Μια χάλκινη κεφαλή - Uhunmwun-elao - Μενίν - Νιγηρία

Αυτή η εξαιρετικά κατεργασμένη ουχουνούμουν-ελάο ανήκει στην βασιλική γλυπτική παράδοση του Βασιλείου του Μένιν, λαοί Έντο, στις σημερινές Νιγηρία. Εκτελεσμένο με τη διαδικασία του απώλειας-κτής σε ένα κράμα χαλκού-ψευδάργυρου με ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό χαλκού, ανήκει στην ομάδα που παραδοσιακά ονομάζεται «Μένιν Μπρονζε», αν και πολλά από αυτά τα έργα περιγραφόνται μεταλλουργικά πιο ορθά ως κράματα καστανές ή χαλκού με διάφορες συνθέσεις. Ο χαρακτήρας πλούσιου χαλκού του παρόντος κραμάτος αποτυπώνεται επίσης στους ζεστούς κόκκινο-καφέ τόνους που φαίνονται σε περιοχές της επιφάνειας.

Το κεφάλι διακρίνεται από τη συγκρατημένη αλλά ιδιαιτέρως βεβαία μοντελοποίηση. Το ευρύ, στρογγυλό πρόσωπο κυριαρχείται από μεγάλα αμυγδαόμορφα μάτια με δυσδιάκριτες βλεφαρίδες, μια σχετικά κοντή μύτη και γεμάτα, ελαφρώς ανοιχτά χείλη. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι τα τετράδια κάθετα σημάδια ουλούμενου ουκ πάνω από κάθε ματι, ένα χαρακτηριστικό που ανήκει στο προσεκτικά κωδικοποιημένο φαινο tatouage φραστικό λεξιλόγιο της αυλής των Μένιν. Ο μακρύς λαιμός περιβάλλεται από πολυάριθρους οριζόντιους δακτυλίους, ενώ η κόμμωση και το κάλυμμα του κεφαλιού διαρθρώνονται από εξαιρετικά κανονικές σειρές λεπτών κατακόρυφων χαραγών.

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι το κάλυμμα του κεφαλιού. Πάνω από το πυκνά διατυπωμένο κάτω τμήμα υψώνεται ένα στρογγυλεμένο στοιχείο διακοσμημένο με διασταυρούμενο πλέγμα ή υφαντό σχέδιο, επικεφαλής από μια ψηλή, στενή, δοχείο-όμοια προβολή. Η επιφάνεια με διασταυρούμενες γραμμές φαίνεται να προβάλλει τη δικτυωτή δομή των βασιλικών κοσμημάτων με χάντρες, ενώ το ανεβασμένο πάνω στοιχείο δίνει στο γλυπτό μια ασυνήθιστα έντονη κάθετη σιλουέτα. Τα κοράλλια-χάντρες ράβδερ με διάφανη κοσμητική φορεσιά συνιστούσαν μια από τις κύριες οπτικές εκφράσεις ιερατικής εξουσίας και βασιλικής υπόστασης στην αυλή του Μένιν, και οι αναπαραστάσεις της κοσμητικής με χάντρες είναι επομένως ουσιώδες στοιχείο της εικονογραφίας των βασιλικών κεφαλών συμνοήσεων.

Μια σημαντική σύγκριση μπορεί να γίνει με την βασιλική τιμητική κεφαλή (uhunmwun-elao) που δημοσίευσε ο Entwistle και αποδόθηκε στον 15ο–16ο αιώνα. Και εκείνο το έργο φέρει επίσης ένα διακριτικό στοιχείο μακρύς λαιμός, κολοβώδες-σαν κομμάτι πάνω από το στέμμα, ένα σχήμα που ο Entwistle περιέγραψε ως σπάνια τυπολογία στο σώμα των βασιλικών κεφαλών. Η σύγκριση έχει ιδιαίτερη σημασία διότι αυτή η υψωμένη, δοχείο-όμοια μορφή διαφέρει ουσιαστικά από τις πιο γνωστές ανοιχτές κορυφαίς χάντρες κοραλλιών και κεντρικές οπές που συνδέονται με πολλές άλλες τιμητικές κεφαλές από το Μένιν.

Η παρούσα uhunmwun-elao, ωστόσο, διαθέτει σαφώς διαφορετική επιφανειακή ιστορία από το παράδειγμα του Entwistle. Η επιφάνειά της χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη και ετερόχρονη οξείδωση. Οι χαρακτηριστικοί κόκκινοι τόνοι χαλκού εναλλάσσονται με σκούρα καφέ έως σχεδόν μαύρα σημεία, γκρι-πράσινα προϊόντα διάβρωσης και τοπικοποιημένες προσκολλήσεις μεταλλικών υλικών. Υπάρχουν επίσης παλαιές φθορές, πιο εμφανώς η οπή στην άνω μεριά του κεφαλιού. Επομένως, η επιφάνεια δεν φαίνεται ως μια ενιαία ομοιογενής «πατίνα», αλλά ως συσσώρευση διαφορετικών στρωμάτων διάβρωσης και εναπόθεσης που σχηματίστηκαν υπό μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν τη συγκρίνουμε με το κεφάλι Entwistle, του οποίου η επιφάνεια είναι σημαντικά πιο ομοιογενής και δεν παρουσιάζει την ίδια εμφανή διαδοχή στρωμάτων οξείδωσης. Τέτοια διαφορά δεν θα πρέπει, ωστόσο, να ερμηνευθεί ως ένδειξη μικρότερης αρχαιότητας. Το παράδειγμα του Entwistle μπορεί επίσης να είναι ένα παλιό και αυθεντικό έργο της τέχνης της αυλής του Μένιν, ενώ έχει υποστεί μια εντελώς διαφορετική ιστορία συντήρησης. Τα δύο αντικείμενα δείχνουν πόσο ισχυρά μπορεί η παρούσα εικόνα ιστορικού γλυπτού από κράμα χαλκού να καθορίζεται από τη βιογραφία κάθε αντικειμένου.

