. Μέσα από μέσα και περιοχές, η ιππική απεικόνιση δεν εκφράζει κίνηση ή αφήγηση δράσης, αλλά μια αντίληψη της τάξης που στηρίζεται στον έλεγχο, το κύρος και την κοσμολογική ισορροπία.

Η πολιτική διάσταση του ιππέα είναι θεμελιώδης. Τα άλογα δεν ήταν γηγενή σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Αφρικής και ήταν δύσκολο να διατηρηθούν λόγω κλίματος, ασθενειών και οικολογικών περιορισμών. Η απόκτησή τους εξ depended από μακρινά εμπορικά δίκτυα που συνδέουν το Σάχελ, τη Βόρεια Αφρική και τον ισλαμικό κόσμο. Ως αποτέλεσμα, τα άλογα έγιναν δείκτες ελίτ, περιορισμένα σε μονάρχες, αξιωματούχους με τίτλους και υψηλά ιεραρχικά μαχητές. Να εκπροσωπείται κανείς επ’ αλόγου σήμαινε οπτικά να εγγράφεται στα ανώτατα στρώματα της κοινωνίας. Σε αυτήν την Αυλή τέχνη του Βασιλείου του Μπενίν, για παράδειγμα, οι ιππικοί μορφές σε μπρούτζο και ελεφαντόδοντο συνδέονται στενά με τη βασιλική εξουσία και το πρόσωπο του Ομπά, ακόμη και όταν ο ίδιος ο μονάρχης δεν ονομάζεται ρητά.¹

Σχετικά στενά με την πολιτική εξουσία είναι το μοτίβο της στρατιωτικής σημασίας. Σε πολλές σαχελικές και σαβάνες κοινωνίες, η ιππασία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις επιχειρήσεις πολέμου, στην επέκταση των εδαφών και στη διατήρηση της ασφάλειας. Ο ιππέας ενσαρκώνει έτσι τη μαχητική ικανότητα και την ικανότητα να προστατεύει την κοινότητα. Ωστόσο η βία σπανίως δραματοποιείται. Όπλα όπως δόρατα ή σπαθιά μπορεί να υπάρχουν, αλλά η στάση του ιππέα είναι συνήθως όρθια και συγκρατημένη. Αυτή η εγκράτεια υποδηλώνει ότι η βία νοείται νόμιμη μόνο όταν ενσωματώνεται σε ένα πλαίσιο ηθικής και πολιτικής τάξης. Η εξουσία, σε αυτήν τη οπτική γλώσσα, ορίζεται λιγότερο από επιθετικότητα παρά από τον πειθαρχημένο έλεγχο.²

Πέρα από την πολιτική και τον πόλεμο, η ιππική εικόνα φέρει μια διακριτή πνευματική αντήχηση. Σε αμέτρητες κοσμολογίες της Δυτικής Αφρικής, ηγεσία είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένη με μεταφυσική εξουσία. Οι rulers?

Η συμβολική σχέση ανάμεσα σε ιππέα και ζώο είναι κεντρική σε αυτή την ανάγνωση. Το άλογο σηματοδοτεί ακατέργαστη ενέργεια, ταχύτητα και πιθανώς ασυγκράτητη δύναμη. Ο ιππέας, αντίθετα, ενσαρκώνει πειθαρχία, ευφυΐα και ηθική αυτοσυγκράτηση. Ο συνδυασμός τους οπτικοποιεί ένα θεμελιώδες πολιτικόPrinciple: η νομιμοποιημένη εξουσία βρίσκεται στην ικανότητα να υποτάσσει ισχυρές δυνάμεις χωρίς να υποκύπτει σε αυτές. Αυτή η ιδέα ενισχύεται συχνά μέσω τυπικών συμβάσεων. Ο ιππέας συχνά αποδίδεται μεγαλύτερος από το άλογο, ήρεμος αντί για ζωηρός, ιερατικά συντεθειμένος αντί για δυναμικά ποζαρισμένος. Τέτοιες διαστρεβλώσεις της φυσικής αναλογίας είναι συνειδητές, σηματοδοτώντας συμβολική ιεραρχία αντί παρατηρησιακού ρεαλισμού.⁴

