8 εκ. Λάπις Λαζούλι Υψηλής Ποιότητας Μπολ - Ύψος: 8 cm - Πλάτος: 8 cm- 870 g - (1)

Λάπις λαζούλι (ΗΒ: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; ΗΠΑ: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ένας βαθύ-μπλε μεταμορφικός βράχος που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμο πετράκι και εδώ και αρχαιότητες εκτιμάται για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από την περσική λέξη για το διαμάντι, lāžward,[1] και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά Azul και πορτογαλικά azul, και αγγλικά azure. Ο λάπις λαζούλι είναι ένα πέτρωμα που αποτελείται κυρίως από τα μέταλλα λαζουρίτης, πυρίτης και ασβεστίτης. Ήδη από τη 7η χιλιετία π.Χ., ο λάπις λαζούλι εξορυσσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στη σύγχρονη νοτιοανατολική-βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Ευρήματα λαμπύς λαζούλι, χρονολογημένα στον 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στη Bhirrana, η οποία είναι ο αρχαιότερος τόπος του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού.[4] Ο λάπις εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Οι χάντρες λάπις έχουν βρεθεί σε Νεολιθικές ταφές στο Mehrgarh, στην Κασπία θάλασσα και εκτείνεται μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στο φατνικό προσωπείο θανάτου του Τουταγχαμών (1341–1323 π.Χ.).[8]

Μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λάπις λαζούλι προκειμένου να τον αλέσει σε σκόνη και να παραγάγει ultramarine pigment. Το ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως ο Masaccio, ο Perugino, ο Titian και ο Vermeer· συχνά προοριζόταν για την ενδυματολογία των κεντρικών προσώπων του πίνακα, ιδιαίτερα της Παναγίας. Το ultramarine έχει επίσης βρεθεί σε οδοντικό πέτρωμα μοναχών μεσαιωνικών και γραφέων, πιθανώς εξαιτίας του να γλείφουν τα πινέλα τους ενώ παρήγαγαν μεσαιωνικά κείμενα και χειρόγραφα.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές από το Tepe Gawra δείχνουν ότι ο λάπις λαζούλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά την τελευταία περίοδο Ομπάϊντ, περ. 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήθελε ότι ο λάπις λαζούλι εξορυσσόταν περίπου 1.500 μίλια προς τα ανατολικά – στην Badakhshan. Πράγματι, η περσική لاژورد lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένη لاجورد lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ως προέλευση σε τοπικό τοπωνύμιο.

Από τα περσικά, το αραβικό لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή για την αγγλική λέξη azure (μέσω του παλαιού γαλλικού azur) και για το Μεσαιωνικό Λατινικά lazulum, το οποίο σημαίνει «παράδεισος» ή «ουρανός». Για να αποσαφηνιστεί, ο λάπις λαζούλι («πετρά ζαζουλούμ») χρησιμοποιήθηκε για να αναφερθεί στο λίθο αυτό και τελικά εισήχθη στην Μέσαιων Αγγλικά.[11] Το Lazulum ετυμολογικά σχετίζεται με το χρώμα μπλε και χρησιμοποιείται ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών azul.[11][12]

Ορυχείο σε βορειοανατολική Αφγανιστάν συνεχίζει να αποτελεί κύρια πηγή λάπις λαζούλι. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία δυτικά της λίμνης Μπαϊκάλ στη Ρωσία και στα Άνδεια της Χιλής, η πηγή που χρησιμοποίησαν οι Ίνκα για σκαλιστά αντικείμενα και κοσμήματα. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται σε Πακιστάν, Ιταλία, Μογολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο ορυκτερό στοιχείο του λάπις λαζούλι είναι ο λαζούριτης[14] (25%–40%),[citation needed] ένα γαλαζωπό φελνδαφθοειδές μεταλλικό ορυκτό της οικογένειας σαδολητών, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Το περισσότερο λάπις λαζούλι περιέχει επίσης ασβεστίτη (λευκό) και πυρίτη ( μεταλλικό κίτρινο). Κάποιοι δείκτες λάπις λαζούλι περιέχουν αουγίτη, διόπσιδο, ενστατίτη, μίκα, hauynite, ορμβλεντ, noséan και σουλφούρ-πλούσια löllingite geyerite.

Ο λάπις λαζούλι συνήθως εμφανίζεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα της μορφομεταμόρφωσης επαφής.

Χρώμα

Ο λάπις λαζούλι που φαίνεται υπό μικροσκόπιο (μεγεθύνσεις x240)
Το έντονο μπλε χρώμα οφείλεται στην παρουσία του τρισουρφικού ιόντου ανιόντος (S•−3) στο κρύσταλλο.[16] Η ύπαρξη διουρφικών (S•−2) και τετραουρφικών (S•−4) ριζών μπορεί να μετακινήσει το χρώμα προς το κίτρινο ή το κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ριζικά ανιόντα αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου εντός της δομής της σαδολητής. [18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατή απορροφητική ζώνη στα μήκη κύματος 595–620 nm με υψηλό μοριακό απορροφητικότητα, οδηγώντας στο έντονο μπλε χρώμα του.[19]

Ο λάπις λαζούλι βρίσκεται σε ασβεστολιθικές κόγχες στην κοιλάδα του ποταμού Kokcha στην επαρχία Badakhshan, βορειοανατολική Αφγανιστάν, όπου τα κατάλοιπα από το ορυχείο Sar-i Sang έχουν εξορυχθεί για περισσότερα από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν υπήρξε πηγή λάπις για τον αρχαίο περσικό, αιγυπτιακό και μεσοποταμιακό πολιτισμό, καθώς και για τους μεταγενέστερους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι απέκτησαν το υλικό μέσω εμπορίου με Μεσοποτάμια, ως μέρος των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποτάμίας και από την αρχαία Αιθιοπία . Κατά τη διάρκεια της ακμής του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαρράπαν, τώρα γνωστή ως Shortugai, ιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λάπις.

Εκτός από τα αφγανικά κατάλοιπα, ο λάπις εξορύσσεται επίσης στα Άνδεις (περίπου κοντά το Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στη θέση Tultui lazurite. Εξορύσσεται σε μικρότερές ποσότητες σε Αγκόλα, Αργεντινή, Μπούρμα, Αιθιοπία, Πακιστάν