ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΛΙΟΝΤΑ - Ueno Tadamasa - Ιαπωνική ξυλογραφία - Ukiyo-e - Ιαπωνία - 20th century

Artist: Ueno Tadamasa 上野忠雅 (1904–1970), αργότερα Torii Tadamasa
Series: Kabuki Sugata-goyomi 歌舞伎姿暦 (Calendar of Kabuki Figures / Calendar of Kabuki Roles and Actors)
Sheet: 五月 — May
Subject: Shunkyō Kagamijishi 春興鏡獅子 — Nochi-jite 後シテ (ο ρόλος του λιονταριού‑πνεύματος του δεύτερου μέρους)
Date: c. 1950
Format: yoko-ōban (ορθογώνιο ōban), πλήρη περιθώρια περίπου 40*27 εκ
Technique: mokuhanga — πολλαπλό ξύλινο εκτύπωμα σε hōsho

1. Αποτύπωση και χρώμα

Μια φρέσκια εντύπωση με το απαλό χρυσό υπόβαθρο bokashi που βαθμονομείται όμορφα γύρω από τη φιγούρα. Η χαίτη αποδίδεται με την απόλυτα λεπτή εξειδίκευση της χαρακτικής kewari που χαρακτηρίζει το καλύτερο έργο του Nagashima Michio — κάθε μεμονωτό νήμα λευκής τρίχας διακριτό, απλώνεται προς τα έξω σε μεγάλους σπειρωτές ροές.

2. Χαρτί και κατάσταση

Βαρύ χαρτί hōsho με πλήρη περιθώρια. Εξαιρετική συνολική κατάσταση. Κάποιες μικρές μυξοκλιμακώσεις (foxing), κυρίως ορατές στο ανάποδο, ενώ το μπροστινό μέρος largely ανεπηρέαστο.

3. Το αντικείμενο — Kagamijishi, το λιονταρίσιο πνεύμα

Shunkyō Kagamijishi (春興鏡獅子, «Χορός του λιονταριού του Καταλαμά με το πνεύμα της Άνοιξης») είναι ένα από τα ύψιστα αριστουργήματα του Kabuki χορού. Πρώτη παράσταση στο Kabuki-za τον Μάρτιο του 1893, με λιβρέτο από Fukuchi Ōchi και μουσική από Kineya Shōjirō III, δημιουργήθηκε για και πρωτοεκτελέστηκε από τον Ichikawa Danjūrō IX, με τις δύο νεαρές κόρες του να χορεύουν τις πεταλούδες.

Το έργο ανήκει στην ομάδα shakkyō‑mono χορού λιονταριών, καταγωγής από το θεατρικό θέατρο Noh Shakkyō (The Stone Bridge), και διηγείται την Yayoi, μια ντροπαλή νεαρή κοπέλα‑αξιωματούχος στο παλάτι του σογκού, η οποία επιλέγεται να εκτελέσει τον Χορό του Νέου Έτους με λιοντάρι. Μόλις φορέσει τη ξύλινη μάσκα του λιονταριού, το πνεύμα του λιονταριού κυριεύει την ίδια, τη μεταμορφώνει και την τραβάει εκτός σκηνής — για να επιστρέψει λίγα λεπτά αργότερα ως το ίδιο το λιοντάρι, με τη μακριά λευκή χαίτη του.

Το印τυπο απεικονίζει ακριβώς αυτή τη μεταμόρφωση — το Nochi-jite, το «μετά‑-shite» — τη στιγμή μετά την ολοκλήρωση της κατοχής. Η γαμήλια κόρη έχει φύγει. Αυτό που μένει είναι το πνεύμα του λιονταριού σε πλήρη δύναμη, να γυροφαίνεται σε προφίλ, η χαίτη ήδη αρχίζει τη μεγάλη στροβιλιστική κίνηση που θα κορυφωθεί στο διάσημο kebari (ταραξίες μαλλιών) της χορογραφίας. Το χέρι που φαίνεται στην κάτω άκρη — αχνό, νύχια, ελαφρώς προς τα μέσα — είναι του λιονταριού, όχι πλέον της Yayoi. Είναι μια από τις πλέον αναγνωρισμένες εικόνες σε όλο το Kabuki, και ο Ueno Tadamasa την έχει αποτυπώσει στην πιο συμπυκνωμένη της μορφή.

