Euclide - De gli Elementi d’Euclide libri quindici - 1619

Εισαγωγή στο έργο
Τα Στοιχεία του Ευκλείδη συνιστούν το θεμέλιο κείμενο της κλασικής γεωμετρίας και έναν από τους στύλους της δυτικής επιστημονικής εκπαίδευσης: ένα οργανικό σύστημα ορισμών, αξιωμάτων, προτάσεων και αποδείξεων που, από τον αρχαίο κόσμο μέχρι την Αναγέννηση και τον 17ο αιώνα, καθοδήγησε την ανάπτυξη της απροσάρμοστης μεθόδου και επηρέασε άμεσα αρχιτεκτονική, μηχανική, προοπτική, οχυρωματικά έργα και τέχνες “μαθηματικές”. Το αντίτυπο που προτείνεται εδώ ανήκει στη μεγάλη παράδοση των ιταλικών εκδόσεων με σημειώσεις και εικονογραφήσεις, σχεδιασμένες για μελέτη και πρακτική χρήση.

Ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο του έργου
Στις αρχές του 17ου αιώνα η Ευρώπη βιώνει μια περίοδο έντονης κυκλοφορίας τεχνο-επιστημονικών γνώσεων: οι εφαρμοσμένες επιστήμες απαιτούν σταθερές γεωμετρικές βάσεις και το ευκλείδειο κείμενο παραμένει το αδιαπραγμάτευτο αναφερόμενο σημείο. Στην Ιταλία, η μεταφορά του κειμένου στην ενεποχή (κοινώς) αποκτά ιδιαίτερη αξία: καθιστά προσβάσιμη μια γνώση ευρέως δομημένη και σε φοιτητές και επαγγελματίες που δεν είναι απαραίτητα μορφωμένοι στα λατινικά, χωρίς να θυσιάζεται η αυστηρότητα των αποδείξεων.

Περιεχόμενο και δομή
Το έργο περιλαμβάνει τα δεκαπέντε βιβλία της ευκλειδιανής παράδοσης, με τους αρχαίους σχόλιους και έναν μηχανισμό σχολίων που συνοδεύει την ανάγνωση. Τα βιβλία Α’–VI καλύπτουν την ευθεία γεωμετρία (ευθύγραμμοι τμήματα, γωνίες, τρίγωνα, πολυγώνας, παράλληλα ευθυγράμμιση, επιφάνειες και γεωμετρικές αναλογίες· τα βιβλία VII–X ασχολούνται με τη θεωρία αριθμών και τις αναλογίες, συμπεριλαμβανομένου του σύνθετου θέματος των αμείτρων· τα βιβλία XI–XV αφορούν τη στερεά γεωμετρία και τους πολυέδρους, κορυφώνοντας με τη μελέτη των κανονικών στερεών. Η διάταξη του κειμένου είναι καθαρά διδακτική: ορισμοί και προτάσεις με αποδείξεις, πάντα με συνοδεία σχημάτων.

Ο συγγραφέας (μεταφραστής και σχολιαστής)
Ο Φερντινάντο Κονμοντίνιον (1509–1575), μαθηματικός και ουμανιστής από την Ορβινατία, αποτελεί κεντρική φιγούρα της ανάκαμψης των μαθηματικών σπουδών τον 16ο αιώνα. Η δραστηριότητά του ως μεταφραστής, αναθεωρητής και σχολιαστής των κλασικών ελληνικών σκοπών στοίχισε να επαναφέρει αξιόπιστα και ευανάγνωστα κείμενα, συνάπτοντας φιλολογική επάρκεια με σαφήνεια παρουσίασης. Η σε développμόν των “Elements” σε κονμοντονιανή μορφή αποτελούσε ανάμεσα στις πιο εκτιμημένες για ακρίβεια και διδακτική διαύγεια, και η τύχη του αντικατοπτρίζεται σε επανεκδόσεις του 17ου αιώνα.

