Giovenale / Flacco - Corpus Satiricum - 1601

5 ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΕΝΑ ΟΜΟΓΕΝΕΣ ΚΟΡΠΟ: ΓΙΟΒΙΑΝΕΛΕ ΚΑΙ ΠΕΡΣΙΟ, Η ΣΑΤΙΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
Υπέροχη ανθολογία λατινικών σατιρών. Αυτό το σύνθετο τεύχος συνενώνει σε ένα ενιαίο σώμα πέντε γαλλικές εκδόσεις που εκδόθηκαν από το εργαστήριο του Claude Morel ανάμεσα στο 1601 και 1602, αφιερωμένες στον Decimo Giunio Giovenale και στον Aulo Persio Flacco.
Δεν πρόκειται για μια απλή συλλογή λατινικών σατιρών, αλλά για ένα πραγματικό κριτικό εργαστήρι της πρώτης-τηετιας του 17ου αιώνα, στο οποίο η σατιρά κατά της εξουσίας της αυτοκρατορίας φιλτράρεται, οργανώνεται και οπλίζεται από την ανθρωπιστική φιλολογία.
Ο Giovenale και ο Persio γίνονται εργαλεία ανάγνωσης της κυριαρχίας, της διαφθοράς, της ηθικής παρακμής: αρχαία κείμενα μεταμορφωμένα σε διανοητικά όπλα για μια Ευρώπη που διαπερνάται από θρησκευτικές και πολιτικές εντάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα ομόλογο κοορπό που σκηνοθετεί, μέσα από πέντε διαφορετικά αλλά συνεκτικά κείμενα, μια σατιρική παράδοση που διαβάζεται ως ριζική κριτική της εξουσίας και των παρανομιών της.
MARKET VALUE
Για πλήρεις και καλά διασωθέντες αντίτυπα, η αγορά συνήθως καταγράφει ένα εύρος μεταξύ 1.200 και 1.600 ευρώ· αντίτυπα σε σύνολη βιβλιοδεσία εποχής διακοσμητικά επιπλακώμενα, με παλιά συντηρημένα αποκαταστάσεις και καλή φρεσκάδα χαρτιού, μπορεί να ξεπεράσουν το όριο αυτό. Η ενότητα που συνθέτει πέντε κείμενα συνεπή ως προς το θέμα και την προέλευση της τυπογραφίας αυξάνει το ενδιαφέρον των συλλεκτών σε σχέση με τις μεμονωμένες, διαλυμένες εκδόσεις.
PHYSICAL DESCRIPTION AND CONDITION
Πέντε κείμενα δεμένα μαζί. Σύγχρονη ή λίγο μεταγενέστερη βιβλιοδεσία σε πλήρες καφέ δέρμα αβαντά, πιάστρα λεία με κορώνα στεφάνης χρυσής στο κέντρο· ράχη με αναγνώσεις και παλιές διακοσμήσεις/διακοσμημένες κρίκοι.
Κοινό αντίτυπο σοβαρό αλλά εκλεπτυσμένο, με φυσικές φθορές και οξειδώσεις του δέρματος συνεπούς με τη χρήση πολλών αιώνων, ράχη αποκατεστημένη. Ξηράς και φυσιολογικές φθορίες. Αριθμημός σελίδων ολόκληρος ως εξής: σελίδες (4); 16 nn.; 724; 2 nn.; 96 nn.; 60; 10 nn.; 96; 8 nn.; 156; 16 nn.; 102; 6 nn.; (2). Σε αρχαία βιβλία, με πολυετή ιστορία, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντοτε ορατές στην περιγραφή.
FULL TITLES AND AUTHOR
Junii Juvenalis satyrae sexdecim, cum veteris scholiastae et Ioa.
[bound with]
Index omnium vocabulorum quae in omnibus D. Iunii Juvenalis Satyiris.
[bound with]
L. Annaei Cornuti Grammatici antiquiss. commentum in Auli Persii Flacci Satyras.
[bound with]
Auli Persii Flacci Severi Satyrarum liber.
[bound with]
Ioannis Tornorupaei in Auli Persii Flacci Satyras notae.
Lutetiae, Apud Claudium Morellum, 1601–1602.
Autori e commentatori:
Decimo Giunio Giovenale
Aulo Persio Flacco
Lucio Anneo Cornuto
Johannes Tornorup (Ioannes Tornorupaeus)
Scholiasta vetus (anonimo)
CONTEXT AND SIGNIFICANCE
Η λατινική σατιρα γεννήθηκε ως μορφή ηθικά επιθετική· στον Giovenale γίνεται ρητή καταγγελία της εξουσίας της αυτοκρατορίας, της αυλής, των διεφθαρμένων ευεργετών, της παρακμιακής αριστοκρατίας. Οι δεκαέξι σατιρες του βάζουν στη διαδικασία τη Ρώμη ίδια: τον παράνομο πλουτισμό, την εθελοντική δουλεία, την παρακμή των ήθων υπό το ηγεμονικό καθεστώς. Το πρόσωπο του αυτοκράτορα, αν και συνήθως υπαινικτικό, διανοίγεται ως κεντρικό σκοτεινό σημείο ενός συστήματος που γεννά φόβο και ομοφροσύνη.