4. Ο καλλιτέχνης και η σειρά

Ο Ueno Tadamasa (1904–1970), γεννημένος Ueno Katsumi, υπήρξε ο σημαντικότερος καλλιτέχνης εκτύπωσης Kabuki του μεσοπολέμου 20ού αιώνα. Εκπαίδευση υπό τον Torii Kiyotada VII (Kiyotada IV σε ορισμένες ονοματοδοσίες, 1875–1941), επικεφαλής της σχολής Torii — η παράδοση χαράκτης‑εκτυπωτής που παρείχε τα θεατρικά μπλίμπερς και εκτυπώσεις ηθοποιών σε αυτά τα κοινωνικά κέντρα από τον 17ο αιώνα. Η συλλαβή tada στο όνομά του ήταν άμεση δώρο από το όνομα του δασκάλου του, Kyotada. Το 1949 η οικογένεια Torii του παρείχε το δικαίωμα να πάρει τον ίδιο το οικογενειακό τους τίτλο, και έγινε Tadamasa Torii — μια εξαιρετική τιμή που τον επιβεβαίωσε ως διάδοχό τους.

Το Kabuki Sugata-goyomi (Calendar of Kabuki Figures) είναι μια σειρά δώδεκα φύλλων, ένα για κάθε μήνα του έτους, καθένα αφιερωμένο σε διαφορετικό διάσημο ρόλο Kabuki. Οι τολμηρές σχεδιάσεις παρουσιάζουν δραματικά κομμένα συνθέσεις που εστιάζουν στην έκφραση προσώπου και το μαλλί, αποδοσμένες με έντονη γραφή και ζωντανό χρώμα, φέρνοντας στον ζωηρό κόσμο του Kabuki ζωή. Είναι μία από τις ωραιότερες σειρές του Tadamasa και σπανίως διατίθεται πλήρης στην αγορά.

5. Δύο δρόμοι μετά το Edo: πού βρίσκεται αυτή η εκτύπωση

Τον εικοστό αιώνα, οι ξυλογραφίες Kabuki πήραν δύο σαφώς διακλαδισμένες πορείες. Μία ο δρόμος ήλεγχε, ατμοσферικός, και βαθιά επηρεασμένος από δυτικά οπτικά πρότυπα — η παράδοση των Natori Shunsen και Ōta Masamitsu (Gakō), εργαζόμενοι υπό τους Watanabe Shōzaburō και άλλους εκδότες shin-hanga, που αντιμετώπιζαν τον ηθοποιό Kabuki ως ψυχολογικό υπόβαθρο και τον περιέβαλλαν με ήπιο τονολογικό μοντέλο και φυσικό χρώμα.
Η άλλη πορεία παρέμεινε πιστή στα τολμηρά ήθη του Edo yakusha-e — επίπεδα πεδία, διακοσμητικό σχέδιο, υπερβολική kumadori και θεατρικότητα της παράδοσης των πινακίδων της σχολής Torii. Αυτή η πορεία ηγήθηκε από τον Torii Kiyotada IV/VII και μεταφέρθηκε στις μεταπολεμικές δεκαετίες από τον μαθητή του Ueno Tadamasa, τον παρόντα καλλιτέχνη.

Αυτές οι εκτυπώσεις της δεύτερης παράδοσης κατέχουν μια συναρπαστική θέση. Δεν είναι ακριβώς ukiyo-e με την έννοια του Edo — πολύ μοντέρνες, πολύ συνθετικες, πολύ συνειδητοποιημένες ότι ο σχεδιασμός είναι σχέδιο. Και ούτε shin-hanga — πολύ επίπεδες, πολύ γραφικές, πολύ απρόθυμες να μαλακώσουν την άγρια στυλιζαρισμένη της Kabuki σκηνής σε ατμοσφαιρικό κλίμα. Στέκονται στην δική τους περιοχή: εκφραστικές, δηλωτικές, σχεδόν πόστερ-τεράστιες στην γραφική τους τόλμη, αλλά ριζωμένες σε μια παράδοση τεχνικής με τριακοσα χρόνια συνεχούς εξάσκησης. Το φύλλο Kagamijishi αποτελεί ένα τυπικό παράδειγμα — το υπόβαθρο είναι μια ενιαία βαθμοηλωμένη χρυσή επιφάνεια, η φιγούρα περιορίζεται σε σιλουέτα, γραμμή και χρωστικό, και ωστόσο κάθε γραμμή φέρει το βάρος της συσσωρευμένης θεατρικής τέχνης της σχολής Torii.

Ακριβώς αυτή η ανεξαρτησία από και τις δύο παρατάξεις — ukiyo-e και shin-hanga — καθιστά τα prints του Tadamasa τόσο διακριτικά, και ολοένα και περισσότερο καθώς οι συλλέκτες αρχίζουν να αναγνωρίζουν τη πρωτοτυπία ό,τι έκανε.