[Incunable] AA.VV. - Statuta Civitatum Parmae - 1494

ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ INCUNABULOΤΟΥ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΤΗς ΠΟΛΕΩς ΤΗΣ ΠΑΡΜΑ - ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΕΙΡΟΣΕΤΑ
INCUNABOLO ΤΟΥ 1494 ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΟ CINQUECENTESCO ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ
Σπανιώτατη πρώτη και μόνη έκδοση incunabola των Κανονισμών της πόλης της Parma, τυπωμένη από τον Angelo Ugoleto το 1494, εδώ διατηρείται σε αντίτυπο εξαιρετικού ιστορικού ενδιαφέροντος λόγω της παρουσίας πλήθους χειρόγραφων μεταλλαγών και, κυρίως, λόγω της προσθήκης ενός σημαντικού θεσμικού σώματος Cinquecentesco που αφορά τη διοίκηση της πόλης υπό την παπική εξουσία.
Ο κύριος πυρήνας συλλέγει το θεμελιώδες νομικό σώμα που ρύθμιζε την αστική, διοικητική, οικονομική και δικαστική ζωή της Parma στο τέλος του 15ου αιώνα: δικαστήρια, δικαιοσύνη, εμπορία, ιδιοκτησία, φορολογία, επαγγέλματα, δημόσια τάξη και σχέσεις μεταξύ πολιτών.
Στο incunabolo έχει στη συνέχεια συνενωθεί σπάνιο έντυπο φάκελος που περιέχει μέτρα, παραχωρήσεις και προνόμια σχετικά με την Parma κατά τη διάρκεια της ισχύος του Αγίου Θρόνου. Στις συνταγές που συντηρούνται και απεικονίζονται στις φωτογραφίες εμφανίζονται, με μεταξύ άλλων, το “FACULTAS ANTONII DE SANCTIS”, διατάξεις “SUPER EXACTIONE ONERUM” και ένα “BREVE REPARATIONIS” του Πάπα Κλήμη VII. Οι κείμενα φέρουν ημερομηνίες των ετών 1523–1526· ιδιαίτερα σημαντικό είναι το breve του Κλημέντιου VII που εξεδόθη στη Ρώμη κοντά στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στις 17 Φεβρουαρίου 1526, στον τρίτο χρόνο της Παπικής αυτού βασιλείας.
Το φάκελο ανήκει στην παράδοση των συλλογών “Capitula”, indulta, concessiones και privilegia που χορηγήθηκαν από τους πάπες στην parmense κοινότητα μετά τη μετάβαση της πόλης κάτω από την παπική εξουσία και συνεπάγεται επομένως τη φυσική συνέχεια ιστορική και νομική των Κανονισμών του 15ου αιώνα.
Το αντίτυπο γίνεται έτσι κάτι πολύ περισσότερο από την απλή πρώτη έκδοση των Κανονισμών: ένα πραγματικό αρχείο νομοθεσίας της Parma, στο οποίο η κοινοτική νομοθεσία του 15ου αιώνα, η προσωπική της χρήση από νομικούς και διοικητικούς και οι επόμενες παπικές νομοθετικές παρεμβάσεις συνυπάρχουν υλικά στο ίδιο τόμο.

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΑΓΟΡΑΣΕΙΣ
ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ INCUNABOLA – PARMA 1494! Ο μεγάλος νομικός κώδικας της πόλης στην πρώτη του μορφή εκτύπωσης.
ΜΕ ΣΠΑΝΙΩΣ ΚΑΙ CINQUECENTESCO ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ! Στο incunabolo προστίθεται ένα σώμα νομικού περιεχομένου μεταγενέστερο που περιλαμβάνει μέτρα και προνόμια σχετικά με την παπική Parma.
ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ VII! Στο συμπλήρωμα φυλάσσεται ένα Breve παπικό που εκδόθηκε στη Ρώμη κοντά στον Άγιο Πέτρο στις 17 Φεβρουαρίου 1526.
ΕΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΙΑ ΔΥΟ ΑΙΩΝΕΣ! Το τόμο επιτρέπει να ακολουθήσει κανείς υλικά την εξέλιξη του δικαίου της Parma από τον 15ο αιώνα μέχρι τον πλήρη Αναγέννηση.
ΕΞΕΝΤΑΣΤΑ POSTILLATO ΔΕΝΑΝΑΧΡΟΝΟ ΥΔΡΑΜΙΚΑΣ! Οι διατάξεις διαβάστηκαν, σχολιάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν απευθείας από νομικούς ή διοικητικούς της εποχής.
ANGELO UGOLETO! Μία από τις σημαντικότερες μαρτυρίες της πρώτης τυπογραφίας της Parma.
ΑΝΤΙΤΥΠΟ ΜΟΝΟ ΣΕ ΜΙΑ ΣΤΡΑΤΟΗΜΕΡΙΑΚΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ! Κείμενο των κανονισμών, χειρόγραφες σημειώσεις και μεταγενέστερη παπική νομοθεσία συγκεντρωμένα σε ένα ενιαίο τόμο.

ΑΞΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Τα αστικά νομικά κείμενα της Ιταλίας που εκτυπώθηκαν στον 15ο αιώνα ανήκουν στην πιο σπάνια και ειδικευμένη κατηγορία του νομισματικού κλάδου INCUNABOLO. Η αρχική περιορισμένη κυκλοφορία, ο επίσημος χαρακτήρας και κυρίως η έντονη επαγγελματική χρήση καθόρισαν την απώλεια ή την αποσάθρωση πολλών αντίτυπων.
Το παρόν αντίτυπο έχει ωστόσο ανώτερο ενδιαφέρον από ένα απλό αντίγραφο των Statuta του 1494. Στις εκτεταμένες χειρόγραφες μεταγραφές προστίθεται πράγματι ένα Cinquecentesco νομικό σώμα που σχετίζεται με τη μετέπειτα παπική διοίκηση της Parma. Η παρουσία στο ίδιο τόμο νομοθέτησης 15ου αιώνα και των επόμενων παπικών διατάξεων τεκμηριώνει τη συνέχεια χρήσης του κώδικα και greatly αυξάνει τη θεωρητική και ιστορική αξία του.
Για το συνδυασμένο έτσι διαμορφωμένο σύνολο, φαίνεται λογική μια λιανική εκτίμηση της τάξης 5.000–7.000 ευρώ, με δυνατότητα υψηλότερης προσέγγισης σε ειδικό κατάλογο επικεντρωμένο σε incunabula, την ιστορία του δικαίου, την νομοθεσία των ιταλικών δήμων ή την ιστορία της Parma.

ΦΥΣΙΚΟ / ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Incunabolo: σελίδες (4), 486, (4).
Παλιά βέργα με πλήρη περγαμηνή, με αποκαταστημένα πίσω μέρος και ακμές και με φυσικές ενδείξεις χρήσης.
Χώροι για αρχικά γράμματα με οδηγικές επιστολές. Αντίτυπο ευρέως postillato κατά μήκος μεγάλου μέρους του κειμένου από διάφορα αρχαία χέρια, με πλήθος περιθωριακών σημειώσεων εμφανώς νομικού και ιστορικού ενδιαφέροντος. Ράγισμα επισκευασμένο χωρίς απώλεια κειμένου στην σελίδα Α3. Διακρίνονται ορισμένες ελλείψεις και περιθωριακές ατέλειες.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ ΕΝΑ ΦΑΣΙΚΟΛΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ CINQUECENTESCO σχετικά με τη μακέλα παπική της Parma. Οι επιστολές περιλαμβάνουν κείμενα με ημερομηνίες 1523–1526, μεταξύ των οποίων το “Facultas Antonii de Sanctis”, κεφάλαια σχετικά με την “exactione onerum” και ένα “Breve reparationis” του Κλήμη VII. Το breve παπικό φέρει στο τέλος την ημερομηνία Ρώμη, Αγιος Πέτρος, 17 Φεβρουαρίου 1526, τρίτος έτος του παπικού μας.
Το φασικό παρουσιάζει χαρτιά μεγάλου μεγέθους με περιθώρια ασταθή, ίχνη χρήσης, κηλίδες, στιλπνότητες, μικρά ράγματα και περιθωριακές ατέλειες συμβατές με τη λειτουργία του αρχικά πρακτική και διαχειριστική. Διακρίνονται επίσης παλιές χειρόγραφες σημειώσεις.
Συνόλως σημαντικό αντίτυπο συλλογής, ιδιαιτέρως σημαντικό για την υπέρθεση εκτύπωσης και χειρογράφων που ανήκουν σε διαφορετικά στάδια της ιστορίας νομοθεσίας της Parma.
Στα παλιά βιβλία, με ιστορία πολλών αιώνων, μπορεί να υπάρχουν κάποιες ατέλειες, όχι πάντοτε εμφανείς στην περιγραφή.

