Ένα ξύλινο γλυπτό - Kalao - Adan - Γκάνα (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Ένα θραύσμα/τμήμα από ένα πουλί Adan Kalao, νοτιοανατολικά της Γκάνας, ζωγραφισμένο λευκό. Μερικές αποκοπές και φθορές από έντομα. Τα έντομα δεν ζουν πλέον, ενδείξεις τελετουργικής χρήσης και παλαιότητας.

Οι ξυλόγλυπτες μορφές που απεικονίζουν πουλιά, συνδεδεμένες με τους ανθρώπους Adan (που μερικές φορές γράφονται και ως Ada/Adangbe) στη Γκάνα, είναι γνωστές στη συλλεκτική βιβλιογραφία ως μορφές «Aklama». Αυτά τα αντικείμενα χαρακτηρίζονται από το ότι είναι ξυλόγλυπτα (συχνά ελαφρά σκληρό ξύλο) και τελειωμένα με φυσικές χρωστικές ή κιμωλία, με σχήματα συχνά στιλιζαρισμένα και σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανώς πουλιού. Παραδείγματα εμφανίζονται σε καταλόγους δημοπρασιών, όπου περιγράφονται ως «Γκάνα Adan ξύλο, φυσικές χρωστικές… σε σχήμα πουλιού». Μια άλλη καταχώριση σημειώνει ότι τέτοια μορφώματα «αντιπροσωπεύουν διάφορες θεότητες που σχετίζονται με το κυνήγι» και ότι χρησιμοποιούνται από τους Ewe της γλώσσας Adangbe/Ada στη Γκάνα, και αποτελούν «αντικείμενα του βουδιστικού λατρευτικού κινήματος» σύμφωνα με την παράδοση αυτή.

Πολιτισμικά, οι φιγούρες Aklama ερμηνεύονται ως «πνεύματα βοηθοί» ή ενδιάμεσοι σε τελετουργικά πλαίσια της πολιτισμικής ζώνης Ewe/Dangme (που περιλαμβάνει την κοινότητα Adan/Ada). Σύμφωνα με μια πηγή, οι φιγούρες τοποθετούνταν σε ιδιωτικά ιερά, μερικές φορές ομαδοποιημένες σε καλάθι και καλυμμένες με ύφασμα, παρόμοια στη χρήση με τις φιγούρες Vinavi ανάμεσα στους Ewe. Ο συμβολισμός του πουλιού μπορεί να συνδέεται με ιδέες μεσολάβησης, κυνηγιού ή προγονικής δύναμης, αν και η ρητή εθνογραφική λεπτομέρεια για τη χρήση στην κοινότητα Adan παραμένει περιορισμένη.

Το Πτηνό Κάλαο: Τελετουργία, Μνήμη και η Γνώση της Προστασίας

Το πουλί Κάλαο, γνωστό στην ευρωπαϊκή ζωολογία ως hornbill, κατέχει σε πολλές κουλτούρες της Δυτικής Αφρικής μια θέση πολύ πέρα από αυτή ενός απλού ζώου. Η εμφάνισή του — ο βαρύς, καμπυλωτός σωλήνας-ράμφος που κορυφώνεται με έναν κράνο-σαν κάσπε, ο αργός, σχεδόν σοβαρός τρόπος πτήσης, το κοφτερό κάλεσμα — το καθιστούν ένα πρόσωπο που διαφεύγει από την καθημερινότητα. Στις θρησκευτικές κοσμοθεωρίες των νοτιο-γκαναϊκών Adan και Dangme, το Kalao δεν είναι ένα πλάσμα προς θήρευση, αλλά ένα προς παρατήρηση. Ανήκει σε αυτά τα ζώα που δεν σκοτώνονται απλώς, γιατί πρέπει να ακούγονται από αυτά.

Στη σκέψη των Ντάνγκμε, ο κόσμος δεν διαιρείται σε μια ορατή και σε μια αόρατη σφαίρα, αλλά διαπερνάται. Οι προγόνοι, οι φυσικές δυνάμεις και οι ζωντανοί υπάρχουν μέσα σε ένα πυκνό δίκτυο σχέσεων. Τα ζώα μπορούν να εμφανιστούν σε αυτό το πλαίσιο ως φορείς μηνυμάτων, ως μεσολαβητές ανάμεσα σε χρονικότητες. Το Kalao θεωρείται προγονικό πουλί: η εμφάνισή του ερμηνεύεται, ο ήχος του διαβάζεται ως σήμα. Είναι ένα ον μεταβάσεων—μεταξύ ουρανού και γης, ζωής και θανάτου, προστασίας και κινδύνου.

Αυτό το νόημα προέρχεται όχι μόνο από μυθολογικούς αφηγήσεις αλλά και από προσεκτική παρατήρηση της συμπεριφοράς του. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η αναπαραγωγική συμπεριφορά του Κάλαο, η οποία έχει γίνει κεντρικό σημείο συμβολικής ερμηνείας σε πολλές κουλτούρες.

