Εικόνα - Άγιος Κωνσταντίνος και Αγία Ελένη, χειροποίητη εικόνα - Ξύλο

Εικόνα του Αγίου Ισαποστόλου Κωνσταντίνου και Ελένης.

Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος συνδέεται με την εισαγωγή του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο Μέγας Κωνσταντίνος ήταν ο πρώτος Χριστιανός ρωμαϊκός αυτοκράτορας. Με τη συγκατάθεση του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Μεγάλου - όλες οι θρησκείες ανακηρύσσονται ισότιμες, ο Χριστιανισμός τελικά νομιμοποιείται. Η διακήρυξη της ισότητας των θρησκειών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τερμάτισε την καταδίωξη των Χριστιανών.

Η Φλαβία Ιulia Ελένη, γνωστή και ως Αγία Ελένη, Ελένη Αύστα και Ελένη της Κωνσταντινουπόλεως, ήταν παλλακίδα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνστάντιου Χλωρού και μητέρα του γιου τους αυτοκράτορα Κωνσταντίνου.

Παραδοσιακά πιστεύεται ότι η Ελένη εντόπισε το Γολγοθά στην Ιερουσαλήμ, διέταξε ανασκαφές εκεί και ανακάλυψε τον Αγιο Τάφο και τον Ιερό Σταυρό.

Σύμφωνα με τον θρύλο, η Ελένη εισήλθε στον ναό μαζί με τον επίσκοπο Μακάριο και επέλεξε σημείο έναρξης των ανασκαφών που οδήγησαν στην ανέβρεση τριών σταυρών, ανάμεσά τους τον Αγιο Σταυρό και τα καρφιά της σταύρωσης.

Τη γιορτή της Αγίας Ελένης και του γιου της αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, σε ορισμένες περιοχές διεξάγονται χοροί πάνω στις στάχτες (της εστίας). Σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς, αυτό το έθιμο σχετίζεται με παγανικές τελετές που διατηρήθηκαν από την εποχή των Θρακών, αν και οι Νεστινάριοι χορεύουν πάνω στις στάχτες με την εικόνα της Αγίας Ελένης και του Αγίου Κωνσταντίνου.