Berthoud - Horlogerie - 1763

BERTHOUD ΚΑΙ Η ΚΡΥΦΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΙ ΕΝΑΝΤΙΩΝ ΦΑΚΕΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΤΗΝ ΠΕΙΡΑΓΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ
Αυτός ο τόμος του Essai sur l’Horlogerie του Φερντινάν Μπερτού, που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1763, αντιπροσωπεύει ένα από τα απόλυτα ανώτατα σημεία της τεχνικο-επιστημονικής βιβλιογραφίας για τη ωρολογογραφία τον 18ο αιώνα. Δεν είναι απλώς ένα εγχειρίδιο, αλλά ένα πραγματικό σύστημα του χρόνου: ο Μπερτού, ωρολόγος του βασιλιά και κεντρική φιγούρα στον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό για τον προσδιορισμό της πολικότητας, συνθέτει εδώ μια αυστηρή σύνθεση μεταξύ θεωρίας των μαθηματικών, πειραματισμού και μηχανικής εφαρμογής. Ο τόμος εμβαθύνει στη λειτουργία των γραναζιών, των ταλαντώσεων και των κινητικών δυνάμεων, ενσωματώνοντας το κείμενο με ένα εξαιρετικό σώμα χαρακτικών πινάκων που αποσυναρμολογούν και επανασυνθέτουν το ρολόι ως τέλεια μηχανή. Το έργο εντάσσεται πλήρως στο φως του Διαφωτισμού, όπου ο έλεγχος του χρόνου ταυτίζεται με τον έλεγχο του χώρου, της πλοήγησης και, τελικά, της εξουσίας.
ΑΞΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Δειγματολήπτες του Essai sur l’Horlogerie (1763), πλήρη με τους χαρακτικούς πίνακες, συνήθως τοποθετούνται ανάμεσα σε 600 και 1.500 ευρώ στην αγορά αρχαιολόγων, με κορυφές για αντίτυπα σε πολύ καλή κατάσταση και πλήρη όλων των πινάκων απλωμένων· η κατάστασή τους δέσμευσης, εδώ αρκετά φθαρμένη αλλά γνήσια, και η παρουσία των 19 πινάκων επηρεάζουν σημαντικά την αξιολόγηση, διατηρώντας την σε μια μεσαία προς υψηλή ζώνη.
ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Δεύτερος τόμος. Συγχρονη βιβλιοδεσία σε πλήρη δέρμα, φλύκταινες και ράχη με φθορές, τίτλος σε χρυσό. Ο τόμος περιλαμβάνει 19 φακογραφικά πλέγματα σε πτυχώσεις, που απεικονίζουν μηχανισμούς ωρολογογραφίας, γρανάζια, σχάρες, μηχανές και συσκευές μέτρησης του χρόνου. Χαρτιά με φυσικά κιτρίνισμα και ορισμένες καφέκκινες κηλίδες. Σε παλιά βιβλία με ιστορία πολλών αιώνων μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντα εντοπίσιμες στην περιγραφή. Σελίδες 2νν· 8· 452.

ΠΛΗΡΕΣ ΤΙΤΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Essai sur l’Horlogerie. Tome Second.
Παρίσι, J. Cl. Jombert; Musier; Ch. J. Panckoucke, 1763.
Ferdinand Berthoud.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ
Η εργασία του Μπερτού βρίσκεται στο κέντρο της μεγάλης επιστημονικής πρόκλησης του 18ου αιώνα: ο προσδιορισμός της πολικότητας στη θάλασσα. Σε αυτό το πλαίσιο, το ρολόι γίνεται εργαλείο γεωπολιτικό εκτός από τεχνικό. Ο δεύτερος τόμος εμβαθύνει τα πλέον πολύπλοκα στοιχεία του υπολογισμού των ταλαντώσεων, της μετάδοσης της κίνησης και της κατασκευής των μηχανισμών, προσφέροντας πρακτικές λύσεις βασισμένες σε πειράματα. Οι χαρακτικοί πίνακες συνιστούν έναν πραγματικό άτλαντα μηχανικής της ωρολογογραφίας, επιτρέποντας την ακριβή προβολή κάθε στοιχείου. Το έργο διαλογίζεται με τους σύγχρονους Άγγλους (Χάρισον) και Γάλλους, εντάσσεται σε ένα διεθνές δίκτυο καινοτομίας της επιστήμης. Σε πολιτιστικό επίπεδο, αντιπροσωπεύει μια από τις στιγμές όπου η τεχνική γίνεται συστηματική γνώση και κωδικοποιημένη.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Φέρντιναντ Μπερτού (1727–1807) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ωρολογοποιούς του 18ου αιώνα, διορισμένος ωρολογογράφος του βασιλιά και μέλος της Ακαδημίας Επιστημών. Ειδικευμένος στην κατασκευή ναυτικών χρονομέτρων, συνέβαλε αποφασιστικά στην επίλυση του προβλήματος της πολικότητας. Τα θεωρητικά του έργα είχαν εκτεταμένη διάδοση και επηρέασαν βαθιά την ανάπτυξη της σύγχρονης ωρολογογραφίας.

ΤΥΠΟΛΟΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΣ
Το Essai sur l’Horlogerie εκδόθηκε σε πολλούς τόμους μεταξύ του 1763 και των επόμενων ετών, και γρήγορα became ένα σημείο αναφοράς για ωρολογοποιούς, επιστήμονες και ναυτικούς. Τυπωμένο στο Παρίσι από εξέχοντες εκδότες όπως ο Jombert και ο Panckoucke, το έργο γνώρισε ευρεία εξάπλωση στην Ευρώπη. Οι πλήρεις αντίτυποι με πίνακες σήμερα είναι ιδιαίτερα περιζήτητοι, καθώς συνήθως αυτοί αποχωρίζονταν ή διασκορπίζονταν με τον χρόνο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
ICCU/OPAC SBN: προς επαλήθευση (Berthoud, Essai sur l’Horlogerie, Paris 1763, tome II)
WorldCat: Berthoud, Essai sur l’Horlogerie, 1763, vol. II
Brunet, Manuel du libraire, I, col. 822 (Berthoud)
Graesse, Trésor de livres rares, I, p. 361
Houzeau & Lancaster, Bibliographie générale de l’astronomie, col. 4070–4075 (Berthoud)
Daumas, Les instruments scientifiques aux XVIIe et XVIIIe siècles, pp. 210–220