Ένα ξύλινο γλυπτό - Prampram - Γκάνα (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Οι φιγούρες Prampram, που ονομάζονται έτσι από την παράκτια πόλη Prampram στη νότια-ανατολική Γκάνα, ανήκουν σε έναν ευρύτερο σώμα γλυπτικών πρακτικών Ga-Adangbe, όπου η απεικόνιση, η τελετουργική ισχύς και η επιφανειακή επεξεργασία αλληλένδετα συνδέονται στενά. Ενώ ο όρος «Prampram figure» χρησιμοποιείται συχνά στην αγορά τέχνης ως στυλιστικό συντομογραφικό, τέτοια αντικείμενα δεν περιορίζονται σε μια μόνο τοποθεσία αλλά συνδέονται με τελετουργικούς ειδικούς και εργαστήρια διασκορπισμένα στις περιοχές όπου οι γλώσσες Ga-Adangbe ομιλούνται στη βόρειο-ανατολική ακτή της Γκάνας, συμπεριλαμβανομένων περιοχών γύρω από το Άκκρα και εκτεινόμενων ανατολικά προς το Ada Foah. Εντός αυτών των περιοχών, η εφαρμογή υλικού κινας (τοπικά γνωστού ως «hyire» ή σχετικοί όροι στα γκανικά και γκα-περιβάλλοντα) συνιστά σημαντικό στοιχείο της τελετουργικής ενεργοποίησης και της οπτικής ταυτότητας της φιγούρας.

Η χρήση κινας σε τέτοιες φιγούρες δεν είναι ούτε απολύτως διακοσμητική ούτε τυχαία. Αντιθέτως, τοποθετεί το αντικείμενο σε ένα πολύπλοκο συμβολικό σύστημα στο οποίο το λευκό χρώμα δείχνει τη νοητή πνευματική ισχύ, την αγνότητα και μια μεταβατική σχέση με τους προγόνους και τον κόσμο των πνευμάτων. Στα θρησκευτικά συστήματα του Νότιου Γκάνας, ιδιαίτερα ανάμεσα σε Γκα-Αντγκμπε και γειτονικούς ομιλητές των Ακάν, λευκές ουσίες—συμπεριλαμβανομένου του πηλού κινας—συνδέονται συχνά με ευνοϊκά πνεύματα, την παρουσία των προγόνων και καταστάσεις τελετουργικής ψύχρανσης (συνήθως οπτικώς αντιπαρατεθημένες με τη θερμότητα, τον κίνδυνο ή τη δυσαρμονία). Όταν μια φιγούρα τύπου Prampram καλύπτεται με παχύ στρώμα κινας, η τελική ανοιχτή λευκή επιφάνεια σηματοδοτεί οπτικά ότι το αντικείμενο έχει αγιαστεί, διαχωριστεί από τη συνήθη χρήση και είναι εμποτισμένο με ικανότητα να διαμεσολαβεί μεταξύ ανθρώπινων και μη ανθρώπινων παραγόντων.

Γεωγραφικά, η πρακτική επικάλυψης γλυπτικών μορφών με πηλό κινας είναι διαδεδομένη σε ολόκληρη τη νότια Γκάνα, αλλά είναι ιδιαίτερα εμφανής σε παράκτιες και εγγύτερες παράκτιες τελετουργικές συνθήκες ανάμεσα σε γκρουπ Ga-Adangbe. Παρόμοιες χρήσεις του κινας εντοπίζονται επίσης βαθύτερα στο εσωτερικό ανάμεσα σε Ακάν πληθυσμούς, αν και οι συγκεκριμένες γλυπτικές μορφές και τα τελετουργικά πλαίσια διαφέρουν. Στην περιοχή Prampram και ευρύτερη πεδιάδα του Άκκρα, τέτοιες φιγούρες μπορεί να συνδέονται με πρακτικές θηριείων (ιερούς τόπους), προστατευτικών φαρμάκων (συνήθως αποκαλούμενων επί το παλαιότερο «φετίς») ή πλαισίων ίασης και διανύσεων. Η προσθήκη υλικών υφάσματος, όπως λαιμός ή επίδεσμοι γύρω από τον λαιμό, καθώς και συνδεδεμένες σκαμμένες κουτιά από κολοβόλια στους γοφούς, τοποθετεί επιπλέον τη φιγούρα σε ένα δίκτυο ενσωματωμένων συμβολισμών: τα υφάσματα μπορούν να δηλώνουν κοινωνική θέση, σεμνότητα ή τελετουργική περίφραξη, ενώ οι κολοβές συχνά λειτουργούν ως δοχεία για ισχυρά ουσίες, προσφορές ή πνευματικά φορτισμένα υλικά.

Η στρώση κινας από μόνη της μπορεί να ανανεώνεται περιοδικά, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της φιγούρας ως δυναμικού αντικειμένου παρά ως περατωμένου έργου τέχνης. Μέσω επανειλημμένων εφαρμογών, η επιφάνεια αποκτά τόσο υλική παχότητα όσο και τελετουργική ιστορία, ενσωματώνοντας αποτυπώματα από παλιές επιτελέσεις, θύρα- ρικές προσφορές και ικεσίες. Η λευκότητα της κινας αυξάνει επίσης την ορατότητα άλλων εφαρμοσμένων ουσιών—όπως εναπομείνουσες θύρα- λυμμα, έλαια ή χρώματα—λαμβάνοντας εγγραφή της συνολικής αλληλεπίδρασης μεταξύ της φιγούρας και των χρηστών της. Με αυτήν την έννοια, η επικάλυψη με κινα λειτουργεί ως συμβολικός δείκτης και ως ενεργό μέλος της τελετουργικής πρακτικής, διαμεσολαβώντας απτικά, οπτικά και μεταφυσικά διαστάσεις.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο όρος «Prampram figure» μπορεί να καλύπτει τοπικούς όρους και διακρίσεις, καθώς τέτοια αντικείμενα θα γίνονται συνήθως κατανοητά μέσα σε συγκεκριμένα ιερά contexts, συχνά υπό την εξουσία ιερέων ή τελετουργικών διαχειριστών. Οι σημασίες τους δεν είναι σταθερές αλλά εξαρτώνται από τη χρήση τους, και οι επιφάνειές τους—ιδιαίτερα όταν είναι επενδυμένες με κινα—μαρτυρούν συνεχιζόμενες εμπλοκές με συστήματα πίστης που τιμούν τη μεταμόρφωση, την ανανέωση και την ορατή εκδήλωση των αόρατων δυνατοτήτων.

Αναφορές

Cole, Herbert M., και Doran H. Ross. The Arts of Ghana. Los Angeles: Museum of Cultural History, University of California, 1977.

Drewal, Henry John. “Art and Agency in Africa.” In A Companion to African Art, edited by Gerty D. Bassin et al. Malden, MA: Blackwell, 2010.

Garrard, Timothy F. Akan Weights and the Gold Trade. London: Longman, 1980.

Kilson, Marion. Kpele Lala: An Analysis of a Ghanaian Ritual Dance. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971.

Quarcoopome, Nii Otoo. Living with the Gods: Religion and Society in Ghana. Accra: Sub-Saharan Publishers, 1993.

Rattray, R. S. Religion and Art in Ashanti. Oxford: Clarendon Press, 1927.

CAB47247