Johannes Werner - Canones - 1546

Πρώτη έκδοση του θεμελιώδους καταστατικού τόμου του Johann Werner, ο οποίος για μεγάλο χρονικό διάστημα θεωρούνταν προάγγελος της μοντέρνας μετεωρολογίας και της επιστημονικής πρόγνωσης του καιρού.
ΤΟ ΤΟΜΟΣ
Ο Johannes (Johann) Werner (1468–1522), Canones όπως οι συντομεύσεις, έτσι και οι διδασκόμενοι, περιλαμβάνοντας κανόνες & παρατηρήσεις για τη μετάβαση της αύρας.
Νυρεμβέργη: στην εκτύπωση του Johannis Montani & Ulrici Neuber, 1546. Πρώτη έκδοση. Ολόκληρη. Σε 4to.
Κολλάσιων: A–E⁴ = [20] σελίδες, με την τελευταία λευκή E4. Με αρχικά ξυλογραφικά. Σύγχρονο βιβλιοδεσία σε τετράπτυχο δέρμα (μισό δέρμα) πάνω σε χαρτόνια επεξεργασμένα με σπρέι/κουτσά χαρτιά. Περίπου 197 × 152 mm (7 ¾ × 6 ίντσες).
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Πρώτη έκδοση.
Ο Werner — ιερέας της Νυρεμβέργης και μαθηματικός ουμανιστής των πρώτων δεκαετιών του 16ου αιώνα — άφησε μόνιτο αποτύπωμα στην αστρονομία, τα μαθηματικά και τη γεωγραφία: υπηρέτησε την ακριβή παρατήρηση, έγραψε για σφαίρικη τριγωνομετρία και εργαλεία, διαμόρφωσε την πρακτική της χαρτογραφίας (την κυρική προβολή “Werner”) και, με μεγάλο προεξάρχοντα προτού ευρύτερα υιοθετηθεί, πρότεινε τη μέθοδο της σεληνιακής απόσταση για τον καθορισμό του μήκους των γραμμών.
Η φήμη του Werner, τόσο μεταξύ των συγχρόνων όσο και στους περαιτέρω αιώνες, εξηγεί γιατί αυτό το πόνημα είναι σημαντικό. Όπως σημειώνει το Dictionary of Scientific Biography, “στη μετεωρολογία ο Werner άνοιξε τον δρόμο σε μια επιστημονική ερμηνεία”, προσπαθώντας να συνδέσει το θέμα “με τη φυσική” και τοποθετώντας τον ως “έναν πρωτοπόρο της μοντέρνας μετεωρολογίας και της πρόβλεψης του καιρού”. Το ευρύτερο πρόγραμμά του συνένωνε την πρακτική παρατήρηση με την υπολογιστική αστρονομία· ήδη το 1514 “υπόδειξε τη χρήση της σελήνης ως αστρονομικού ρολογιού” για τον καθορισμό του μήκους — μια ιδέα που δύο αιώνες αργότερα θα ωριμάσει στη μέθοδο της σεληνιακής απόστασης. Η παρούσα πρώτη έκδοση αποτελεί επομένως τον συνδετικό κρίκο της δουλειάς του για τον καιρό του ατμοσφαιρικού — σπάνιος στο εμπόριο και όχι κοινός ούτε σε θεσμικό επίπεδο.
“Στη μετεωρολογία ο Werner άνοιξε τον δρόμο σε μια επιστημονική ερμηνεία. Η Μετεωρολογία και η αστρολογία συνδέονταν, αλλά εκείνος παρόλα αυτά προσπαθούσε να εξηγήσει αυτή τη γνώση με ρευαστικό τρόπο. … Οι γραμμές οδηγίες που εξηγούν τις αρχές και τις παρατηρήσεις των αλλαγών στην ατμόσφαιρα, δημοσιευμένες το 1546 από τον Johann Schöner, περιέχουν μετεωρολογικές σημειώσεις για τα έτη 1513–1520. Οι παρατηρήσεις του καιρού βασίζονται κυρίως στους αστερισμούς και επομένως η πορεία της Σελήνης έχει μικρότερη σημασία… Εκείνος επιχείρησε να ενσωματώσει τη μετεωρολογία στη φυσική και να λάβει υπόψη τη γεωγραφική θέση του τόπου παρατήρησης. Επομένως μπορεί να θεωρηθεί πρωτοπόρος της μοντέρνας μετεωρολογίας και της πρόβλεψης του καιρού.”
