Αρχαία Αιγυπτιακή Shabti. 11 εκ. ύψος. Υστερη Περίοδος, 664 - 332 π.Χ. Φιγούρα - 11 cm

Ο Ushabti

Αρχαία Αίγυπτος, Ύστερη Περίοδος, 664 - 332 π.Χ.

ΥΛΙΚΟ: Φαινή

ΜΕΓΕΘΟΣ: Ύψος 11 εκ

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Ιδιωτική συλλογή, Λονδίνο, δεκαετίες 1970.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Καλή, δείτε φωτογραφίες.

Το φαινές ουσιαστικά ουσιαστικά έχει λεπτές, καλοσχηματισμένες λεπτομέρειες στο πρόσωπο, τη μυική γενειάδα, το φιλτραρισμένο τριλογαρισμένο μαλλί, τα χέρια και τα εργαλεία. Το αγαλμάτιο έχει βάση και πίσω κίονα.

Η Αιγυπτιακή Μετά θάνατον ζωή ερμηνευόταν ως καθρέπτης του πραγματικού κόσμου, όπου και το καλό και το κακό είχαν τη θέση τους. Εκείνοι που ήταν άδικοι ή κακοί τιμωρούνταν αιώνια, ενώ οι δίκαιοι απολάμβαναν μια άνετη ύπαρξη ταξιδεύοντας με τον ηλιακό θεό. Ακόμη και τότε, οι νεκροί που είχαν ευλογηθεί τόσο, ήταν υποχρεωμένοι να εκπληρώνουν ανθρώπινες ευθύνες και ανάγκες, με τον ίδιο τρόπο που έκαναν στη ζωή. Η ανάγκη τους για τροφή και ποτό στην Απάνθιση αποτελούσε μόνιμο άγχος. Αν έπρεπε να εργαστούν στα Πεδία του Αάουρ, Βασιλείου των Νεκρών, και ως μέλη μιας κοινωνίας με ιεραρχία καθοδηγούμενη από τους θεούς, όλοι - άνδρες και γυναίκες, άρχοντες και υπηρέτες, βασιλιάδες και βασίλισσες - έπρεπε να είναι πρόθυμοι να καλλιεργήσουν, να σπείρουν και να συγκομίσουν τους σπόρους.

Στον ζωντανό κόσμο αυτές οι βασικές εργασίες παραγωγής εκτελούνταν από τις κατώτερες τάξεις της κοινωνίας. Για να αποφύγουν αυτή την μοίρα, οι Αιγύπτιοι έψαχναν μια μαγική λύση: δημιούργησαν έναν ή περισσότερους εαυτούς τους για να μπορέσουν να παραδοθούν στους επίσκοπους του κρατούντος θεού, του Όσιρι, όταν αυτοί καλούσαν τους αποθανόντες να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Αυτές οι προτομές, τοποθετημένες ανάμεσα στα κτερίσματα του τάφου, ήταν εικόνες που αντιπροσώπευαν τόσο τον κύριο όσο και τον υπηρέτη.

Γνωστοί με την ονομασία ουσαβτίν, ο όρος προέρχεται από sabty ή shabty, παράγωγο από Sawab, που αντιστοιχεί στην ελληνική λέξη «περσία», ένα ιερό δέντρο από το ξύλο του οποίου οι αρχαίοι Αιγύπτιοι άρχισαν να παράγουν αυτές τις ταφικές φορείες. Κοντά στο Τρίτο Μεσαίο Περίοδο, στη Δυναστεία XXI, περίπου το 1080 π.Χ., άρχισαν να χρησιμοποιούν τον όρο wsbty, ή «ushabti». Από τότε ονομάστηκε «ushabti» από το ρήμα wsb που σημαίνει «να απαντάς».

Η χρήση των ushabtis ενσωματώθηκε στους ενταφιασμούς στην Αρχαία Αίγυπτο από την Πρώτη Μεσαία Περίοδο. Η χρήση τους αυξήθηκε κατά τη Μεσαία Χιλιετία, τότε που οι Αιγύπτιοι άρχισαν να γράφουν ένα μαγικό κείμενο στους «Κείμενα του Φέρετρου», αριθμός 472, ώστε τα ουσαβτίν να απαντούν στην κλήση: «Ο δίκαιος Ν. λέει «Ω ushabi, προορισμένο για τον Ν, αν ο Ν κληθεί να εκτελέσει εργασία, ή αν ζητηθεί από τον Ν μια άχαρη εργασία για κάθε άνθρωπο στην υποχρέωσή του, εσύ θα πεις ‘Είμαι εδώ’. Αν ο Ν κληθεί να επιτηρεί αυτούς που εργάζονται εκεί, σκαλίζουν τα νέα χωράφια για να σπάσουν τη γη, ή να μεταφέρουν άμμο σε βάρκα από ανατολή προς δύση, θα πεις ‘Είμαι εδώ’. Ο δίκαιος Ν.»

