Ένα ξύλινο γλυπτό - Chamba - Νιγηρία (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Μια γλυπτική Κάμπα που συλλέχθηκε στην περιοχή Τζαλίνγκο, Νιγηρία. Σημάδια ρι ritualική χρήση και γένος.

Οι γλυπτικές Κάμπα προέρχονται από τους λαούς Κάμπα που βρίσκονται νοανατολικά της Νιγηρίας και βορειοδυτικά του Καμερούν, μια περιοχή με σημαντική πολιτισμική και γλωσσική ποικιλομορφία όπου οι μορφές τέχνης διασταυρώνονται με αυτές γειτονικών ομάδων όπως οι Μουμούγιε, Τζούκουν και Ουρκούμ. Μέσα από αυτό το μωσαϊκό, η Κάμπα γλυπτική έχει προσελκύσει επιστημονική προσοχή για την ισχυρή της εκφραστικότητα, την τυφλή αφαίρεση και τη βαθιά σύνδεσή της με τα ρυθμικά συστήματα μεσολάβησης μεταξύ των ορατών και αοράτων κόσμων. Αυτές οι γλυπτικές, που περιλαμβάνουν τόσο μορφές όσο και μάσκες, σχετίζονται κυρίως με τη ρύθμιση της κοινωνικής τάξης, τις πρακτικές ίασης και τη λατρεία των αρχέγονων και πνευματικών δυνάμεων.

Οι Κάμπα δεν σχηματίζουν ένα ενιαίο κεντρικοποιημένο πολιτικό σώμα αλλά αρκετές αυτόνομες κοινότητες που μοιράζονται γλωσσικές και πολιτισμικές ομοιότητες. Η θρησκευτική τους ζωή κεντρίζεται από την αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρώπων και των πνευμάτων του θάμνου, προγόνων και φυσικών δυνάμεων. Τα γλυπτά λειτουργούν ως υλικές εκδηλώσεις αυτών των οντοτήτων και ως εργαλεία μέσω των οποίων οι ιερείς ή τελετουργικοί ειδικοί μεταβιβάζουν τη δύναμή τους. Τα αντικείμενα δεν προορίζονται ως φυσιοκρατικές απεικονίσεις αλλά ως συμβολικές συμπυκνώσεις πνευματικής ισχύος. Οι μορφές τους συχνά εμφανίζουν μια ένταση μεταξύ ανθρώπινων και ζώων στοιχείων, μεταξύ συμμετρίας και παραμορφώσεων—ιδιότητες που υποδηλώνουν την αβεβαιότητα και τη μεταμορφωτική ικανότητα των πνευμάτων που ενσωματώνουν.

Στυλιστικά, οι γλυπτικές Κάμπα χαρακτηρίζονται από ελλοχεύουσες αναλογίες, γωνιώδη μοντελοποίηση και έμφαση στη δομική σαφήνεια. Το κεφάλι, συχνά υπερβολικά μεγάλο, διαθέτει επίπεδη ή κωνική μορφή με βαθιά τοποθετημένα μάτια, εξέχοντα ζυγωματικά και ανοιχτό στόμα. Τα άκρα τείνουν να είναι κυλινδρικά και συμπαγή, συγχωνεύονται με τον κορμό με ελάχιστη αρχειοποίηση. Οι επιφάνειες συνήθως καλύπτονται με στρώματα ιερής πατίνας—αίμα, λάδι και χρωστικές—that συσσωρεύονται με τη συνεχή τελετουργική χρήση, υλοποιώντας έτσι την ιστορία της επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων και πνευμάτων. Ορισμένες μορφές φέρουν πρόσθετα στοιχεία όπως χάντρες, μέταλλο ή ίνες, ενισχύοντας τη συμβολική τους φόρτιση και ενεργοποιώντας τη δύναμή τους κατά τη διάρκεια τελετών.

Οι λειτουργίες της γλυπτικής Κάμπα διαφέρουν ανά κοινότητα. Κάποιες μορφές εξυπηρετούν ως ενδιάμεσοι σε θεραπείες και μαντεία, καλούμενες να αποκαταστήσουν την ισορροπία μετά από ατυχία ή παράβαση. Άλλες αντιπροσωπεύουν προστατευτικά πνεύματα που προστατεύουν τη γραμμή κληρονομίας και διασφαλίζουν τη γεωργική γονιμότητα. Σε ορισμένα πλαίσια μύησης, οι γλυπτές μορφές εμφανίζονται πλάι σε μάσκες και τύμπανα ως μέρος εκτεταμένων παραστάσεων σχεδιασμένων να διδάξουν τους μύστες σε ηθική και κοσμολογική γνώση. Η μυστικότητα που περιβάλλει αυτές τις πρακτικές σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της αρχικής τους σημασίας παραμένει απρόσιτο σε εξωτερικούς, όμως οι ορατές κηλίδες χρήσης—η στρωμένη πατίνα, τα επισκευασμένα άκρα, η συσσώρευση τελετουργικού υλικού—τεκμηριώνουν τη συνεχιζόμενη ζωντάνια τους εντός τοπικών πνευματικών οικονομιών.

Όταν οι γλυπτές Κάμπα εντάχθηκαν σε Δυτικές συλλογές κατά τον εικοστό αιώνα, συχνά αποσχίζονταν από τα τελετουργικά τους περιβάλλοντα και ερμηνεύονταν εκ νέου εντός των κατηγοριών της μοντερνιστικής αισθητικής. Η απόλυτη τους αφαίρεση αντήχησε σε Ευρωπαίους πρωτοποριακούς καλλιτέχνες και συλλέκτες, που τις γιόγκασαν ως απόδειξη ενός “πρωτόγονου” καλλιτεχνικού οράματος. Περισσότερες πρόσφατες μελέτες αμφισβήτησαν αυτή τη μορφολογική ανάγνωση, δώνοντας έμφαση αντί για αυτό το ιστορικό και θεατρικό πλαίσιο μέσα στο οποίο these works λειτουργούν, και αναγνωρίζοντάς τες ως ενεργούς συμμετέχουσες σε συστήματα μεσολάβησης, προστασίας και ηθικής εξουσίας.

Αναφορές

Fardon, Richard. Between God, the Dead and the Wild: Chamba Interpretations of Religion and Ritual. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1988.
Fagg, William. Nigerian Images. London: Lund Humphries, 1963.
Kasfir, Sidney Littlefield. Contemporary African Art. London: Thames and Hudson, 1999.
Nicklin, Keith. “Chamba Sculpture.” In African Arts 13, no. 2 (1980): 54–61.
Wente-Lukas, Renée. Afrikanische Kunst: Sammlung Barbier-Mueller. Munich: Prestel, 1985.
Zahan, Dominique. The Religion, Spirituality, and Thought of Traditional Africa. Chicago: University of Chicago Press, 1979.