8 εκ. Λάπις Λαζούλι Υψηλής Ποιότητας Μπολ - Ύψος: 8 cm - Πλάτος: 8 cm- 870 g - (1)

Λάπις λάζουλι (Ηνωμένο Βασίλειο: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; ΗΠΑ: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ένας βαθύμπλε μεταμορφωμένος βράχος που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος και που εκτιμάται από αρχαιότητα για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από την περσική λέξη για το καθαυτό διαμάντι, lāžward,[1] και λειτουργεί ως ρίζα της λέξης για «μπλε» σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών και πορτογαλικών azul και αγγλικών azure. Ο λάπις λάζουλι είναι βράχος που αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά λαζούριτη, πυρίτης και ασβεστίτης. Ήδη από τον 7ο χιλιετία π.Χ., ο λάπις λάζουλι εξορυσσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στην σημερινή βορειοανατολική ακτήφ τους Αφγανιστάν.[3] Αντουργικά ευρήματα λαπις λάζουλι, χρονολογημένα στο 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στο Bhirrana, ο οποίος είναι ο αρχαιότερος τόπος του Ινδουποταβικού Πολιτισμού.[4] Ο λάπις εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον Ινδουποταβικό Πολιτισμό (3300–1900 π.Χ).[4][5][6] Οι χάντρες λάπις έχουν βρεθεί σε Νεολιθικές ταφές στη Mehrgarh, στο Καυκασό, και σε απόσταση ακόμη και μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στο φέρετρο μάσκας του Τουτάнχαμούν (1341–1323 π.Χ.).[8]

Μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λάπις λάζουλι προκειμένου να τον αλέσει σε σκόνη και να παράγει ultramarine χρωστική. Το ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως οι Masaccio, Perugino, Titian και Vermeer· συχνά προοριζόταν για τα ενδύματα των κεντρικών προσώπων των τους ζωγραφιών τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Το ultramarine έχει βρεθεί επίσης στην οδοντική τάρταρχη μεσαιωνών μοναχών και γραφέων, πιθανώς ως αποτέλεσμα του στοματικού γλείψιμου των πινέλων κατά την παραγωγή μεσαιωνικών κειμένων και χειρογράφων.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές από το Tepe Gawra δείχνουν ότι ο λάπις λάζουλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά την τελευταία περίοδο Ομπάϊντ, περίπου 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήταν ότι ο λάπις λάζουλι εξορυσσόταν περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, η περσική lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένη ως لاجورد lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ως προέλευση σε ονομασία τοπικού τόπου.

Από την περσική γλώσσα, η αραβική لازουαρδ lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή τόσο της αγγλικής λέξης azure (δια μέσω των παλαιών γαλλικών azur) όσο και της μεσαιωνικής λατινικής lazulum, η οποία ήλθε να σημαίνει «ουρανός» ή «sky». Για να διασαφηνιστεί, ο λάπις λάζουλι («πέτρα του lazulum») χρησιμοποιήθηκε για να αναφερθεί στο ίδιο το πέτρωμα, και είναι ο όρος τελικά εισαχθείς στη Μεσαιωνική Αγγλική. [11] Το lazulum ετυμολογικά σχετίζεται με το χρώμα μπλε, και χρησιμοποιείται ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών και πορτογαλικών azul.[11][12]

Τα ορυχεία στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν συνεχίζουν να είναι βασική πηγή λάπις λάζουλι. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Ρωσία, και στις Άνδεις βουνά Χιλή, από όπου οι Ίνκα χρησιμοποιούσαν για σκαλιστά τεχνουργήματα και κοσμήματα. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται στην Πακιστάν, Ιταλία, Μογολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο ορυκτό στοιχείο του λάπις λάζουλι είναι το λαζούριτη[14] (25% έως 40%),[citation needed] ένα μπλε φελνδαστοειδές πυριτικό ορυκτό της οικογένειας της σοδαλειτής, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Οι περισσότεροι λάπις λάζουλι επίσης περιέχουν ασβεστίτη (λευκό) και πυρίτης (μεταλλικό κίτρινο). Ορισμένα δείγματα λάπις λάζουλι περιέχουν αυγίτη, διοπσίδιο, εναστατίτη, μίκας, Hauynite, χορβμπλενδη, nosean και θειούχες löllingite geyerite.

Ο λάπις λάζουλι συνήθως εμφανίζεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα της επαφικής μεταμόρφωσης.

Χρώμα

Ο λαμπερός μπλε χρωματισμός οφείλεται στην παρουσία του τρισουρφικού ανιόντος ιόντων (S•−3) στο κρύσταλλο.[16] Η ύπαρξη διουρφικών (S•−2) και τετραουρφικών (S•−4) ριζών μπορεί να μεταθέσει το χρώμα προς κίτρινο ή προς κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτές οι ριζικές ανιόνες αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου στο πλαίσιο της δομής της σοδαλειτής.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατό απορροφητικό φάσμα στην περιοχή 595–620 nm με υψηλή molar absorptivity, οδηγώντας στο λαμπερό μπλε χρώμα του.[19]

Ο λάπις λάζουλι βρίσκεται σε ασβεστολιθικούς σχηματισμούς στην κοιλάδα ποταμού Κοκχά, επαρχία Badakhshan, βορειοανατολικά Αφγανιστάν, όπου οι αποθέσεις του ορυχείου Sar-i Sang έχουν αξιοποιηθεί για πάνω από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν αποτέλεσε την πηγή λάπις για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και μεσοποταμιακούς πολιτισμούς, καθώς και για τους μεταγενέστερους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι απέκτησαν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποτάμιους, στο πλαίσιο των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας και από την αρχαία Αιθιοπία. Κατά τη διάρκεια της ακμής του Ινδουποταβικού Πολιτισμού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Harappa, που τώρα ονομάζεται Shortugai, ιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λάπις.

Εκτός από τα αφγανικά κοιτάσματα, ο λάπις εξορύσσεται επίσης στα Άνδεις (κοντά το Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στο κοίτασμα Tultui λαζουρίτης. Με smaller ποσότητες εξορύσσονται στην Ανγκόλα, Αργεντινή, Μπούρα, Αιθιοπία, Πακιστάν