ΠΛΗΡΗ ΤΙΤΛΟΛΟΓΙΑ & ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
AA.VV.
Statuta civitatis Parmae.
Parma: Angelo Ugoleto, 16 Σεπτεμβρίου 1494.
ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ INCUNABOLA.
Corpus legislativo της πόλης της Parma χωρισμένο σε βιβλία και διατάξεις σχετικές με την αστική, διοικητική, οικονομική και δικαστική ζωή.
ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΘΗΚΗ:
Corpus κεφαλαίων, διατάξεων, παραχωρήσεων και προνομίων σχετικά με την πόλη και κοινότητα της Parma υπό την παπική εξουσία, που περιλαμβάνει διατάξεις που εξεδόθησαν κατά τη διάρκεια των παπικών οικονομιών.
FACULTAS ANTONII DE SANCTIS.
CAP. SUPER EXACTIONE ONERUM.
BREVE REPARATIONIS.
CLEMENS PAPA VII.
Breve ημερομηνίας Ρώμης προς Sanctum Petrum, υπό τον κύκλο του ιχθυοφόρου, στις 17 Φεβρουαρίου MDXXVI, Παπικος αξία τρίτος χρόνος.

Το φασικό είναι ανάλογο με τη συλλογή parmense των “Capitula, indulta, concessiones ac privilegia” που χορηγήθηκαν από τους πάπες στην κοινότητα Parma, τεκμηριώνοντας τη νομοθεσία της πόλης κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας της Αγίας Έδρας.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Τα Statuta civitatis Parmae δεν αποτελούν έργο ενός μόνο συγγραφέα, αλλά αποτέλεσμα μακράς νομοθετικής επεξεργασίας που παρήχθη από τις δικαστικές αρχές και τα πολιτειακά όργανα.
Ο κεντρικός εκδοτικός πρωταγωνιστής της έκδοσης του 1494 είναι ο Angelo Ugoleto, λατινοποιημένο Angelus Ugoletus, ένας από τους κύριους τύπους που δρούσαν στην Parma στα τέλη του 15ου αιώνα. Το εργαστήριό του αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της πρώτης Emiliani τυπογραφίας και παρήγαγε έναν σχετικά περιορισμένο αλλά διακεκριμένο αριθμό νομικών, ανθρωπιστικών και θρησκευτικών εκδόσεων.
Η εκτύπωση των Κανονισμών αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες του επιχειρήσεις: ένα επίσημο κείμενο, ευρύ και τεχνικά πολύπλοκο, προοριζόμενο κυρίως για δικαστές, συμβολαιογράφους, δικηγόρους και λειτουργούς. Τα μεγάλα περιθώρια επέτρεπαν σημειώσεις και υπενθυμίσεις, πλήρως τεκμηριωμένες στο παρόν αντίτυπο από τις πολυάριθμες χειρόγραφες μεταγραφές.

Το δεύτερο μέρος του τόμου ανήκει σε διαφορετική φάση πολιτικής ιστορίας της Parma. Μετά την είσοδο της Parma στην σφαίρα του Κράτους της Εκκλησίας, η τοπική νομοθεσία έπρεπε να συμβαδίζει με παραχωρήσεις, προνόμια και μέτρα που εξέδωσε η παπική εξουσία.
Ανάμεσα στους πρωταγωνιστές αυτής της δεύτερης φάσης βρίσκεται ο Κλήμη VII, Ιούλιος ντε’ Μείκι (1478–1534), Πάπας από το 1523. Το breve του 17 Φεβρουαρίου 1526 που διατηρείται στο τόμο αποτελεί άμεση μαρτυρία των σχέσεων μεταξύ κοινότητας Parma και της Ρώμης.

