Ένα ξύλινο γλυπτό - voodoo - Φον - Τόγκο (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Μια γλυπτική Φον/Βούντου, Τόγκο/Μπενίν, με τέσσερα αγάλματα σε κύκλο κοιτώντας προς αντίθετες κατευθύνσεις. Είναι δεμένα μεταξύ τους με ένα σχοινί και τυλιγμένα με ύφασμα το οποίο βαφτίστηκε με κόκκινα και λευκά χρώματα. Σημάδια τελετουργικής χρήσης και φθοράς.

Οι φετιστικές γλυπτικές μορφές fon είναι σκαλισμένες ή συναρμοσμένες τελετουργικά αντικείμενα κεντρικά στη θρησκευτική και πολιτική ζωή των κοινοτήτων Fon στην νότια Μπενίν. Συνήθως ονομάζονται bocio· αυτές οι μορφές εξυπηρετούν ως υλικά μεσαστές ανάμεσα σε ανθρώπινους παράγοντες και στις δυνάμεις που διαμορφώνουν τη δεδομένη κοινωνική σταθερότητα, την υγεία και τη δικαιοσύνη. Οι μορφές τους διαφέρουν ευρέως, από ανθρωπομορφικές γλυπτικές φιγούρες έως πυκνά συστηματοποιημένα συνδυαστικά στοιχεία που ενσωματώνουν σίδηρο, ύφασμα, κορδόνι, κοχύλια ή οργανικές ουσίες. Η αισθητική του bocio είναι σκόπιμα μη φυσιοκρατική· η δύναμή της προέρχεται όχι από την ομοιότητα αλλά από τον ελεγχόμενο συνδυασμό υλικών εμποτισμένων με πνευματική φόρτιση.

Στα πλαίσια των τελετουργικών συστημάτων Fon, τα bocio είναι όργανα δράσης αντί για παθητικές εικόνες. Ένας γλύπτης ή τελετουργικός ειδικός προετοιμάζει τον ξύλινο πυρήνα, αλλά η φιγούρα γίνεται πνευματικά ενεργή μόνο μέσω της αγιασμού, ο οποίος μπορεί να περιλαμβάνει την εισαγωγή φαρμάκων, θυσιαστικών ουσιών και ενδεσμών. Αυτές οι λειτουργίες στερεώνουν τη φιγούρα σε ένα δίκτυο υποχρεώσεων μεταξύ του πιστού, της γραμμής καταγωγής, των θεοτήτων και των προστατευτικών δυνάμεων. Το bocio μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ατομική προστασία, την επίλυση διαφορών, την ενίσχυση των όρκων ή τον περιορισμό επιβλαβών προθέσεων. Η απόδοσή του έγκειται στην σχεσιακή του θέση: στερεώνει αόρατες δυνάμεις σε μια ορατή, χειραγωγήσιμη μορφή την οποία μπορεί να προσεγγίσει κανείς, να τροφοδοτήσει και να διατηρηθεί τελετουργικά.

Η οπτική γλώσσα των φετιστικών γλυπτών Fon επικοινωνεί συνειδητά δυναμικότητα. Στοιχεία όπως ο δέσιμο, ο καρφωματισμός, το μελόνισμα ή η επίστρωση σηματοδοτούν την ενεργοποίηση δυνάμεων που υπερβαίνουν τον τυπικό ανθρώπινο έλεγχο. Αυτές οι επεμβάσεις δεν είναι διακοσμητικές· είναι αρχεία ιερής ιστορίας, που σηματοδοτούν τη συμμετοχή της φιγούρας σε επαναλαμβανόμενες πράξεις προστασίας, ικεσίας ή κριτικής. Με τον τρόπο αυτό ένα bocio γίνεται ένα συσσωρευτικό αρχείο αλληλεπιδράσεων μεταξύ ανθρώπων και του πνευματικού κόσμου, αποκτώντας μια εσωτερική υλική πατίνα που αποτυπώνει τη βιογραφία του ως λειτουργικό τελετουργικό αντικείμενο.

Στα μουσειακά περιβάλλοντα αυτές οι γλυπτικές φιγούρες συχνά εμφανίζονται απομονωμένες από τα τελετουργικά τους περιβάλλοντα, οδηγώντας σε ερμηνείες που δίνουν έμφαση στη μορφολογική ξένη ή στην πρωταρχική αισθητική. Οι μελετητές και οι πρακτικοί Fon επισημαίνουν ότι τέτοια αποκενοτοποίηση θολώνει τα ηθικά και κοσμολογικά πλαίσια που δρουν τα συγκεκριμένα αντικείμενα. Όπως σε πολλές δυτικοαφρικανικές παραδόσεις, το νόημα ενός φετιστικού γλυπτού δεν χωρίζεται από τη λειτουργική του ζωή: ο αγιασμός του, ο κοινωνικός του ρόλος, η διαχείρισή του από ειδικούς και η ενσωμάτωσή του σε κοινοτικά συστήματα προστασίας και λογοδοσίας.

Αναφορές
S. Hersak Bocio: Power Figures of the Fon
H. J. Drewal African Materiality and Ritual Agency
P. Mercier Fon Religion and Custom
E. Blier Art and Power in West Africa

CAB40377