Οι μορφές ιππικού εξυπηρετούν επίσης μνημικές λειτουργίες. Εμφανίζονται σε ταφικά συμφραζόμενα, σε ιερούς τόπους προγόνων και σε πρακτικές μνήμης της αυλής, όπου διατηρούν ιδεαλιστικές εικόνες της ηγεσίας για τις μελλοντικές γενιές. Με αυτήν την έννοια, συμμετέχουν σε μια μορφή οπτικής ιστοριογραφίας. Αντί να τεκμηριώνουν συγκεκριμένα γεγονότα, κωδικοποιούν κανονιστικά μοντέλα εξουσίας, ανδρείας και νομιμότητας. Η τέχνη γίνεται ένα μέσο σταθεροποίησης της συλλογικής μνήμης και επαναβεβαίωσης των κοινωνικών αξιών.⁵

Μια σύγκριση με τα ευρωπαϊκά ιπποτικά μνημεία διευκρινίζει περαιτέρω τη μοναδικότητα της Δυτικοαφρικανικής παράδοσης. Ενώ οι ευρωπαϊκές αγαλματικές μορφές συχνά δίνουν έμφαση στην κίνηση, την κατάκτηση και τον ατομικό ηρωισμό, οι Δυτικοαφρικανικές απεικονίσεις προτιμούν τη σιωπή, την ισορροπία και τη συνέχεια. Αυτή η αισθητική επιλογή αντικατοπτρίζει μια διαφορετική αντίληψη της εξουσίας: όχι ως θέαμα ή θρίαμβο, αλλά ως αντοχή και κοσμική ευθυγράμμιση. Ο ιππέας δεν απεικονίζεται εν δράσει κυριαρχίας, αλλά ως ενσάρκωση μιας ήδη καθιερωμένης τάξης.

Συνοψίζοντας, ο ιππέας στην τέχνη της Δυτικής Αφρικής αποτελεί ένα πολύπλοκο και πολυδιάστατο σύμβολο. Αυτός δηλώνει το καθεστώς της ελίτ, την ικανότητα του στρατού, τη διαμεσολάβηση πνευματικής φύσης και τη ηθική διαχείριση της εξουσίας. Η οπτική του εξουσία προέρχεται όχι από δραματική δράση αλλά από τη γαλήνη και τον έλεγχο. Μέσω αυτής της φιγούρας, οι καλλιτέχνες της Δυτικής Αφρικής διαμορφώνουν μια αντίληψη ηγεσίας που είναι ταυτόχρονα πολιτική, ηθική και μεταφυσική. Η διαρκής παρουσία του ιππέα σε διάφορες περιοχές και αιώνες τεκμηριώνει τον κεντρικό ρόλο της τέχνης στην έκφραση και στη διατήρηση των κοινωνικών ιδεωδών.

Υποσημειώσεις

Μπεν-Άμος, Πάουλα Γιρσίτσκι. Τέχνη, Καινοτομία και Πολιτική στο Μπενίν του Όγδοου Αιώνα. Μπλούμινγκτον: Indiana University Press, 1995.

Law, Robin. Το Άλογο στην Ιστορία της Δυτικής Αφρικής. Oxford: Oxford University Press, 1980.

Drewal, Henry J., and John Pemberton III. Yoruba: Εννιακόσια χρόνια Αφρικανικής Τέχνης και Σκέψης. Νέα Υόρκη: The Center for African Art, 1989.

Thompson, Robert Farris. Λάμψη του Πνεύματος: Αφρικανική και Αφροαμερικανική Τέχνη και Φιλοσοφία. Νέα Υόρκη: Vintage Books, 1983.

Vogel, Susan Mullin. Africa Explores: 20th Century African Art. Νέα Υόρκη: The Center for African Art, 1991.

MAZ08812