Αυγό- 1180 g - (5)

Lapís lazuli (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ένα βαθύ-μπλε μεταμορφωτικό ορυκτό χρησιμοποιούμενο ως ημιπολύτιμος λίθος που εκτιμάται από την αρχαιότητα για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από το περσικό λαιε gem lāžvard,[1] και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά azul και πορτογαλικά azul και αγγλικά azure. Το lapis lazuli είναι ένα πέτρωμα που αποτελείται κυρίως από τα μεταλλεύματα lazurite, πυρίτης και ασβεστίτης. Από τον 7ο χιλιετία π.Χ. ο lapis lazuli εξορυσσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στη σύγχρονη βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Αντικείμενα από lapis lazuli, χρονολογημένα στον 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στη Bhirrana, τον αρχαιότερο χώρο της Κυκλικής Ινδουποκρήνης. [4] Ο lapis ήταν ιδιαίτερα εκτιμημένος από τον Πολιτισμό της Κοιλάδας του Ινδου (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Οι χάντρες lapis έχουν βρεθεί σε νεολιθικά ενταφυλλώμενα σε Mehrgarh, στον Καύκασο και μακριά μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στο φέρετρο μάσκας του Τουτανόχμαιν ( Tutankhamun) (1341–1323 π.Χ.).[8]

Μχρι το τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει lapis lazuli για να τον αλέσει σε σκόνη και να παραχθεί ultramarine χρωστική. Η ultramarine χρησιμοποιούνταν από μερικούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως οι Masaccio, Perugino, Titian και Vermeer. Συχνά προοριζόταν για τα ενδύματα των κεντρικών προσώπων των ζωγραφιών τους, ιδίως της Παναγίας. Η ultramarine έχει επίσης βρεθεί σε οδοντικές πέτρες οδοντικής κατακράτησης μοναχών του Μεσαίωνα και γραφέων, ίσως από το γλείψιμο των πινέλων όταν παρήγαγαν μεσαιωνικά κείμενα και χειρόγραφα.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές από το Tepe Gawra δείχνουν ότι ο lapis lazuli εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά την υστεροUBAΪν περίοδο, γύρω στα 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήταν ότι ο lapis lazuli εξορύσσεται περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, ο περσικός lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένος لاجورد lājevard, συνήθως ερμηνεύεται ως προέλευση από το τοπικό τοπωνύμιο.

Από τα περσικά, το араβικά لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή τόσο της αγγλικής λέξης azure (μέσω Old French azur) όσο και του Μεσαιου Latin lazulum, που ερχόταν να σημαίνει «ουρανός» ή «天空». Για αποσαφήνιση, ο lapis lazulī («πέτρα του lazulum») χρησιμοποιήθηκε για να αναφέρεται στον ίδιο τον λίθο, και αποτελεί τον όρο που τελικά εισήχθη στην Αγγλική Μέση (Middle English).[11] Το Lazulum συνδέεται ετυμολογικά με το χρώμα μπλε και χρησιμοποιήθηκε ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών και πορτογαλικών azul.[11][12]

Ορυχεία στην βορειοανατολική Αφγανιστάν continuam να αποτελούν κύρια πηγή lapis lazuli. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία δυτικά της λίμνης Μπαϊκάλλ στη Ρωσία, και στα Άνδεσα στην Χιλή, όπου η Ίνκα χρησιμοποίησε την πρώτη για την εξαγωγή τεχνογνωσίας για την καναρώπιση αντικειμένων και κόσμημα. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται σε Πακιστάν, Ιταλία, Μογολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Η σημαντικότερη ορυκτή συνιστώσα του lapis lazuli είναι η lazurite[14] (25%–40%),[citation needed] ένα μπλε φελδοσπαθειδικό ορυκτό σιλικοτικό της οικογένειας του sodalite, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Το περισσότερο lapis lazuli περιέχει επίσης ασβεστίτη (άσπρο) και πυρίτη (μεταλλικό κίτρινο). Κάποια δείγματα περιέχουν augite, diopside, enstatite, μασίτης, hauynite, hornblende, noséan και θειούχα löllingite geyerite.

Ο lapis lazuli συνήθως βρίσκεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα επαφικής μεταμόρφωσης.

Χρώμα

Το έντονο μπλε χρώμα οφείλεται στην παρουσία του τρισουρφικού ανιόντος ιόντος (S•−3) στην κρύσταλλο.[16] Η παρουσία διουρφικών (S•−2) και τετραουρφικών (S•−4) ριζοανιών μπορεί να μετακινήσει το χρώμα προς κίτρινο ή κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ριζικά ανιόντα αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου εντός της δομής της σόδαλης.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει φάση απορρόφησης ορατής στο εύρος 595–620 nm με υψηλή μοριακή απορροφητικότητα, οδηγώντας στο έντονο μπλε χρώμα του.

Πηγές
Ο lapis lazuli βρίσκεται σε ασβεστόλιθο την κοιλάδα του ποταμού Kokcha στην επαρχία Badakhshan στα βορειοανατολικά Αφγανιστάν, όπου τα κατάλοιπα από το ορυχείο Sar-i Sang έχουν δουλευτεί για πάνω από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν ήταν η πηγή lapis για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και Μεσοποταμιακούς πολιτισμούς, καθώς και για τους μεταγενέστερους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι προμηθεύονταν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποτάμιους, στο πλαίσιο των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας και από αρχαία Αιθιοπία. Κατά τη διάρκεια της ακμής του Πολιτισμού της Κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαραπάν, που σήμερα είναι το Shortugai, εγκαταστάθηκε κοντά στα ορυχεία lapis.[7]

Εκτός από τα αφγανικά κοιτάσματα, ο lapis εξορύσσεται και στα Άνδεσα (περίπου κοντά στο Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στην εκμετάλλευση Τουλτούι lazurite. Εξορύσσεται σε μικρότερες ποσότητες στην Αγκόλα, Αργεντινή, Μπούρμα, Αιθιοπία, Πακιστάν.