Lapis Lazuli Freeform Ελεύθερη μορφή - Ύψος: 27 cm - Πλάτος: 8 cm- 1921 g - (1)

Μεμαλιστής λαπις λαζούλι (ΗΒ: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; ΗΠΑ: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ένα βαθύ-μπλε μεταμορφικό πετρώματα που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος και εκτιμάται από την αρχαιότητα για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από το περσικό слово για τον λίθο, lāžward,[1] και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των ισπανικών και πορτογαλικών azul και αγγλικού azure. Το λαπίς λαζούλι είναι ένα πετρώδες σώμα που αποτελείται κυρίως από τα μέταλλα λαζουρίτης, πυρίτης και ασβεστίτης. Από την 7η χιλιετία π.Χ. τουλάχιστον, το λαπίς λαζούλι εξορύσσεται στις ορυζωρείς Sar-i Sang,[2] στο Shortugai και σε άλλες νομοθεσίες της επαρχίας Badakhshan στη σημερινή βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Αντικείμενα από λαπίς λαζούλι, χρονολογημένα στο 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στο Bhirrana, που αποτελεί τον αρχαιότερο χώρο του πολιτισμού του Ινδουποταβίβαλ κατά τον Άπω Αρχαίο Κόσμο.[4] Το λαπίς εκτιμήθηκε έντονα από τον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Κόμβοι λαπίς έχουν βρεθεί σε ταφές Νεολιθικής περιόδου στη Mehrgarh, το Καύκασο και μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στη νεκρική μάσκα του Τουταμών (1341–1323 π.Χ.).[8]

Στο τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λαπίς λαζούλι προκειμένου να τον συνθλίβει σε σκόνη και να παρασκευάζει ultramarine χρωματισμό. Το ultramarine χρησιμοποίησαν μερικοί από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, όπως οι Masaccio, Perugino, Titian και Vermeer· συχνά προοριζόταν για τα ενδύματα των κεντρικών μορφών των ζωγραφιών τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Το Ultramarine έχει βρεθεί επίσης σε πέτρα οδοντικής πίκρας μοναχών του Μεσαίωνα και γραφείς, ίσως εξαιτίας του γλείψιμου των πινάκων τους κατά την παραγωγή μεσαιωνικών κειμένων και χειρογράφων.[9]

Ιστορία
Οι έρευνες από το Tepe Gawra δείχνουν ότι το Lapis lazuli εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου στα τέλη της περιόδου Ομπάιντ, περ. 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήταν ότι το λαπίς λαζούλι εξορυχόταν περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, το περσικό lāžavard/lāževard, που γράφεται επίσης lājvard lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ότι έχει προέλευση σε ένα τοπικό τοπωνύμιο.

Από το περσικό, το αραβικό لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή τόσο της αγγλικής λέξης azure (δια μέσου του παλαιοΓαλλικού azur) όσο και του Μεσαιωνικού Λατινικού lazulum, το οποίο ήρθε να σημαίνει 'ουρανός' ή '天空'. Για διασαφήνιση, το lapis lazulī (stone of lazulum) χρησιμοποιήθηκε για τον λίθο από μόνος του, και αποτελεί τον όρο που εισήχθη τελικά στη Μέση Αγγλική.[11] Το Lazulum ετυμολογικά σχετίζεται με το χρώμα μπλε, και χρησιμοποιείται ως ρίζα για τη λέξη μπλε σε αρκετές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών και πορτογαλικών azul.[11][12]

Ορυχεία στη βορειοανατολική Αφγανιστάν συνεχίζουν να αποτελούν κύρια πηγή λαπής λαζούλι. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχεία δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Ρωσία και στις Άνδεις στη Χιλή, όπου αποτελεί την πηγή που οι Ίνκα χρησιμοποίησαν για να γλυπτούν τεχουργήματα και κοσμήματα. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται σε Πακιστάν, Ιταλία, Μογγολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο μοναδικό μεταλλικό συστατικό του λαπής λαζούλι είναι ο λαζούριτης[14] (25%–40%),[αναφορές χρειάζονται] ένα μπλε ολιτονικό φελδοσπαθίτης μέταλλο της οικογένειας της σολδαλίτη, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Σχεδόν το λαπίς λαζούλι περιέχει επίσης ασβεστίτη (λευκό) και πυρίτη (μεταλλικό κίτρινο). Μερικά δείγματα λαπής λαζούλι περιέχουν ασβεστίτη, δίοπσίδη, ενστατιτής, μίκης, hauynite, hornblende, nosean και θειούχες löllingite geyerite.

Το λαπίς λαζούλι συνήθως εμφανίζεται σε κρυσταλλικά μάρμαρα ως αποτέλεσμα της επαφικής μεταμόρφωσης.

Χρώμα
Το έντονο μπλε χρώμα οφείλεται στην παρουσία του τρισουφορικού ιόνου ανιόν (S•−3) στο κρύσταλλο.[16] Η παρουσία δισουρικού (S•−2) και τετρασουρικού (S•−4) ριζοανιόνων μπορεί να μετακινήσει το χρώμα προς κίτρινο ή κόκκινο αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ριζικά ανιόντα αντικαθιστούν τα ιόντα χλωρίου μέσα στη δομή της σολδαλίτης.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατό φάσμα απορρόφησης σε εύρος 595–620 nm με μεγάλη μοριακή απορροφητικότητα, οδηγώντας στο φωτεινό μπλε χρώμα του.

Πηγές
Το λαπίς λαζούλι βρίσκεται σε ασβεστόλιθο στην κοιλάδα του ποταμού Κοχά στη νοτιοανατολική Αφγανιστάν, όπου οι αποθέσεις της ορυχείου Sar-i Sang έχουν εργατεί για περισσότερο από 6.000 χρόνια.[20] Η Αφγανιστάν ήταν η πηγή του λαπιού για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και Μεσοποταμιακούς πολιτισμούς, καθώς και για τους ύστερους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαιοελληνικοί Αιγύπτιοι εξασφάλιζαν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποταμίους ως μέρος των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας και από την αρχαία Αιθιοπία . Κατά την ακμή του Πολιτισμού του Ινδού-Βυζαβίλ, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαραπάν, που σήμερα ονομάζεται Shortugai, εγκαταστάθηκε κοντά στα ορυχεία λαπίς.

Εκτός από τις αφγανικές αποθέσεις, το λαπίς εξορύσσεται επίσης στις Άνδεις (κοντά στο Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στην απορρόφηση Tultui λαζουρίτης. Εξορύσσεται σε μικρότερες ποσότητες στα Αγόνα, Αργεντινή, Βιρμανία, Αιθιοπία, Πακιστάν.