Λάπις λαζούλι υψηλής ποιότητας βραχιόλια - Ύψος: 10 mm - Πλάτος: 10 mm- 100 g - (2)

Lapis lazuli (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌli/), ή λαπίς συντομογραφικά, είναι ένα βαθύ-μπλε μεταμορφωτικό πετρώδεςπου χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος που εκτιμήθηκε από την αρχαιότητα για το έντονο χρώμα του. Προερχόμενος από το περσικό слово για το πολύτιμο λίθο, lāžward,[1] ο λαπίς λαζούλι αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά λαζούριτης, πυρίτης και ασβεστίτης. Ήδη από την 7η χιλιετία π.χ., ο λαπίς λαζούλι εξορυσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στη σημερινή βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Ευρήματα λαπίς λαζούλι, χρονολογημένα στο 7570 π.χ., έχουν βρεθεί στο Bhirrana, το αρχαιότερο σημείο του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού.[4] Ο λαπίς αξιόλογα εκτιμήθηκε από τον πολιτισμό της Ινδικής κοιλάδας (3300–1900 π.χ.).[4][5][6] Χάντρες λαπίς έχουν βρεθεί σε νεολιθικοί τάφοι στο Mehrgarh, τον Καύκασο, και as far away as Mauritania.[7] Χρησιμοποιήθηκε στη σωστική μάσκα του Τουτανχαμόν (1341–1323 π.χ.).[8]

Μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα, ο λαπίς λαζούλι άρχισε να εξάγεται στην Ευρώπη, όπου αλέθετο σε σκόνη και μετατρεπόταν σε το pigment ultramarine. Ο ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως οι Masaccio, Perugino, Titian και Vermeer, και συχνά προοριζόταν για τα ενδύματα των κεντρικών μορφών των ζωγραφιών τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Ο ultramarine έχει επίσης βρεθεί σε ακτινογραφία οδοντικής σκλήρυνσης μοναχών και γραφιάδων του Μεσαίωνα, ίσως ως αποτέλεσμα του γλείψιμου των πινέλων τους ενώ παρήγαν μεσαιωνικά κείμενα και χειρόγραφα.[9]

Ιστορία

Αναζητήστε τον λαπίς λαζούλι στο Wiktionary, το ελεύθερο λεξικό.
Οι ανασκαφές από το Tepe Gawra δείχνουν ότι ο λαπίς λαζούλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά το τέλος της περιόδου Ubaiḍ, περ. 4900–4000 π.χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήταν ότι ο λαπίς εξορυχόταν σε μια περιοχή περίπου δεκαπέντε εκατοντάδες μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, το περσικό لاژورد lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένο لاجورد lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ως προέλευση από τοπικό τοπωνύμιο.

Από το περσικά, το αραβικά لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή τόσο της αγγλικής λέξης azure (δια μέσω του παλιού γαλλικού azur) όσο και του Μεσαιωνικού λατίνικου lazulum, το οποίο ήρθε να σημαίνει «ουρανός» ή «Sky». Για αποσαφήνιση, το lapis lazulī (πήλινος λίθος του lazulum) χρησιμοποιήθηκε για να αναφερθεί στον ίδιο τον λίθο, και είναι ο όρος ο οποίος τελικά εισήχθη στην Αγγλική Μέσης. [11] Το Lazulum συνδέεται ετυμολογικά με το χρώμα μπλε, και χρησιμοποιήθηκε ως ρίζα για τη λέξη για μπλε σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των ισπανικών και πορτογαλικών azul.[11][12]

Ορυχεία στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν συνεχίζουν να αποτελούν κύρια πηγή του λαπός λαζούλι. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία νοτιοδυτικά της λίμνης Μπαϊκάλ στη Ρωσία, και στις Άνδεις βουνά στη Χιλή, που αποτελεί τη πηγή που χρησιμοποίησαν οι Ίνκα για να γλυπτούν αντικείμενα τέχνης και κοσμήματα. Μικρές ποσότητες εξορύσσονται επίσης στο Πακιστάν, Ιταλία, Μογολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο ορυκτό συστατικό του λαπίς λαζούλι είναι το λαζούριτης[14] (25% με 40%),[αναφορά_needed] ένα μπλε φελδουποθήτης πυριτικό ορυκτό της οικογένειας της σονδολίτης, με τον τύπο (Na,Ca)
8(AlSiO
4)
6(S,SO
4,Cl)
1–2.[15] Το λαπίς λαζούλι επίσης περιέχει ασβεστίτη (λευκός), και πυρίτης ( μεταλλικός κίτρινος). Κάποια δείγματα λαπίς λαζούλι περιέχουν αυτίτη, διοψίδιο, ενστατίτης, μίκα, hauynite, γύρωβελίνδο, noséan, και θειούχος löllingite geyerite.

Ο λαπίς λαζούλι συνήθως βρίσκεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα επαφικής μεταμόρφωσης.

Χρώμα

Ο λαμπερός μπλε χρωματισμός οφείλεται στην παρουσία του τρισουρικού ανιόντος ρίζα (S•−3) στο κρύσταλλο.[16] Η ύπαρξη δισουρού (S•−2) και τετρασουρικά (S•−4) ριζών μπορεί να μετατοπίσει το χρώμα προς το κίτρινο ή κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ριζικά ανιόντα αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου στο πλαίσιο της δομής της σονδολίτης.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατή απορρόφηση στο εύρος 595–620 nm με υψηλό molar absorptivity, οδηγώντας στο έντονο μπλε χρώμα του.[19]

Πηγές
Ο λαπίς λαζούλι βρίσκεται σε ασβεστούχα πετρώματα στην κοιλάδα ποταμού Kokcha της επαρχίας Badakhshan στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν, όπου τα κοιτάσματα Sar-i Sang έχουν αξιοποιηθεί για πάνω από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν υπήρξε η πηγή λαπίς για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και Μεσοποταμίους πολιτισμούς, καθώς και για τους μεταγενέστερους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι απόκτησαν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποτάμιους, ως μέρος των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας. Κατά την ακμή του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.χ., ο οικισμός Harappa, γνωστός τώρα ως Shortugai, ιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λαπίς.[7]

Εκτός από τα αφγανικά κοιτάσματα, ο λαπίς εξορύσσεται επίσης στα Andes (περίξ Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της λίμνης Μπαϊκών στη Σιβηρία, Ρωσία, στο κοιτάσμα Tultui lazurite. Εξορύσσεται σε μικρότερες ποσότητες σε Αγκόλα, Αργεντινή, Μπούρμα, Πακιστάν, Καναδά, Ιταλία, Ινδία, και στις Ηνωμένες Πολιτείες στην Καλιφόρνια και το Κολοράντο.[13]

Χρήσεις και υποκατάστατα
Ο λαπίς δίνει εξαιρετικό γυάλισμα και μπορεί να μετατραπεί σε κοσμήματα, ξύλινες γλυπτές, κουτιά, μωσαϊκά, διακοσμητικά, μικρές προτομές και βάζα. Εσωτερικά αντικείμενα και τελειώματα κτιρίων μπορούν επίσης να παραχθούν με λαπίς. Κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης, ο λαπίς αλέθεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία για να παραχθεί το pigment ultramarine για χρήση σε φρέσκους τοίχων και ελαιοχρωμάτων. Η χρήση του ως χρωστική ουσία σε ελαιοχρώματα εξαντλήθηκε κυρίως κατά τα αρχικά τέλη του 19ου αιώνα, όταν έγινε διαθέσιμο μια χημικά πανομοιότυπη συνθετική ποικιλία.