Κουτιά κοσμημάτων Lapis Lazuli Κουτί πολύτιμων λίθων - Ύψος: 88 mm - Πλάτος: 88 mm- 350 g - (1)

Λάπις λαζούλι (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ένα βαθύ-μπλε μεταμορφικός βράχος που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος και έχει εκτιμηθεί από αρχαιοτάτων για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από το περσικό word for the gem, lāžward,[1] και αποτελεί τη ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε αρκετές γλώσσες, μεταξύ των οποίων ισπανικά azul, πορτογαλικά azul και αγγλικά azure. Ο λάπις λαζούλι είναι ένας βράχος που αποτελείται κυρίως από τα μεταλλεύματα λαζουρίτη, πυρίτης και ασβεστίτης. Ήδη από τον 7ο χιλιετή π.Χ. κατέστη λαξευμένος στους ορυχείο Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στην σημερινή βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Τα ευρήματα από λάπις λαζούλι, χρονολογημένα στα 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στη Bhirrana, η οποία είναι ο αρχαιότερος χώρος της πολιτιστικής κοιλάδας του Ινδού.[4] Ο λάπις ήταν εξαιρετικά αξιότιμος για τον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Οι χάντρες λάπις έχουν βρεθεί σε ταφές της Νεολιθικής στην Mehrgarh, τον Καύκασο και μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στην κηδευτική μάσκα του Τουταγχαμών (1341–1323 π.Χ.).[8]

Στο τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λάπις λαζούλι προκειμένου να τον αλέθει σε σκόνη και να φτιάξει ultramarine χρωστική. Ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως ο Masaccio, ο Perugino, ο Titian και ο Vermeer· συχνά κρατήθηκε για τα ενδύματα των κεντρικών προσώπων των πίνακών τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Ultramarine έχει επίσης βρεθεί στην οδοντική πέτρα (τartar) μονής του μεσαίωνα και γραφέων· πιθανώς λόγω γλείψιμο των πινέλων τους κατά τη δημιουργία μεσαιωνικών κειμένων.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές από το Tepe Gawra δείχνουν ότι ο λάπις λαζούλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά την ύστερη περίοδο Ομπάιντ (περίπου 4900–4000 π.Χ.).[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήταν ότι ο λάπις λαζούλι εξορυσσόταν κάπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, το περσικό لاژورد lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένο لاجورد lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ως ότι έχει προέλευση σε ένα τοπικό τοπωνύμιο.

Από τα περσικά, το αραβικό لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή του αγγλικού azure (διά μέσου του παλαιού γαλλικού azur) και του Μεσαιωνικού λατινικού lazulum, που ήρθε να σημαίνει 'ουρανός' ή ' skies'. Για αποσαφήνιση, χρησιμοποιούσαν τον όρο lapis lazulī (stone of lazulum) για το πέτρωμα και τελικά εισήχθη στα Μεσαιωνικά Αγγλικά.[11] Το lazulum ετυμολογικά σχετίζεται με το χρώμα μπλε, και χρησιμοποιείται ως ρίζα για τη λέξη μπλε σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά azul και πορτογαλικά azul.[11][12]

Ορυχεία στα βορειοανατολικά της Αφγανιστάν εξακολουθούν να είναι κύρια πηγή λάπις λαζούλι. Μεγάλες ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία δυτικά της λίμνης Μάικαλ στην Ρωσία, και στις Άνδεις στο Χιλί (Χιλή), πηγή που χρησιμοποίησαν οι Ίνκα για τη χάραξη τεχνουργημάτων και κοσμημάτων. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται στο Πακιστάν, Ιταλία, Μογγολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο μεταλλευτικό στοιχείο του λάπις λαζούλι είναι ο λαζούριτης[14] (25% έως 40%),[αναφορές χρειάζονται] ένα μπλε φελνδαψοειδές ορυκτό σιλικατικό της οικογένειας σόδαλατης, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O.[15] Το μεγαλύτερο μέρος του λάπις λαζούλι περιέχει also ασβεστίτη (λευκό) και πυρίτη ( μεταλλικό κίτρινο). Κάποια δείγματα περιέχουν αυγίτη, διόπσιδο, ενστατίτη, μίκα, Hauynite, υρινθιόλη, nosean και θειούχο löllingite geyerite.

Το λάπις λαζούλι συνήθως εμφανίζεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα επαφικής μεταμόρφωσης.

Χρώμα

Βλέποντας λάπις λαζούλι μέσω μικροσκοπίου (μεγέθυνση x240)
Το έντονο μπλε χρώμα οφείλεται στην παρουσία του τρισουρικού ριζικού ανιόντος (S•−3) στον κρύσταλλο.[16] Η παρουσία δισουριού (S•−2) και τετρα-θειρού ριζικών (S•−4) μπορεί να μετατοπίσει το χρώμα προς κίτρινο ή κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ριζικά ανιόντα αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου εντός της δομής της σολταλίνης.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατό φάσμα απορρόφησης στο εύρος 595–620 nm με υψηλό molar absorptivity, οδηγώντας στο έντονο μπλε χρώμα του.[19]

Πηγές
Το λάπις λαζούλι βρίσκεται σε ασβέστιο ασβεστόλιθο στην κοιλάδα του ποταμού Κοχά Μπαδάκλαντ στην βορειοανατολική Αφγανιστάν, όπου οι αποθέσεις από το ορυχείο Sar-i Sang έχουν αξιοποιηθεί για περισσότερα από 6.000 χρόνια.[20] Η Αφγανιστάν υπήρξε η πηγή λάπις για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και Μεσοποταμικούς πολιτισμούς, καθώς και για τους σύγχρονους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι προμηθεύονταν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποτάμους, στο πλαίσιο των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας και από την αρχαία Αιθιοπία. Κατά τη μέγιστη άνθηση του Πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.X., η αποικία Χαραππάν, γνωστή πλέον ως Shortugai, ιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λάπις.[7]

Εκτός από τα αφγανικά κοιτάσματα, το λάπις εξορύσσεται επίσης στις Άνδεις (κοντά το Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της λίμνης Μπάντιαλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στο ορυχείο Tultui lazurite. Εξορύσεται σε μικρότερες ποσότητες στην Αγκόλα, Αργεντινή, Μπούρμα, Αιθιοπία, Πακιστάν,