Ένα ξύλινο γλυπτό - Losso - Τόγκο (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Μια γλυπτική αναπαραστάσις ενός ζευγαριού Λοσο από τον βορείο Τογκο, που στέκεται πάνω σε μια σφαιρική βάση και διακρίνεται από την ενσωμάτωση κοχλίων καβριών ως μάτια, προσκαλεί μια στρωτή ερμηνεία στη διασταύρωση της υλικότητας, της κοσμολογίας και της κοινωνικής ταυτότητας. Τέτοιου είδους έργα, συνήθως χαρακτηριζόμενα από μια βαριά επιχρύσωση/επιστρωμένη Πατινά, δεν απεικονίζουν απλώς ανθρώπινες φιγούρες, αλλά τελικά αποτυπώνουν ένα πυκνό δίκτυο συμβολικών συσχετίσεων ενσωματωμένων στα τελετουργικά και αισθητικά συστήματα της περιοχής. Η σφαιρική βάση ούτως ή άλλως μπορεί να αναγνωστεί ως υπαινιγμός στην αντίληψη της πληρότητας, της συνέχειας ή της κυκλικής φύσης της ζωής, τοποθετώντας τις ζευγαρωμένες φιγούρες μέσα σε κοσμολογικό πλαίσιο που υπερβαίνει την ατομική ταυτότητα.

Οι Λοςσο, όπως και αρκετές κοινότητες που ομιλούν Γκούρ στη βόρεια Τογκό, διατηρούν γλυπτικές παραδόσεις στις οποίες το ανθρώπινο σώμα υπογραμμίζεται αλλά φαντάζεται δυναμικά. Ο συνδυασμός του αρσενικού και θηλυκού υπογραμμίζει τη σημαντικότητα της διττότητας και της αμοιβαιότητας, συχνά συναρτώμενη με τη γονιμότητα, τη διαδοχή της γραμμής και την ισορροπημένη οργάνωση της κοινωνικής ζωής. Αντί να λειτουργεί ως προσωπογραφία με δυτικό τρόπο, αυτά τα σημεία εργάζονται σε έναν συμβολικό καταγραφικό χώρο, ενσωματώνοντας αρχέτυπικούς ρόλους ή προγονικές παρουσίες. Η στάση τους πάνω σε μια κοινή σφαιρική μορφή ενισχύει περαιτέρω την ιδέα της ενότητας και της αλληλεξάρτησης, υποδηλώνοντας ότι οι ταυτότητες με βάση το φύλο συνιστούν από κοινού τη δομή τους και όχι αντίθετα.

Η χρήση καβρίας ως μάτια είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ιστορικά, οι καβρίες κυκλοφορούσαν ευρύτατα στη Δυτική Αφρική ως νομισματικό μέσο, δείκτες πλούτου και ισχυρά τελετουργικά αντικείμενα. Η ενσωμάτωσή τους σε γλυπτική ξεπερνά τον διακοσμητικό σχεδιασμό· οι καβρίες συχνά associируются με όραση, μαντεία και πνευματική διορατικότητα. Ως οπτικά υποκατάστατα, μπορεί να σημαινούν ενεργοποιημένη ματιά που αντιλαμβάνεται πέραν του ορατού πεδίου, ευθυγραμμίζοντας τις φιγούρες με προγονικές ή προστατευτικές λειτουργίες. Οι αντανακλαστικές και οργανικές ποιότητες των κελυφών αντίκεινται με το χαραγμένο υπόστρωμα, δημιουργώντας οπτική ένταση που τονίζει την αίσθηση ύπαρξης.