Αυτό το μάθημα ή ρήμα εγγράφτηκε στις ουσαβττίν, οπότε σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται ότι έχει χαραγμένο πάνω τους. Από τη Νεότερη Βασιλεία, εισήχθησαν πολλές καινοτομίες. Παραδείγματα με κείμενα άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Μερικά από αυτά ήταν μεγαλύτερα κείμενα από το Κεφάλαιο VI στο Κείμενο του Νεκρού. Παρόλα αυτά, σε πολλές περιπτώσεις το κείμενο απλώς δηλώνει το όνομα του αποθανόντος ή μια βασική ρήση, με το όνομα ενός μέλους της οικογένειας ή τα αξιώματα που κατείχε.

Τα ushabtis αρχικά κατασκευάζονταν κυρίως από κερί, αργότερα από ξύλο, και προς το τέλος της Μεσαίας Βασιλείας εμφανίστηκαν σε πέτρα. Από τη Νεότερη Βασιλεία, το υλικό εξαιρετικά αγαπητό ήταν η φαινής. Ξέρουμε ότι παραγόταν σε πολλαπλά αντίτυπα thanks σε καλούπια τα οποία διατηρήθηκαν, και όπου σε ορισμένες περιπτώσεις τα λαξευμένα κείμενα ήταν ατελή, καθώς έλειπε το όνομα του ιδιοκτήτη. Η πιο δημοφιλής μορφή ήταν αυτή της μούμιας μέχρι την εισαγωγή, προς το τέλος της Δυναστείας XVIII, χαρακτήρων διακοσμημένων με καθημερινά ενδύματα. Πολλά μετέφεραν εργαλεία για εργασία στα πεδία, όπως καλάθι, φράκτη ή δρεπάνι, ως αναφορά στο έργο που περίμενε να εκπληρωθεί στην Αποθανασία, ως συμβολική απεικόνιση του κυρίου τους. Η εικονογραφία, τα κείμενα, τα υλικά, τα χρώματα και η τοποθέτηση στον τάφο θα μπορούσαν να υποδηλώνουν άλλες συμβολικές σημασίες.

Μερικές φορές τοποθετούνταν σε ξύλινα κουτιά, τα οποία μπορούσαν να είναι απλά ή με κομψή διακόσμηση. Στη Νέα Βασιλεία τοποθετούνταν σε μινιατούρες σαρκοφάγων.

Ενώ αρχικά θεωρούνταν αντίγραφα του αποθανόντος, στη Νέα Βασιλεία και αργότερα τα ushabtis θεωρήθηκαν υπηρέτες ή μια μορφή σκλάβου, και για αυτόν τον λόγο παρήχθησαν μαζικά. Υπήρχαν άνδρες και γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων ειδικών σε διαφορετικές δραστηριότητες. Μερικές φορές υπήρχαν υπό την επίβλεψη επιστατών, και αυτοί διακρίνονταν από τη χρήση ενός ιματισμού. Πρόκειται για τον φαραώ Τουταγχαμών: διέθετε τριακόσια εξήντα πέντε ushabtis στην εξουσία του, ένα για κάθε ημέρα του έτους· τριάντα έξι επιστάτες, ένας για κάθε ομάδα δέκα εργατών· και δώδεκα κύριοι επιστάτες, ένας για κάθε μήνα του έτους. Σύνολο τετρακόσιους δέκα τρεις υπηρέτες στον Άλλο Κόσμο. Ο φόβος ότι θα έπρεπε να εκτελέσουν αυτές τις εργασίες που απαιτούνταν από τον Όσιρι, σήμαινε ότι σε ορισμένους ενταφιασμούς υπήρχαν ακόμη ushabtis που ήταν εκεί για να λειτουργήσουν ως αντικαταστάτες ή αντιπρόσωποι, αν χρειαστεί, για τους κύριους.

Είναι λογικό να σκεφτούμε ότι κανένας φάραω δεν θα ήθελε να φέρει ο ίδιος σε πέρας αυτό τον τύπο εργασίας, και έτσι την κατάλληλη στιγμή η ρήση γραμμένη πάνω στο σώμα του ουσαβτι διαβάζεται ώστε αυτό το αντικείμενο να ζωντανέψει και να απαντήσει στην κλήση, αντικαθιστώντας τον φάραώ στη δουλειά.