Meurice / Lecandele - Philosophia Rationalis - 1738

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΛΑΣΙΚΟ ΚΑΛΑΪΝΟ ΤΟΥ ΝΤΟΥΑΪ, 1738: ΕΝΑ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ, ΑΝΕΚΔΟΤΟ
Απίστευτο χειρόγραφο φιλοσοφίας που παράχθηκε το 1738 στο Κολλέγιο του Douai, αληθινό μνημείο της ευρωπαϊκής φιλοσοφικής διδασκαλίας. Η απέραντη συλλογή – πάνω από 800 σελίδες συνολικά – συνδυάζεται με την παρουσίαση εικονογραφικών και έντυπων υλικών συγχρόνως, καθιστώντας αυτό το χειρόγραφο ένα μοναδικό έγγραφο, δύσκολα συγκρίσιμο με άλλα αντίτυπα στην αγορά ή στις δημόσιες συλλογές.
Η αξία αυτού του χειρογράφου έγκειται πρωτίστως στην υλική και πνευματική του μοναδικότητα. Σε αντίθεση με τα έντυπα εγχειρίδια, εδώ δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα κείμενο κωδικοποιημένο και ευρύτερα διαδεδομένο, αλλά με άμεση, συστηματική και πλήρη μεταγραφή της προφορικής διδασκαλίας. Υπάρχουν ενσωματωμένες σελίδες εικονογραφήσεων και πινακίδων που έχουν τυπωθεί.
Το έργο συγκεντρώνει δύο πλήρεις μαθήματα λογικής Αριστοτελικο–Τωρνιστικής, αποτυπωμένα με εξαιρετική έκταση και συνέχεια από τον Petrus Josephus Lecandele, φοιτητή από Άντεερπαντ, υπό την καθοδήγηση ιησουϊτών ιερέων. Πρόκειται για έναν τόμο εκατοντάδων και εκατοντάδων χειρογράφων σελίδων, ποτέ δημοσιευμένων, που αναπαριστά πλήρως την ζωντανή πρακτική της ιησουϊτικής διδασκαλίας. Η εξαίσια φύση του τόμου έγκειται ακριβώς στη φύση του: δεν είναι αντίγραφο ενός έντυπου κειμένου, αλλά άμεση, οργανική και συστηματική μεταγραφή μαθημάτων, εμπλουτισμένη με εικονογραφικά εργαλεία, εγχάρακτα εξώφυλλα, φιλοσοφικές προσωπογραφίες και συμβατικά ακαδημαϊκά έγγραφα της εποχής. Ένα αριστούργημα που ενώνει τη θεωρητική γνώση, την διδακτική πρακτική και την συμβολική αναπαράσταση της γνώσης.
ΑΓΟΡΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΑ
Τα ιησουϊτικά χειρόγραφα τέτοιου εύρους και πληρότητας, με εκατοντάδες αυθεντικές σελίδες και ποτέ δημοσιευμένα, συνήθως τοποθετούνται ανάμεσα στα 5.000 και 10.000 ευρώ, με δυνατότητα υψηλότερης αξίας λόγω της εξαιρετικής σπανιότητας και ακεραιότητας του σώματος.
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Χειροτεχνία εποχής με πλήρη δέρμα, οπίσθιο με ανθρακούχους διακριτικά και πλούσια χρυσή επεξεργασία.
Συνομοσχεδιασμό από περισσότερες μονάδες χειρογράφου και τυπογραφικού υλικού:
(1) Λογική ομιλία προς τον R. Patre Meurice, γραμμένη από τον Petro Lecandele, 1738. Τίτλος χειρογράφου εντός καλύπτρας χαρακτικής· 514 συνεχόμενες σελίδες χειρογράφου· επίλογος με ημερομηνία “Finis impositus à 28 martii 1738”. Εξώφυλλο εικονογραφημένο “La Logique”; 10 εγχάρακτες προσωπογραφίες του Porphyrius, Πλάτωνα, Thomas Aquinas και άλλων φιλοσόφων; δύο επιπλέον εικονογραφικά φύλλα.
(2) Λογική ομιλία προς τον R. Patribus Boûchez et Penít, έτος 1738. Τίτλος χειρογράφου εντός καμβά με εγχάρακτες φιλοσοφικές προσωπογραφίες· 318 σελίδες χειρογράφου· ίδια τελική μορφή. Εξώφυλλο εγχαρακτημένο με τη Santa Caterina; εγχάρακτη προσωπογραφία του Κικέρωνος και τέσσερις πρόσθετοι πίνακες.
Άνοιγμα με τεύχος τυπωμένο: Sodales Mariani apud PP. Societatis Jesu in Collegio Aquicinctino, Douay, A. Tossanus, 1737, ακολουθούμενο από ακαδημαϊκούς καταλόγους (“Physici”, “Logici”).