Έκδοση
Πέσαρο, εκδότης Flaminio Concordia, 1619 (MDCXIX), «ad instanza di Gio. Antonio Ingegneri da Fossombrone», με αφιέρωση στον Don Federico Feltrio della Rovere, πρίγκιπα της Ούρμπινο. Πρόκειται για τη δεύτερη κονμοντονιανή έκδοση στην κοινή ιταλική γλώσσα: μια επανέκδοση υψηλού προφίλ, έκφραση της ιταλικής επιστημονικής κουλτούρας του πρώτου 17ου αιώνα και της διαρκούς ζήτησης αξιόπιστων γεωμετρικών βοηθημάτων.

Περιγραφική βιβλιογραφία
Συγγραφέας: Ευκλείδης.
Τίτλος: De gli Elementi d’Euclide libri quindici. Con gli scholii antichi… volgarizzati… e con commentarij illustrati.
Τόπος εκτύπωσης: Πέσαρο.
Τυπογραφείο/Εκδότης: Flaminio Concordia.
Έτος: 1619.
Μορφή: φολίο / σε δεύτερο μέγεθος.
Γλώσσα: ιταλικά.
Αριθμός σελίδων: 8 τετραδικές σελίδες νους + 278 σελ. αριθμημένες.
Δείγμα: πλήρες σε κάθε του μέρος εκτός από την λευκή προοιμία και την λευκή τελική.

Πρωτότυπο εξώφυλλου και εικονογραφικό υλικό
Εξώφυλλο σε όμορφη τυπογραφική πλαισίωση, με αρχοντικό οικόσημο του αφιερωτή στηριζόμενο από δύο αγγελούδια και πλήρεις τυπογραφικές σημειώσεις. Ο εικονογραφικός εξοπλισμός είναι εξαιρετικά χρήσιμος: γεωμετρικά σχήματα σχεδόν σε κάθε σελίδα, διαγράμματα επιπεδίας γεωμετρίας (κύκλοι, τρίγωνα, πολύγωνα, γωνίες, αναλογίες) και στερεάς γεωμετρίας (κατασκευές και σχηματικά σώματα). Η σταθερή παρουσία των σχημάτων καθιστά τη μελέτη ρέουσα και «λειτουργική», όπως επιτάσσει η καλύτερη παράδοση των μαθηματικών κειμένων της μοντέρνας περιόδου.

Δέσιμο
Δέσιμο του 19ου αιώνα σε γαλάζιο, με ράχη σε μισό δέρμα διακοσμημένο με φρύδες και τον τίτλο χρυσαφικά («De gli Elementi d’Euclide»). Στερεό και ευχάριστο, χαρακτηριστικό ενός ποιοτικού δέσιμου υπηρεσιακού τύπου του 19ου αιώνα.

Κατάσταση συντήρησης
Γενικές συνθήκες καλές. Χαρτί με καφένοικους καφέδες και φιόρισεις/οξείδωση διάσπαρτες, εναλλάσσονται με χαρτιά πιο καθαρά· φυσιολογική πατίνα του χρόνου. Κείμενο και σχηματισμοί ευδιάκριτοι και ευανάγνωστοι. Πλησίον περιθώρια και διπλωμένες γραμμές συμβατές με τη χρήση και την ηλικία· συνολικά ανήκει σε εξάρτημα που είναι κατάλληλο τόσο για ανάγνωση όσο και για τη συλλογή.

Ενδιαφέρον για τη συλλογή
Αντίτυπο σημαντικού ενδιαφέροντος για συλλέκτες και μελετητές της ιστορίας των μαθηματικών, της επιστήμης και της Ιταλικής τεχνο-διδακτικής εκδοτικής τέχνης. Η δεύτερη κονμοντονιανή έκδοση στην κοινή γλώσσα ενώνει ιστορικό κύρος, μεγάλη χρησιμότητα (ευεργετική εξάλειψη της συνοχή εικόνων) και ισχυρή τεκμηριωτική αξία σχετικά με τη διάδοση της ευκλειδιανής γεωμετρίας στον 17ο αιώνα. Τίτλος που αναζητείται και από βιβλιόφιλους συνδεδεμένους με τον αστικό ιταλικό πολιτισμό και τη Ροβεριακή παράδοση, και ευρύτερα από όσους συλλέγουν κλασικά επιστημονικά έργα σε παλαιά έκδοση.