Αρχαία Αιγυπτιακή Shabti. 11 εκ. ύψος. Υστερη Περίοδος, 664 - 332 π.Χ. Φιγούρα - 11 cm

Ουσαβτί

Αρχαία Αίγυπτος, Ύστερη Περίοδος, 664 - 332 π.Χ.

ΥΛΙΚΟ: Φαινς (φαϊένς)
ΜΕΓΕΘΟΣ: Ύψος 11 cm

provenance: Ιδιωτική συλλογή, Λονδίνο, δεκαετίες 1970.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Καλώς διατηρημένο, βλέπε φωτογραφίες.

Το φαινς ουσαβτί έχει λεπτές, καλοσχηματισμένες λεπτομέρειες στο πρόσωπο, στη γενειάδα πλεκτή, τη τριχωτή τριμερής κόμη, τα χέρια και τα εργαλεία. Το ανθίδιο έχει πάτωμα και πίσω στύλο.

Ο Αιγυπτιακός Μεταθανάτιος Κόσμος νοήθηκε ως καθρέφτης του πραγματικού κόσμου, όπου τόσο το καλό όσο και το κακό έχουν τη θέση τους. Εκείνοι που ήταν άδικοι ή κακοί τιμωρούνταν για αιωνιότητα, ενώ οι δίκαιοι απολάμβαναν μια άνετη ύπαρξη ταξιδεύοντας με τον ηλιακό θεό. Ακόμη και τότε, οι εκλιπόντες που ήταν ευλογημένοι εξακολουθούσαν να υποχρεούνται να εκπληρώνουν ανθρώπινες ευθύνες και ανάγκες, με τον ίδιο τρόπο που έπρεπε να κάνουν και στη ζωή. Η ανάγκη τους για τροφή και ποτό στον Μετά τον Θάνατον ήταν μια σταθερή αγωνία. Αν έπρεπε να εργάζονται στα Πεδία του Αρού, στη ∆ιάσταση των Νεκρών, και ως μέλη μιας κοινωνίας hierarchη που κυβερνόταν από τους θεούς, όλοι – άνδρες και γυναίκες, άρχοντες και υπηρέτες, βασιλείς και βασίλισσες – έπρεπε να είναι πρόθυμοι να καλλιεργούν, να σπέρνουν και να θερίζουν τα σπαρτά.

Στον κόσμο των ζωντανών αυτές οι βασικές εργασίες παραγωγής εκτελούνταν από τις κατώτερες τάξεις της κοινωνίας. Για να αποφύγουν αυτή τη μοίρα, οι Αιγύπτιοι αναζήτησαν μαγική λύση: δημιούργησαν ένα ή περισσότερα αντίγραφα των εαυτών τους ώστε να μπορούν να τα παραδώσουν στους ιχθύρησαν των κατοίκων του θεού Οσίρις όταν αυτοί καλούσαν τους νεκρούς να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Οι μικρογραφίες αυτές, τοποθετημένες δίπλα στα κτερίσματα μέσα στον τάφο, ήταν εικόνες που απεικόνιζαν τόσο τον Κύριο όσο και τον Υπηρέτη.

Αυτοί είναι γνωστοί με το όνομα ουσαβτί, ο όρος προέρχεται από το sabty ή shabty, προερχόμενος από Sawab, το οποίο σημαίνει ως το ελληνικό “περσία”, ένα ιερό δέντρο από το οποίο οι αρχαίοι Αιγύπτιοι άρχισαν να παράγουν αυτές τις ταφικές απεικονίσεις. Κάποια στιγμή προς την Τρίτη Μεσοβιβλιοκρατία, στη δυναστεία XXI, γύρω από το 1080 π.Χ., ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν τον όρο wsbty, που σημαίνει «ουσαβτι». Από τότε ο όρος «ουσαβτι» προήλθε από το ρήμα wsb που σημαίνει «να απαντά» και χρησιμοποιήθηκε για να ονομάζει «εκείνο που απαντά».

Η χρήση των ουσαβτί ενσωματώθηκε στους θησαυρούς στην Αρχαία Αίγυπτο από την Πρώτη Διάσταση. Η χρήση τους αυξήθηκε κατά τη Μέση Βασιλεία, όταν οι Αιγύπτιοι άρχισαν να γράφουν μια μαγεία στα Κείμενα του Κουτιού, αριθμός 472, ώστε τα ουσαβτί να απαντούν στην κλήση: «Ο δικαιωμένος Ν. λέει: “Ω ουσαβτι, προορισμένο για τον Ν, αν ο Ν κληθεί να κάνει οποιαδήποτε εργασία ή αν ζητηθεί από τον Ν μια δυσάρεστη εργασία, εσύ να λες ‘Είμαι εδώ’. Αν ο Ν κληθεί να φυλάξει αυτούς που εργάζονται εκεί, καλλιεργώντας τις νέες πεδιάδες για να σπάσει τη γη, ή να μεταφέρει άμμο με βάρκα από ανατολή προς δύση, εσύ να λες ‘Είμαι εδώ’. Ο δικαιωμένος Ν.”

Αυτή η μαγεία ή η ρήση συνεχίστηκε και εγγράφηκε στα ουσαβτί, οπότε στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζεται εκεί χαραγμένη. Από τη Νέα Βασιλεία θεσπίστηκαν πολλές καινοτομίες. Παραδείγματα με κείμενα άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Μερικά από αυτά ήταν λίγο μακρύτερα κείμενα από το Κεφάλαιο VI στο Βιβλίο του Θανάτου. Ακόμη και έτσι, σε πολλές περιπτώσεις το κείμενο απλώς δηλώνει το όνομα του εκλιπόντος ή μια βασική ρήση, με το όνομα ενός μέλους της οικογένειας ή των αξιωμάτων που κατείχε.

Οι ουσαβτί αρχικά κατασκευάζονταν κυρίως από κερί, αργότερα από ξύλο, και προς τα τέλη της Μέσης Βασιλείας εμφανίστηκαν σε πέτρα. Από τη Νέα Βασιλεύειά η ύλη υπέρτατη ήταν η φαϊενς. Γνωρίζουμε ότι παρήχθησαν πολλαπλά με τη βοήθεια καλουπιών που έχουν διασωθεί, και όπου σε ορισμένες περιπτώσεις τα χαραγμένα κείμενα δεν τελείωσαν, καθώς έλειπε το όνομα του κατόχου. Η πιο δημοφιλής μορφή ήταν αυτή της μουμίνας μέχρι την εισαγωγή, προς το τέλος της Δυναστείας XVIII, μορφών διακοσμημένων με καθημερινά ρούχα. Πολλές έφεραν εργαλεία για εργασία στα πεδία, όπως καλάθι, φροντιστής ή