— Dictionary of Scientific Biography.
Οι σύγχρονες κύριες εργασίες τονίζουν τον Werner για μακροχρόνια και τακτική παρατήρηση του καιρού και για τον προσανατολισμό της μετεωρολογίας προς τη “Φυσική” και προς τον τόπο. Όπως σημειώνει η Deutsche Biographie, αξίζει “das hohe Lob, consequent… Witterungsbeobachtungen angestellt zu haben,”, δηλαδή “τον υψηλό επαινο” ότι πραγματοποίησε συνεκτικές και συστηματικές μετεωρολογικές παρατηρήσεις”.
ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ
Ex libris του Owen Gingerich (1930–2023) — αστρονόμου στο Χάρβαρντ και ιστορικού της επιστήμης, του οποίου το βίο στη μελέτη της αστρονομίας των πρώτων χρόνων (ιδιαίτερα The Book Nobody Read) τον καθιέρωσε ως σημείο αναφοράς για τις ιστορίες “αντίγραφο αντίγραφο” για τα επιστημονικά βιβλία.
Η ιδιοκτησία του δίνει σε αυτό το αντίτυπο μια διακριτή και εξέχουσα γραμμή δυναμικής ακαδημαϊκής καταγωγής.
ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ
Κείμενο και περιεχόμενο: εσωτερικά εξαιρετικά καθαρό· σελίδες ομοιόμορφα τραγανές και φωτεινές, με σχεδόν καθόλου κιτρινίλες/μπλερίνηση.
Βιβλιοδεσία: σύγχρονη βιβλιοδεσία σε τετράπτυχο δέρμα καφέ πάνω σε ράφια επενδυμένα με χαρτί ψεκαστό/χαρτονένιο με χρώμα tan (μπεζ/ανοιχτό καφέ), ιριδίζων ράχη, με το σφραγίδιο του ρακοσυλλέκτη “ATELIERS LAURENCHET” στο αντίτυπο (paste-down).
Ένα τόμνιο με όμορφη εμφάνιση, φωτεινό και εσωτερικά σημαντικά φρέσκο.
ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Το πόνημα ανοίγει με ένα σετ γενικών αρχών — “Catholica aphorismi super aeris mutatione” — στις οποίες ο Werner βασίζει τις προβλέψεις του στις τέσσερις πρωταρχικές ποιότητες (θερμό, ψυχρό,ξηρότητα, υγρασία) και, κρίσιμα, τα τοποθετεί σε ένα τόπο: το Ναουμπέργη τοποθετεί στο “έβδομο κλίμα” και στον “δεκαπενταίο παράλιο”, κάνοντας τη τοπική γωνία ενός τόπου αναπόσπαστο μέρος της ερμηνείας.
Η μεταβολή του καιρού διαβάζεται από τις πλανητικές όψεις και από την ανάταξη/ανατολή των σταθερών αστεριών. Ο Werner συσχετίζει επανειλημμένα συγκεκριμένες διατάξεις με χαρακτηριστικά αποτελέσματα — για παράδειγμα οι ευθυγράμμιση Ήλιος–Κρόνος τείνουν προς κρύο ή χιόνι (ειδικά στα ύδατα σημείων), ο Αφροδίτη–Άρης σε ήπιο θερμό και βροχές/βροχές, και ο Δίας–Ερμής σε μετακινούμενους ανέμους — παρακινώντας επίσης να προσέξει το ημερολόγιο των φαινομένων των αστέρων του Τολομαίου.