Αρχαία Αιγυπτιακή Shabti. 11 εκ. ύψος. Υστερη Περίοδος, 664 - 332 π.Χ. Φιγούρα - 11 cm

Ουσάβτι

Αρχαία Αίγυπτος, Υστεροωτερική Περίοδος, 664 - 332 π.Χ.

ΥΛΙΚΟ: Φαιές
ΜΕΓΕΘΟΣ: Ύψος 11 εκ.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ: Ιδιωτική συλλογή, Λονδίνο, δεκαετίες του 1970.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Καλή, βλέπε φωτογραφίες.

Το φαιές ουσαβτί έχει λεπτές μορφοποιημένες λεπτομέρειες του προσώπου, του πλεξούδου γένους, της τριμερής πλισέ βούρτσας, των χεριών και των εργαλείων. Το αγαλματάκι έχει βάθρο και πίσω κολώνα.

Η Αιγυπτιακή Μεταφυσική θεωρούνταν ως καθρέφτης του πραγματικού κόσμου, όπου τόσο το καλό όσο και το κακό είχαν τη θέση τους. Εκείνοι που ήταν άδικοι ή κακοί τιμωρούνταν αιωνίως, ενώ οι δίκαιοι απολάμβαναν μια άνετη ύπαρξη ταξιδεύοντας με τον ηλιακό θεό. Ακόμη και τότε, οι αποθανέντες που ευλογήθηκαν με τόσο πολύ, ήταν ακόμη υποχρεωμένοι να εκπληρώνουν ανθρώπινες ευθύνες και ανάγκες, όπως ακριβώς έπρατταν και εν ζωή. Η ανάγκη να έχουν τροφή και ποτό στον Μετά medidas ήταν μόνινη ανησυχία για αυτούς. Αν υποχρεώνονταν να εργαστούν στα Πεδία του Αρού, στο Βασίλειο των Νεκρών, και ως μέλη μιας κοινωνίας που διευθυνόταν από θεούς, όλοι – άνδρες και γυναίκες, άρχοντες και υπηρέτες, βασιλιάδες και βασίλισσες – έπρεπε να είναι πρόθυμοι να καλλιεργήσουν, να σπείρουν και να συγκομίσουν τα σιτηρά.

Στον κόσμο των ζωντανών αυτές οι βασικές εργασίες παραγωγής εκτελούνταν από τις κατώτερες τάξεις της κοινωνίας. Για να αποφύγουν αυτή τη μοίρα, οι Αιγύπτιοι έψαχναν μια μαγική λύση: δημιούργησαν ένα ή περισσότερα αντίγραφα του εαυτού τους για να μπορούν να τα παραδώσουν στους επιμελητές του επικρατούντος θεού, του Ωσίρις, όταν αυτοί καλούσαν τους αποθανόντες να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Αυτά τα μικρά αγαλματάκια, τοποθετημένα ανάμεσα στα κτερίσματα στο ταфμα, ήταν εικόνες που αντιπροσώπευαν τόσο τον δεσπότη όσο και τον υπηρέτη.

Τα γνωρίζουν με το όνομα ουσαβτί, ο όρος προέρχεται από το sabty ή το shabty, προερχόμενο από το Sawab, το οποίο σημαίνει το ελληνικό “περσία”, ένα ιερό δέντρο από το ξύλο του οποίου οι αρχαίοι Αιγύπτιοι άρχισαν να παράγουν αυτές τις ταφικές μορφές. Ήταν προς την Τριτη Μέση Περίοδο, στην δυναστεία XXI, γύρω στο 1080 π.Χ., όταν άρχισαν να χρησιμοποιούν τον όρο wsbty, ότι δηλαδή «ushebty». Από τότε ονόμασαν «ushabti» από το ρήμα wsb που σημαίνει «να απαντήσεις».

Η χρήση των ουσαβτί ενσωματώθηκε στους ενταφιασμούς στην Αρχαία Αίγυπτο από την Πρώτη Μεσαία Περίοδο μέχρι και τον Μεσαίο Βασιλείου. Η χρήση τους αυξήθηκε κατά τη Μεσαία Kingdom, ο χρόνος κατά τον οποίο οι Αιγύπτιοι άρχισαν να γράφουν ένα γοργά σε μαγικό Κείμενο Tο Σκουπί στα Κατάστιχα της Νεκρόπολης, αριθμός 472, ώστε τα ουσαβτί να ανταποκρίνονται στην κλήση: «Ο Δίκαιος Ν. λέει οιου «Ω ουσαβτι, διατεθημένο στο Ν, αν κληθεί ο Ν να εκτελέσει οποιαδήποτε εργασία, ή αν ζητηθεί από τον Ν μια δυσαρμονική εργασία αντί για οποιονδήποτε άνδρα για την υπηρεσία του, εσύ θα πεις ‘είμαι εδώ’. Αν ο Ν καλείται να επιβλέπει όσους εργάζονται εκεί, οργώνοντας τα καινούρια πεδία για να σπάσει η γη, ή να μεταφέρει άμμο μεβόλο από ανατολή προς δύση, θα πεις ‘είμαι εδώ’. Ο δίκαιος Ν.»