Σύμφωνα με την ιστορία που συνδέεται με το παρόν κεφάλι, παρέμεινε εγκαταλελειμμένο ή χαμένο για πολλά χρόνια μέχρι τελικά να επαναδραστηριοποιηθεί. Τέτοιες συνθήκες θα μπορούσαν να εκθέσουν το μέταλλο σε περιβαλλοντικές συνθήκες πολύ διαφορετικές από αυτές που βίωσε ένα αντικείμενο που εισήλθε σε μια προστατευόμενη συλλογή νωρίτερα. Η πολύπλοκη επιφάνειά του μπορεί επομένως να διατηρεί αποδεικτικά στοιχεία όχι μόνο της χρονολογικής ηλικίας, αλλά της εκτεταμένης έκθεσης, μεταβαλλόμενης υγρασίας, αποθέσεων και άλλων περιβαλλοντικών επιδράσεων που συναντήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου εγκατάλειψης ή εξαφάνισής του.

Η αντίθεση με το Entwistle uhunmwun-elao δημιουργεί επομένως μια σημαντική αρχή στην εκτίμηση της ιστορικής μεταλλουργίας του Μένιν: η πατίνα μόνη της δεν μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστο μέτρο είτε για ηλικία είτε για αυθεντικότητα. Δύο γνήσια παλαιά αντίγραφα του Μένιν μπορούν σήμερα να διαθέτουν ριζικά διαφορετικές επιφάνειες ως συνέπεια των αντίστοιχων ιστοριών τους. Η σύνθεση του κράματος, η τεχνολογία χύτευσης, η δομή των τοίχων, η στρωματογραφία της διάβρωσης, τα στυλιστικά χαρακτηριστικά και η τεκμηριωμένη προέλευση πρέπει επομένως να εξετάζονται/Must be considered together.

Βλέποντας σε αυτό το πλαίσιο, η έντονα στρωτή επιφάνεια του παρόντος uhunmwun-elao έχει ιδιαίτερη σημασία. Αντί να αποτελεί απλώς μια αισθητική πατίνα, μπορεί να αντιπροσωπεύει υλικό αποδεικτικό της ιστορίας μετά την παραγωγή του γλυπτού. Το κεφάλι φέρει έτσι δύο αλληλοσυνδεόμενες ιστορίες: αυτή της δημιουργίας του εντός της εξελιγμένης βασιλικής παράδοσης χύτευσης κράματος χαλκού του Μένιν και αυτή της μετέπειτα εξώθησής του, εγκατάλειψης, απώλειας και επαναευρεσης. Η διάβρωση, οι παλιές ζημιές και οι συσσωρευμένες επιφανειακές στρώσεις αποτελούν μέρος αυτής της δεύτερης ιστορίας, δίνοντας στο έργο μια βιογραφία αντικειμένου διαφορετική σε σημαντικό βαθμό από εκείνη άλλων κεφαλών του Μένιν που έχουν διασωθεί διαρκώς.

Επιλεγμένες παραπομπές

Dark, Philip J. C., An Introduction to Benin Art and Technology. Oxford: Clarendon Press, 1973.

Ben-Amos, Paula Girshick, The Art of Benin. London: British Museum Press, 1995.

Plankensteiner, Barbara (ed.), Benin: Kings and Rituals. Court Arts from Nigeria. Ghent: Snoeck, 2007.

The British Museum, London, collection records for Edo commemorative heads (uhunmwun-elao), including Af1897,1217.1–2 and Af1944,04.1–5.

The Metropolitan Museum of Art, New York, Ùhúnmwèlaò (Head of an Ọba), Edo peoples, early 15th–mid-16th century.

Entwistle, Hidden Treasure, concerning the royal commemorative head (uhunmwun-elao) with long-necked, calabash-like element.

The price is without the price for the TL analysis but can be done within four weeks for 350,- Euro.

Some of the information is generated by artificial intelligence and is based on published sources from the fields of ethnography, archaeology, and art history.

Invt. No. MAZ219478

The seller guarantees and can prove that the object was obtained legally. The seller was informed by Catawiki that they had to provide the documentation required by the laws and regulations in their country of residence. The seller guarantees and is entitled to sell/export this object. The seller will provide all provenance information known about the object to the buyer. The seller ensures that any necessary permits are/will be arranged. The seller will inform the buyer immediately about any delays in obtaining such permits.