Μια ξύλινη μάσκα - Mossi - Μπουρκίνα Φάσο (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Μάσκα σκορπιού που συλλέχθηκε στην περιοχή Μόσι, Μπουρκίνα Φάσο· κόκκινα βαμμένα μάτια και ίνινο κορδόνι κάτω από το σώμα. Σημάδια ιερής χρήσης και γήρανσης.

Η παρούσα τελετουργική μάσκα των Μόσι από τη Μπουρκίνα Φάσο ξεδιπλώνει μια σύνθετη αλληλεπίδραση συμβολισμού, φυσικότητας και εκτελεστικής πρακτικής στην εικονογραφική και υλική της σχεδίαση. Φτιαγμένη από σκληρό ξύλο, το υλικό αυτό υποδηλώνει μόνιμοτητακαι βιωσιμότητα, ενώ ταυτόχρονα τονίζει τη στενή σχέση μεταξύ του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτισμικής έκφρασης που χαρακτηρίζει πολλές παραδόσεις μάσκας στη Δυτική Αφρική.

Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού αποτελεί η γλυπτική αναπαράσταση ενός σκορπιού, το σώμα του οποίου απεικονίζεται σε δυναμική στάση: η υψωμένη ουρά, πάνω από την πλάτη του, προκαλεί όχι μόνο μια λανθάνουσα απειλή αλλά και εγρήγορση και προστασία.
Σε πολλές αφρικανικές συμβολικές συστήσεις, ο σκορπιός αντιπροσωπεύει διττή σημασία — ενσωματώνει τόσο τον κίνδυνο όσο και την άμυνα, το δηλητήριο και τη θεραπεία. Αυτή η διπλή ερμηνεία ενισχύεται από τη στιλιστική έμφαση στα μάτια με κόκκινο χρωματισμό. Εδώ, το κόκκινο δεν λειτουργεί μόνο ως διακοσμητικό στοιχείο αλλά ως φορέας ενέργειας, ζωντάνιας και ίσως ακόμη πνευματικής δύναμης.

Το σώμα του ζώου δομείται από ένα σχέδιο που θυμίζει καρό ή τετράγωνο-επίπεδο μοτίβο που δημιουργεί ρυθμική άρθρωση της επιφάνειας. Αυτό το γεωμετρικό διακόσμημα μπορεί να γίνει κατανοητό ως οπτικός κώδικας που υποδηλώνει τάξη και συστηματικότητα, ενώ ταυτόχρονα συνδέεται πιθανώς με κοσμολογικές έννοιες στις οποίες οι δυάδες — όπως φως και σκοτάδι, ζωή και θάνατος — διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Η επανάληψη του μοτίβου προσδίδει στη μάσκα μια ορισμένη αφαίρεση που υπερβαίνει την απλή φυσιοκρατική αναπαράσταση.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η επέκταση της μάσκας μέσω ριφίας ινών, οι οποίες προεξέχουν από το κάτω μέρος του χαραγμένου στοιχείου. Αυτά τα οργανικά υλικά όχι μόνο εξυπηρετούν το κουκούλωμα του χορευτή αλλά μετατρέπουν τη μάσκα σε πλήρη κοστούμι, μεταφέροντας ολόκληρο το ανθρώπινο σώμα σε μια άλλη, μη-ανθρώπινη οντότητα. Στο εκτελεστικό πλαίσιο του χορού, ο φορεάς συγχωνεύεται με τη μάσκα· η ταυτότητα αναστέλλεται υπέρ μιας ενσωμάτωσης του απεικονισθέντος όντος. Οι ριφίες ινών δημιουργούν μια κινητή, ρευόμενη επιφάνεια που γίνεται ακόμη πιο ζωντανή κατά τη διάρκεια του χορού, καθιστώντας την παρουσία του σκορπιού δυναμικά αντιληπτή.

Lit: Skulptur in Westafrika: Masken und Figuren aus Burkina Faso. Till Förster 1995.

CAB39288