Persio, νεότερος και στωικός, δίνει μια διαφορετική αλλά συμπληρωματική ματιά: η κριτική δεν περιορίζεται στο εξωτερικό, αλλά πλήττει τον πολιτισμικό υποκριτισμό, τη ψευδή φιλοσοφία, τη λατρεία προς τους ισχυρούς. Μέσα από τα σχόλια του Cornuto και τις ανθρωπιστικές σημειώσεις, η σατιρική απόδοση του Persius διαβάζεται ως ηθική άσκηση κατά της διαφθοράς της γλώσσας και της σκέψης, δηλαδή κατά των ιδρυμάτων εξουσίας.
Η αναγεννησιακή συστηματική επιστήμη μετατρέπει αυτά τα κείμενα σε πολιτικά εργαλεία έμμεσης εξουσίας. Στο Παρίσι των αρχών του 17ου αιώνα, σημαδεμένο από θρησκευτικές διαμάχες και τη συστηματοποίηση της μοναρχίας, η από κοινού έκδοση του Giovenale και του Persio, περιεβλημένη από αρχαίους και μοντέρνους σχολιαστές, δεν είναι ουδέτερη: αποτελεί πολιτιστικό πράξη που επαναλαμβάνει την αξία της ηθικής κριτικής ως οριακό σημείο της εξουσίας. Το τεύχος, ενωμένο υλικά, γίνεται έτσι ένας συνεκτικός κοΡπος σατιρική μορφή αντίστασης του πνεύματος.
BIOGRAPHY OF THE AUTHORS AND COMMENTATORS
Decimo Giunio Giovenale (I–II αι. μ.Χ.)
Ρωμαϊκός σατιρικός ποιητής, συγγραφέας δεκαέξι σατιρών. Το έργο του χαρακτηρίζεται από τόνο αγανακτισμένου και ρητορικά ισχυρού στυλ· αντιπροσωπεύει την πιο σφοδρή κριτική των κακώσεων της Ρώμης της αυτοκρατορίας.
Aulo Persio Flacco (34–62 μ.Χ.)
Λατινός ποιητής με στωική διαπαιδαγώγηση, συντάκτης έξι σατιρών. Πέθανε νέος, αλλά άφησε ένα έργο μεγάλης φιλοσοφικής πυκνότητας, εστιασμένο στην ηθική αυθεντικότητα και στην κριτική του πολιτισμικού υποκριτισμού.
Lucio Anneo Cornuto (I αι.)
Φιλόσοφος στωικός και λατινιστής ρήτορας, δάσκαλος του Persius. Το σχόλιό του στις σατιρες του μαθητή του είναι θεμελιώδες για την κατανόηση της ηθικής και δογματικής διάστασης του κειμένου.
Johannes Tornorup (XVI αι.)
Δανός ουμανιστής που δραστηριοποιήθηκε στο τέλος της Αναγέννησης. Οι σημειώσεις του στις σατιρες του Persius μαρτυρούν το βορειοευρωπαϊκό φιλολογικό ενδιαφέρον για την λατινική σατιρική παράδοση και τη σχολική της πρόσληψη.
Scholiasta vetus (anonimo, tarda antichità)
Ποιητής του αρχαίου σχολιασμού του Giovenale, διατηρημένος στην χειρόγραφη παράδοση. Οι γλωσσικές γλωσσώστες του συνιστούν πρωταρχική πηγή για την κατανόηση της λεξιλογικής και ιστορικής διάστασης των σατιρών.
PRINTING HISTORY AND CIRCULATION
Το εργαστήριο του Claude Morel, λειτουργικό στο Παρίσι στα τέλη του 16ου και αρχές του 17ου αιώνα, διέκρινε για την ακρίβεια της τυπογραφίας και για τη δημοσίευση λατινικών κλασικών έργων με κριτικά παραρτήματα επικαιροποιημένα. Οι εκδόσεις 1601–1602 τοποθετούνται σε μια ώριμη φάση του ουμανιστικού εκδοτικού οικοδομήματος, προσεκτική σε συνένωση των κωδικών, στη στρωματοποίηση των σχολιασμών και στη δημιουργία εργαλείων ευρετηρίου (όπως το Index). Η πρακτική της συνένωσης ομοειδών κειμένων σε ένα μοναδικό τόμο ανταποκρινόταν σε ανάγκες συστηματικής μελέτης: στην παρούσα περίπτωση, η κατασκευή ενός πραγματικού φακέλου σατιρικού κατά της εξουσίας.
BIBLIOGRAPHY AND REFERENCES
ICCU / OPAC SBN: γαλλικές εκδόσεις Παρίσι με τυπογραφία Claude Morel, 1601–1602 (καταστάσεις στους καταλόγους με μορφή, συλλογή και παραλλαγές).
Brunet, Manuel du libraire et de l’amateur de livres, λήμματά “Juvénal” και “Perse”, με αναφορές στις γαλλικές εκδόσεις του πρώτου 17ου αιώνα.
Adams, Catalogue of Books Printed on the Continent of Europe, 1501–1600, για την παλιά εκδοτική παράδοση και τις ανθρωπιστικές βάσεις κειμένων.
Grafton, Defenders of the Text, Harvard University Press, για το περιβάλλον της αναγεννησιακής φιλολογίας και της κουλτούρας του σχολιασμού.
Repertori tipografici francesi sulle edizioni Morel (inizio XVII secolo), με περιγραφή των απαρατήρατων και των παραλλαγών.