Το Σφράγισμα της Γυναίκας

Κατά την περίοδο αναπαραγωγής, το θηλυκό αναζητεί μια κοιλότητα σε ένα δέντρο, στην οποία καταφεύγει μαζί με το αρσενικό. Στη συνέχεια σφραγίζει σχεδόν ολόκληρα την είσοδο με ένα μείγμα λάσπης, πολτού φρούτων και περιττωμάτων, αφήνοντας μόνο μια στενή σχισμή αρκετά ευρύχωρη ώστε να περνάει η τροφή. Για εβδομάδες, μερικές φορές μήνες, το θηλυκό παραμένει κλεισμένο, ωοτοκεί τα αυγά της, αναθρέφει τα μικρά, εντελώς εξαρτώμενο από την παροχή του αρσενικού.

Από μια φυσικοκρατική προσέγγιση, αυτό εξυπηρετεί την προστασία απέναντι στους αρπακτικά, αλλά στην τελετουργική ερμηνεία μετατρέπεται σε μια ισχυρή εικόνα. Η σφράγιση δεν είναι ένδειξη αιχμαλωσίας, αλλά εμπιστοσύνης. Η θηλυκή παραδίδει την ελευθερία της για να ευδοκιμήσει η ζωή. Ο αρσενικός αναλαμβάνει την ευθύνη φέρνοντας τροφή και διατηρώντας το όριο μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού. Η προστασία προέρχεται όχι από τη βία αλλά από την αποχώρηση, την υπομονή και την αμοιβαία υποχρέωση.

Στην συμβολική ανάγνωση των Ντάγκμε, αυτή η συμπεριφορά συνδέεται με ανθρώπινες μεταβάσεις: εγκυμοσύνη, μύηση, ίαση, θάνατος. Ο κλειστός χώρος της σπηλιάς του δέντρου αντιστοιχεί στον ιερό χώρο όπου λαμβάνει χώρα η μεταμόρφωση. Η προσωρινή εξαφάνιση από τον κόσμο αποτελεί προαπαιτούμενο για την ανανέωση. Αυτό εξηγεί γιατί ο Κάλαο στα παραμύθια και τα τελετουργικά συμφραζόμενα συνδέεται επανειλημμένα με τη γονιμότητα, τη γυναικεία δύναμη και την κοινωνική τάξη.

Ο σφραγισμός της γυναίκας δεν ερμηνεύεται ως υποδούλωση αλλά ως πράξη κυρίαρχου αυτοπεριορισμού. Ενσωματώνει τη γνώση του πότε να αποσυρθεί από τον κόσμο προκειμένου να επιτρέψει σε αυτόν να συνεχίσει.

Εικόνες, Αντικείμενα και Μνήμη

Αυτές οι σημασίες έχουν εισέλθει στην υλική κουλτούρα. Γλυπτά που απεικονίζουν το ράμφος του hornbill, κορυφές μάσκας, τελετουργικές ράβδοι ή φυλακτά αντικείμενα αντικατοπτρίζουν το διακριτικό σχήμα αυτού του πουλιού. Δεν είναι διακοσμητικά αλλά λειτουργικά: ως προστατευτικά αντικείμενα, ως σημάδια εξουσίας, ως υπενθυμίσεις ηθικών υποχρεώσεων. Στις προφορικές παραδόσεις, ο Kalao λειτουργεί ως προειδοποιητικό πρόσωπο—a creature that observes and remembers.

Ιστορικά, αυτός ο συμβολισμός μπορεί να ιχνηλατηθεί πολύ πίσω και συνδέεται με παρόμοιες ερμηνείες ανάμεσα σε ομάδες Ακαν, Σενουφό ή Ντόγον. Οι αποικιακές επεμβάσεις, η ιεραποστολική δραστηριότητα και η μουσειακή αξιοποίηση έχουν διασπάσει αυτά τα συστήματα γνώσης, αλλά δεν τα έχουν εξαλείψει. Αντέχουν σε τελετές, αφηγήσεις, και στον προσεκτικό τρόπο με τον οποίο κανείς πλησιάζει το πουλί.

Συμπέρασμα

Το πουλί Καλάο ενσαρκώνει τη γνώση που προέρχεται από στενή παρατήρηση της φύσης, κοινωνική εμπειρία και πνευματική περισυλλογή. Η συμπεριφορά αναπαραγωγής του διδάσκει ότι η προστασία δεν βρίσκεται σε ό,τι είναι ορατό αλλά σε συνειδητή απομάκρυνση· ότι η κοινότητα συνεπάγεται ευθύνη· και ότι η μεταμόρφωση απαιτεί χρόνο.

Έτσι, ο Kalao γίνεται μια φιγούρα μνήμης: ένα ζωντανό αρχείο ενός κόσμου στον οποίο οι άνθρωποι, τα ζώα και οι πρόγονοι δεν χωρίζονται, αλλά στηρίζουν ο ένας τον άλλον.

Η βάση αυτών των περιγραφών στηρίζεται σε παρατήρησεις πεδίου και πολιτισμική κατανόηση, αν και οι ατομικές ιστορίες που κάποτε προέκυπταν από άμεσες συναντήσεις έχουν πλέον διασκορπιστεί σε πολλές συσκευές. Ωστόσο δεν υπάρχει λόγος να θρηνούμε ό,τι χάνεται: κάθε ιστορία που προκύπτει είναι κατ’ εξοχήν παροδική. Στη δική μου περίπτωση, η μνήμη αλλάζει και μετατοπίζεται ταχύτερα απ’ ό,τι σε άλλους, μεταμορφώνοντας κάθε προσπάθεια ανάμνησης.

CAB32435