Φεβρουάριος - Ueno Tadamasa - Ιαπωνική ξυλογραφία - Ukiyo-e - Ιαπωνία - 20th century

Καλλιτέχνης: Ueno Tadamasa 上野忠雅 (1904–1970), αργότερα Torii Tadamasa
Σειρά: Kabuki Sugata-goyomi 歌舞伎姿暦 (Calendar of Kabuki Figures / Calendar of Kabuki Roles and Actors)
Φύλλο: 二月 — Φεβρουάριος
Θέμα: Shunkyō Kagamijishi 春興鏡獅子 — Nochi-jite 後シテ (ο ρόλος του λιοντιού πνεύματος του δεύτερου μέρους)
Ημερομηνία: περίπου 1950
Μορφή: yoko-ōban (οριζόντιο ōban), πλήρη περιθώρια περίπου 40×27 cm
Τεχνική: mokuhanga — πολύblock χρωματικό ξύλινο εκτύπωμα σε hōsho

1. Εντύπωση και χρώμα

Μία ισχυρή, τολμηρή εντύπωση που ταιριάζει με τον πλέον δραματικό πολεμιστή στο ρεπερτόριο του Kabuki. Το μαύρο της μεγάλης ρόμπας suo (素袍) του Benkei εκτυπώνεται πυκνά και ομοιόμορφα, με τα χρυσά σύμβολα σανσκριτικής προέλευσης (bonji) στα μανίκια να ξεχωρίζουν με μεταλλική διαύγεια. Το πρόσωπο αποδίδεται με ελεγχόμενη ακρίβεια — τα βαριά φρύδια, το κοιταγμένο προς τα κάτω βλέμμα, η ελαφριά μπλε-γκρι σκίαση στην γραμμή της σ Jaw — όλα εκτυπώνονται με την αυτοπεποίθηση εργαστηρίου πρώτης τάξης. Το ενδύμα κάτω από τη ρόμπα είναι ένα οργιαστικό πλήθος χρωμάτων: κόκκινο και χρυσό βορράν με σχέδια hexagonal kikkō, ευοίωνοι μοτίβα γερανοί και άνθη κερασιάς, και ένα πράσινο-κόκκινο καρό μοτίβο στον γιακά και το εσωτερικό ένδυμα. Οι λευκές φούντες (bonten) του ιερού γιλέκου του μοναχού του βουνού Suzukake αποδίδονται σαν μαλακά μαλλιά σε σκούρο υπόβαθρο. Κάποιες μικρές κηλίδες οξείδωσης ορατές στην άνω περιφέρεια.

2. Χαρτί και κατάσταση

Βαρύ χαρτί hōsho με πλήρη περιθώρια. Εξαιρετική συνολικά κατάσταση. Κάποιες μικρές κηλίδες οξείδωσης, κυρίως ορατές στην ανάποδη πλευρά, με το μπροστινό μέρος σε μεγάλο βαθμό αδιατάραχτο.

3. Το Θέμα — Benkei στο Kanjinchō

Το Kanjinchō (勧進帳, The Subscription List) είναι πιθανότατα το πιο διάσημο θεατρικό έργο σε ολόκληρο το Kabuki. Προσαρμοσμένο από το θεατρικό Νόχο Ataka και πρωτοπαρουσιασμένο το 1840 από τον Ichikawa Danjūrō VII, αφηγείται την ιστορία του φυγάδα πολεμιστή Minamoto no Yoshitsune και του πιστού του υπηρέτη, του μοναχού-πολεμιστή Musashibō Benkei, καθώς προσπαθούν να περάσουν από τη σήραγγα του τείχους Ataka μεταμφιεσμένοι σε ιερείς του βουνού (yamabushi) συλλέγοντας συνδρομές για την ανοικοδόμηση του ναού Tōdai-ji. Το φράγμα φυλάσσεται από τον υποψιασμένο Togashi, ο οποίος απαιτεί απόδειξη της αποστολής τους.

Στη κλιμακτική στιγμή του έργου, ο Benkei παράγει έναν κενό κύλινδρο και αυτοσχεδιάζει ανάγνωσή του σαν να ήταν η επίσημη λίστα συνδρομών — με δόλια αυθεντία που κάνει τον Togashi να πεισθεί στιγμιαία. Όταν ο φύλακας του φράγματος αρχίζει να αναγνωρίζει τον Yoshitsune, ο Benkei κάνει το ασυγχώρητο: χτυπά τον ίδιο του τον δούλο με το ραβδί του, προσποιούμενος ότι βρίζει έναν ταπεινό αποθηκάριο, γνωρίζοντας ότι κανένας υπηρέτης δεν θα ύψωνε ποτέ χέρι ενάντια στον κύριό του. Το κόλπο επιτυγχάνει, και ο Togashi — συγκινημένος εξίσου από την πανουργία του Benkei και την εξοργιστική του πίστη — επιτρέπει στην ομάδα να προχωρήσει.