Αυτή η μαγική ευχή ή ρητό εγγράφεται πάνω στα ουσαβτί, και έτσι στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται εκεί χαραγμένο. Από τη Νέα Βασιλεία και μετά, εισήχθησαν πολλές καινοτομίες. Παραδείγματα με κείμενα άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Μερικά από αυτά ήταν μακρύτερα κείμενα από το Κεφάλαιο VI στο Βιβλίο των Νεκρών. Ακόμη και έτσι, σε πολλές περιπτώσεις το κείμενο απλώς δηλώνει το όνομα του αποθανόντα, ή μια βασική ρητορική, με το όνομα ενός μέλους της οικογένειας ή των αξιωμάτων που κατείχε.

Αρχικά τα ουσαβτί κατασκευάζονταν κυρίως από κερί, αργότερα από ξύλο, και προς τα τέλη της Μέσης Βασιλείας εμφανίστηκαν σε πέτρα. Από τη Νέα Βασιλεία και μετά, το υλικό αριστείας ήταν η φαιές. Γνωρίζουμε ότι παρήχθησαν σε μαζικούς αριθμούς χάρη σε καλούπια που διατηρούνται, και όπου σε ορισμένες περιπτώσεις τα εγχάρακτα κείμενα δεν ήταν πλήρη, καθώς έλειπε το όνομα του ιδιοκτήτη. Η πιο δημοφιλής μορφή ήταν αυτή του μούμια μέχρι την εισαγωγή, προς το τέλος της Δυναστείας XVIII, μορφών στολισμένων με καθημερινά ενδύματα. Πολλά έφεραν εργαλεία για εργασία στα πεδία, όπως μια καλάθι, ένα φτυάρι ή ένα πικ, ως αναφορά στο έργο που επρόκειτο να εκτελεστεί και που περίμενε στον Μετά Measure, ως συμβολική αντιπροσώπευση του δεσπότη τους. Η εικονογραφία, τα κείμενα, τα υλικά, τα χρώματα και η τοποθέτησή τους στον τάφο μπορούσαν να υπονοήσουν άλλες συμβολικές σημασίες.

Μερικές φορές τοποθετούνταν σε ξύλινα κουτιά, τα οποία μπορεί να ήταν απλά ή με εκλεπτυσμένη διακόσμηση. Στη Νέα Βασιλεία τοποθετούνταν σε μικροδάφνια σαρκοφάγοι.

Ενώ αρχικά θεωρούνταν αντίγραφα του αποθανόντος, στη Νέα Βασιλεία και αργότερα, τα ουσαβτί ήρθαν να θεωρούνται υπηρέτες ή ένα είδος σκλάβας, και για αυτόν τον λόγο παρήχθησαν μαζικά. Υπήρχαν τόσο γυναίκες όσο και άνδρες, συμπεριλαμβανομένων ειδικών σε διάφορες δραστηριότητες. Μερικές φορές ήταν υπό την επίβλεψη επιβλεπόντων, και αυτοί διακρίνονταν από τη χρήση ενός κλήτ. Στην περίπτωση του φαραώ Τουτααχαμούν: είχε τριακόσια εξήντα πέντε ουσαβτί στη διαταγή του, ένα για κάθε μέρα του χρόνου· τριάντα έξι επιβλέποντες, ένας για κάθε ομάδα δέκα εργατών· και δώδεκα κύριοι επιβλέποντες, ένας για κάθε μήνα του έτους. Σύνολο τετρακοσίων δεκατριών υπηρέτες στον Άλλοκοσμόν. Για τον φόβο ότι πρέπει να εκτελέσουν αυτές τις εργασίες που επιβάλλει ο Ωσίρις, σε ορισμένους τάφους υπήρχαν ακόμη ουσαβτί που ήταν παρόντες ως υποκατάστατα ή αναπληρωτές, εφόσον ήταν απαραίτητο, για τους κύριους.

Είναι λογικό να σκεφτούμε ότι κανένας φαραώ δεν θα ήθελε να εκτελέσει προσωπικά αυτό το είδος εργασίας, και έτσι στη ζητούμενη στιγμή η ρητό που γράφεται πάνω στο σώμα του ουσαβτι διαβάζεται, ώστε το αντικείμενο αυτό να αποκτήσει ζωή και να απαντήσει στην πρόσκληση, αντικαθιστώντας τον φαραώ στην εργασία.