Το ίδιο σημαντική είναι η επιφάνεια που περιγράφεται ως βαριά επικρατισμένη πατίνα. Τέτοιες συσσωρεύσεις συνήθως προκύπτουν από επαναλαμβανόμενες τελετουργικές εφαρμογές λιβαριών, θυσιαστικών υλικών ή άλλων οργανικών ουσιών με την πάροδο του χρόνου. Μακριά από τυχαία, αυτή η πολυεπίπεδη επιφάνεια είναι συχνά ο δείκτης της αποτελεσματικότητας ενός αντικειμένου και της ιστορίας χρήσης του. Η πατίνα καταγράφει πράξεις αφοσίωσης και αλληλεπίδρασης, ενσωματώνοντας τη γλυπτική σε μια χρονική συνέχεια τελετουργικής πρακτικής. Με αυτή την έννοια, η αισθητική της επικαθίσης σηματοδοτεί τόσο την ηλικία όσο και την αρχή της εξουσίας, μετατρέποντας το αντικείμενο σε αποθήκη συσσωρευμένης πνευματικής ισχύος.

Ο μορφολογικός συμπύκνωμα των φιγούρων, η σχηματική ανατομία τους και η ενσωμάτωση μη - ξύλινων στοιχείων όπως τα κελύφη όλα δείχνουν μια γλυπτική λογική που προτιμά την έννοια καθαρότητας αντί της φυσιοκρατικής αναπαράστασης. Το κύριο βάρος δεν έγκειται στην μιμητική ακρίβεια αλλά στην άρθρωση σχέσεων—ανάμεσα στους φύλους, ανάμεσα στον ανθρώπινο και το πνευματικό, και ανάμεσα στο αντικείμενο και το τελετουργικό του πλαίσιο. Η σφαιρική βάση, οι διπλές φιγούρες και η επικρατισμένη επιφάνεια συνθέτουν μαζί μια οπτική σύνταξη που μεταδίδει σταθερότητα, συνέχεια και ενεργοποίηση.

Σε ένα ευρύτερο ιστορικό τέχνης πλαίσιο, τέτοια έργα αμφισβητούν παραδεδεγμένες διακρίσεις μεταξύ της γλυπτικής ως αισθητικού αντικειμένου και ως λειτουργικού τεκμηρίου. Οι σημασίες τους δεν είναι σταθερές αλλά αναδύονται μέσω της χρήσης, της αλληλεπίδρασης και της πολιτισμικής γνώσης. Αποκομμένα από το αρχικό τους περιβάλλον και τοποθετημένα σε μουσείο ή συλλογή, διατρέχουν τον κίνδυνο να διαβαστούν κυρίως μέσω των μορφορικών ποιοτήτων· ωστόσο η πλήρης σημασία τους εξαρτάται από την κατανόηση των κοινωνικών και τελετουργικών συστημάτων που τα ενεργοποιούν. Το ζευγάρι Λοςσο πάνω σε σφαιρική βάση, με μάτια από κοχλίες καβρίας και μια πυκνή πατίνα, βρίσκεται έτσι ταυτόχρονα ως υλικό αντικείμενο και ως σύνδεσμος πολιτισμικών εννοιών, απαιτώντας μια ερμηνευτική προσέγγιση που είναι ταυτόχρονα φορμαλιστική, ανθρωπολογική και ιστορική.

Αναφορές

Blier, Suzanne Preston. African Vodun: Art, Psychology, and Power. University of Chicago Press, 1995.
Cole, Herbert M., and Chike C. Aniakor. Igbo Arts: Community and Cosmos. Museum of Cultural History, UCLA, 1984.
Ezra, Kate. Art of the Dogon: Selections from the Lester Wunderman Collection. Metropolitan Museum of Art, 1988.
Gagliardi, Pasquale, ed. The Interpretation of Artifacts: Symbolic Meaning in Cultural Context. Harvard University Press, 1996.
McNaughton, Patrick R. The Mande Blacksmiths: Knowledge, Power, and Art in West Africa. Indiana University Press, 1988.
Visonà, Monica Blackmun, et al. A History of Art in Africa. Prentice Hall, 2001.

CAB45053

Height: 38 cm / 38 cm
Weight: 900 g / 650 g