Στο τέλος, δύο φύλλα αναδιπλωμένα τυπωμένα (Douai, 1737–1738): “Conclusiones Logicae (…) Praeside R. P. Henrico Meurice (…) Petrus Josephus Decandele Antverpiensis” και “Philosophia Rationalis”.
Χαρτί με λίγη καύση και υπολειμματικές ενδείξεις χρήσης· πολύ στιβαρή δομή.
Σε παλιά βιβλία και χειρόγραφα, με ιστορία πολλών αιώνων, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες όχι πάντοτε ορατές στην περιγραφή.
Σύνοψη συλλογής: (6); 12 nn.; 514; (4); 4 nn.; 318; 4 nn.; (8).

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ
Κάθε σελίδα αντιπροσωπεύει ένα βήμα στη διδασκαλία, κάθε ενότητα αντικατοπτρίζει τη ζωντανή δομή του μαθήματος: πρόκειται επομένως για ένα έγγραφο που διατηρεί τη διαδικασία της φιλοσοφικής εκπαίδευσης, όχι το θεωρητικό του αποτέλεσμα. Αυτό το στοιχείο το καθιστά εξαιρετικά σπάνιο, αφού τα περισσότερα τετράδια μελέτης δεν έχουν σωθεί ή έχουν φτάσει υπό μορφή θραυσμάτων.
Η απερίγραπτη έκταση του έργου – πάνω από 800 χειρόγραφα σελίδες – εντείνει ακόμη περισσότερο αυτή τη σπανιότητα: όχι ένα απλό σημειωματάριο, αλλά μια πραγματική ολότητα πλήρους λογικής της σχολικής διδασκαλίας, χτισμένη με τον καιρό και εσωτερική συνοχή.
Η προσθήκη εγχαρακτών, αλληγορητικών εξώφυλλων, φιλοσοφικών προσωπογραφιών και έντυπων ακαδημαϊκών εγγράφων μεταμορφώνει τον τόμο σε ένα πολύπλοκο και στρωμένο αντικείμενο, όπου η γνώση, η εικόνα και η αναπαράσταση συγχωνεύονται.
Με αυτή την έννοια, το χειρόγραφο δεν είναι απλώς σπάνιο: είναι δύσκολα αντικαταστάσιμο. Δεν υπάρχει αντίστοιχη έκδοση, ούτε τυποποιημένο αντίτυπο. Είναι ένα άμεσο, ατομικό και μη επαναλαμβανόμενο μαρτυρία της ιησουϊτικής κουλτούρας του 18ου αιώνα.
ΣΥΓΓΡΕΑΣ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
Κυρίαρχος διδασκαλίας: R. P. Henricus Meurice, Societatis Jesu, διδάσκων λογική στο Κολλέγιο Douai.
Άλλοι διδάσκοντες: R. P. Boûchez; R. P. Penít.
Γραφέας και συντάκτης: Petrus Josephus Lecandele (Decandele), Antverpiensis, φοιτητής, συγγραφέας της πλήρους μεταγραφής των μαθημάτων το 1738.
ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Το Ιησουϊτικό Κολλέγιο του Douai υπήρξε ένα από τα κύρια κέντρα εκπαίδευσης της Ζωοποιού Εταιρείας στην Νότιο-Ισπανία.
Ο συνδυασμός χειρογράφου και εντύπου υλικού αντικατοπτρίζει το εκπαιδευτικό σύστημα: προφορική διδασκαλία, ατομική μεταγραφή, δημόσια διαμάχη και δημοσίευση των θέσεων. Αυτή η πολυεπίπεδη διαδικασία αντιπροσωπεύει ένα πλήρες και σπάνιο παράδειγμα αυτού του μηχανισμού, τεκμηριώνοντας ταυτόχρονα όλα τα στάδιά του.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Sommervogel, Carlos, Bibliothèque de la Compagnie de Jésus, Bruxelles–Paris, 1890–1932, λήξεις Meurice; Douai.
Archivum Romanum Societatis Iesu (ARSI), αρχεία σχετικά με τα κολέγια των Νοτίων Κάτω Χωρών.
ICCU/OPAC SBN, συγκρίσεις με ιησουϊτικά φιλοσοφικά χειρόγραφα του 18ου αιώνα.
WorldCat/OCLC, απογραφές ακαδημαϊκών ιησουϊτικών χειρογράφων συγκρίσιμων.
Brockliss, Laurence, French Higher Education in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford, 1987, σελ. 312–340.
Compayré, Gabriel, History of Pedagogy, Boston, 1886, σελ. 210–225 (ιησουϊτική διδασκαλία).
O’Malley, John W., The First Jesuits, Harvard University Press, 1993, σελ. 245–280.