RARITY
ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΗ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ INCUNABOLA ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ PARMA, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΤΕΘΗΚΑΝ ΣΕ ΑΚΟΜΑ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΟΤΕΡΝΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΑΠΟ ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΗ ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΕΝΑ ΚΟΜΒΙΚΟ ΑΝΑΜΕΝΤΙΚΟ CINQUECENTESCO ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ.
Τα αστικά κανονιστικά κείμενα εκτυπωνόντουσαν συνήθως σε περιορισμένες εκδόσεις και προορίζονταν για έντονη διοικητική και επαγγελματική χρήση· γι’ αυτό τα επιζώντα αντίτυπα είναι πολύ σπανιότερα σε σύγκριση με πολλά λογοτεχνικά ή θρησκευτικά έργα της ίδιας εποχής.
Το παρόν αντίτυπο έχει επιπλέον ένα χαρακτηριστικό ιδιαίτερο ενδιαφέρον: δεν διατηρεί μόνο το κείμενο των Κανονισμών του 1494, αλλά τεκμηριώνει τη μεταγενέστερη νομική του ζωή.
Οι πολυάριθμες χειρόγραφες σημειώσεις μαρτυρούν την ανάγνωση και ερμηνεία του κειμένου· το Cinquecentesco φάκελο που προστέθηκε μαρτυρεί αντίστοιχα τη διαδραστική ενημέρωση της νομοθεσίας σύμφωνα με τις μεταβολές της πολιτικής της πόλης.
Το τόμο θα πρέπει επομένως να θεωρηθεί όχι απλώς ως αντίτυπο των Statuta, αλλά ως ένα CONVOLUTO LEGISLATIVO ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΤΑΡΤΙΖΟΜΕΝΟ, στο οποίο ενώθηκαν νομοθετικές διατάξεις από διαφορετικές εποχές διότι ήταν ακόμα αναγκαίες για την διοικητική και νομική πράξη.
Αυτή η ιεραρχική στρωματοποίηση καθιστά κάθε τέτοιο αντίτυπο σχεδόν ανεπανάληπτο.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ
Τα κανονιστικά κείμενα της πόλης συνιστούν μια από τις βασικές πηγές για τη γνώση της ιταλικής μεσαιωνικής και αναγεννησιακής κοινωνίας. Επιτρέπουν να ανακατασκευαστεί όχι μόνο η πολιτική δομή, αλλά και η καθημερινή ζωή: αγοραπωλησίες, διαδοχές, ιδιοκτησία, επαγγέλματα, εμπορικές δραστηριότητες, επιβολή φόρων, δικαστική και ποινική δικαιοσύνη, δημόσια τάξη και λειτουργία των δικαστηρίων.
Τα Κανονιστικά της Parma του 1494 τεκμηριώνουν την πόλη σε μια κρίσιμη στιγμή της ιστορίας της, με την έλευση του 16ου αιώνα.
Η προσθήκη του Cinquecentesco φακέλου προσδίδει στο παρόν αντίτυπο ακόμα μεγαλύτερη ιστορική σημασία. Η Parma υπέστη βαθιές πολιτικές και θεσμικές μεταβολές στις πρώτες δεκαετίες του Cinquecento και βρέθηκε υπό την εξουσία της Εκκλησίας. Το παλιό κανόνας της κοινότητας δεν εξαφανίστηκε αμέσως: τροποποιήθηκε σταδιακά, επιβεβαιώθηκε και εμπλουτίστηκε μέσω νέων κεφαλαίων, παραχωρήσεων και προνομίων.
Αυτό ακριβώς είναι το φαινόμενο που επιτρέπει να παρακολουθήσει κανείς οπτικά το παρόν τόμο. Ο κώδικας κανονισμών του 1494 αποτελεί τη δομή της ρυθμιστικής πόλης· οι χειρόγραφες σημειώσεις δείχνουν πώς αυτή η δομή ερμηνεύονταν πρακτικά· οι Cinquecentesco προσθήκες τεκμηριώνουν πώς αυτή ακολούθως μεταρρυθμώθηκε και προσαρμόστηκε στο νέο πολιτικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία διατάξεων σχετικών με την “EXACTIONE ONERUM”, ήτοι τη συλλογή και κατανομή των φορολογικών βαρών, μαζί με διοικητικές παραχωρήσεις και ένα breve του Κλημέντιου VII. Δεν πρόκειται για κείμενα απλώς τελετουργικά, αλλά για ντοκουμέντα που αφορούν τη συγκεκριμένη οικονομική και διοικητική λειτουργία της πόλης.
Άρα το τόμο αποτελεί ταυτόχρονα πηγή για την ιστορία της Parma, μνημείο της κοινοτικής νομοθεσίας της Ιταλίας, μαρτυρία της επαγγελματικής κουλτούρας των νομικών της Αναγέννησης και έγγραφο της μετάβασης από τη Parma της τετρακονταετίας στην Parma υπό

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ISTC, is00769000.
GW, M43511.
IGI, 9308.
BMC, VII, 947.
Goff, S-769.
Hain-Copinger, 15020.
Bod-Inc, S-322.
Oates, Catalogue of the Incunabula in the Cambridge University Library.
Repertori bibliografici dedicati agli statuti comunali italiani e alla tipografia incunabola di Parma.