Το σχέδιο του Τανταμάσα καταγράφει τον Benkei στο απόγειο της αντιπαράθεσης. Το τεράστιο σώμα γεμίζει σχεδόν ολόκληρο το σύνθετο, η μεγάλη μαύρη ρόμπα απλώνεται πλατιά σαν τα φτερά ενός κοράκι, το πρόσωπο διαμορφώνει μια έκφραση φαιόφορου συγκεντρωμένου έντονου, φρύδια σκυμμένα, μάτια καρφωμένα σε έναν νοσηρό κεντρικό γωνιακό βλέμμα. Ένα μανίκι ολισθαίνει προς τα εμπρός δραματικά, οι χρυσές επιγραφές φωτίζονται. Όλα τα στοιχεία του σχεδίου μεταδίδουν απόλυτη φυσική και ψυχική δύναμη: ο άνθρωπος που θα ψευστεί, θα βλαστημήσει και θα χτυπήσει τον δικό του κύριό του για να τον σώσει. Πρόκειται για πορτραίτο πίστης που φτάνει στα άκρα της.

4. Ο καλλιτέχνης και η σειρά

Ο Ueno Tadamasa (1904–1970), που γεννήθηκε ως Ueno Katsumi, υπήρξε ο σημαντικότερος καλλιτέχνης εκτύπωσης Kabuki του μεσαίου 20ού αιώνα. Εκπαίδευση υπό τον Torii Kiyotada VII (Kiyotada IV σε ορισμένες κατατάξεις, 1875–1941), επικεφαλής της σχολής Torii — η ζωγραφική-εκτυπωτική διαδοχή που είχε εφοδιάσει τα θέατρα Kabuki του Edo με πινακίδες και εκτυπώσεις ηθοποιών από τον 17ο αιώνα. Το συνθογικό ή, ta-da, στο όνομά του ήταν άμεση δώρο από το όνομα του δασκάλου του, Kyotada. Το 1949 η οικογένεια Torii του έδωσε το δικαίωμα να πάρει το ίδιο το επώνυμό της, και έγινε Tadamasa Torii — μια εξαιρετική τιμή που τον καθόρισε ως διάδοχό τους.

Η Kabuki Sugata-goyomi (Calendar of Kabuki Figures) είναι μια σειρά δώδεκα φύλλων, ένα για κάθε μήνα του έτους, καθένα αφιερωμένο σε διαφορετικό διάσημο ρόλο Kabuki. Οι τολμηροί σχεδιασμοί διαθέτουν δραματικά κομμένες συνθέσεις που εστιάζουν σε εκφραστικότητα προσώπου και μαλλιών, αποδοσμένες με δυνατή καλλιγραφική γραμμή και ζωντανό χρώμα, ζωντανεύοντας τον θεαματικό κόσμο του Kabuki. Είναι μια από τις καλύτερες σειρές του Tadamasa και σπανίως βλέπεται ολόκληρη στην αγορά.

5. Δύο δρόμοι μετά το Edo: πού βρίσκεται αυτό το印

Στον εικοστό αιώνα, οι ξυλογραφίες Kabuki πήραν δύο σαφώς διαφορετικά μονοπάτια. Ένα μονοπάτι επιμελημένο, ατμοσφαρικό και βαθιά επηρεασμένο από δυτικά εικαστικά κριτήρια — η παράδοση της Natori Shunsen και του Ōta Masamitsu (Gakō), που δούλευαν υπό τον Watanabe Shōzaburō και άλλους εκδότες shin-hanga, οι οποίοι αντιμετώπιζαν τον ηθοποιό Kabuki ως ψυχικό υποκείμενο και τον περιέβαλαν με μαλακή χρωματική τόνο, φυσικότητα. Ο άλλος δρόμος διατήρησε την τολμηρή συμβατικότητα των Edo yakusha-e — επίπεδα πεδία, διακοσμητικά μοτίβα, υπερβολικοί kumadori και η θεατρικότητα της παράδοσης αφισών της σχολής Torii. Αυτή η πορεία καθοδηγήθηκε από τον Torii Kiyotada IV/VII και μετέφερε στις μεταπολεμικές δεκαετίες ο μαθητής του, ο Ueno Tadamasa, ο παρόντας καλλιτέχνης.

Οι εκτυπώσεις αυτής της δεύτερης παράδοσης κατέχουν μια συναρπαστική θέση. Δεν είναι ακριβώς ukiyo-e με την έννοια του Edo — πολύ μοντέρνες, πολύ συνθετικές, πολύ συνειδητοποιημένες ως σχέδιο. Και δεν είναι shin-hanga ούτε — πολύ επίπεδες, πολύ γραφικές, ανίκανες να μαλακώσουν την άγρια καθεστώτος της σκηνής Kabuki σε ατμοσφαιρικό κλίμα. Στέκονται στη δική τους περιοχή: εκφραστικές, δηλωτικές, σχεδόν πόστερ-σαν στη γραφική τους τόλμη, αλλά ριζωμένες σε μια παράδοση τεχνικής με τριακόσια χρόνια συνεχούς πρακτικής πίσω τους. Το φύλλο Kagamijishi αποτελεί ενδεικτικό παράδειγμα — το υπόβαθρο είναι μια ενιαία κλιμακωτή χρυσαφή περιοχή, ο φιγούρα περιορίζεται σε σιλουέτα, γραμμή και χρώμα, και παρ' όλα αυτά κάθε γραμμή φέρει το βάρος της συσσωρευμένης σκηνικής τέχνης της σχολής Torii.

Ακριβώς αυτή η ανεξαρτησία από και τους δύο ομίλους — ukiyo-e και shin-hanga — κάνει τα印 του Tadamasa τόσο χαρακτηριστικά, και ολοένα περισσότερο καθώς οι συλλέκτες αρχίζουν να αναγνωρίζουν την πρωτοτυπία αυτού που έκανε.