Μεσαιωνική, εποχή σταυροφόρων Ασημί, Οστό Memento Mori - φυλαχτό βανιτατικό, τέλη του 16ου αιώνα

Μέντεμοτο Μαρί, Άντιντερ φάσπατον 16ος αιώνας.

Πολύ εντυπωσιακός μεντεμότο σε μορφή γοτθικού πυλώνα εκκλησίας με διατομή ενάμιστης οκταγωνικής. Σε μια από αυτές τις επιφάνειες βρίσκεται ένα μυστικό θήκη που ανοίγει με τη λειτουργία του μηχανισμού ολισθήσεως. Στο εσωτερικό της μυστικής θήκης υπάρχουν δύο θήκες διαιρεμένες. Η ανάρτηση αυτού του σημαντικού μεντεμότο σχηματίζει μια ασημένια περιβόλι με λαιμό μεταφοράς, που θυμίζει γοτθικό καθεδρικό ναό, περιγεγραμμένο με τετράφυλλα παράθυρα και λεπτομερείς γραμμώσεις. Με τη βοήθεια του κρίκου μεταφοράς μπορούσε να φορεθεί στην επιδερμική αλυσίδα ή γύρω από το λαιμό.

Το μήκος, συμπεριλαμβανομένου του κρίκου, είναι 7,9 εκ. και με τον δαχτυλίδι γύρω από τον κρίκο 8,9 εκ.
Το πλάτος της αιχμής, οκταγωνικό, ποικίλλει κάτω από 1,4 έως 1,5 εκ.
Το πλάτος της ασημένιας περιβόλου ποικίλλει άνωθεν από 1,0 έως 1,2 εκ.
Η κουτάλα έχει μήκος 0,8 εκ. και πλάτος 0,3 εκ.

Η επιγραφή του μεντεμότο είναι λατινική· διαμορφώνει 3 σειρές, που καθεμιά γεμίζει μια όψη της οκταγωνικής επιφάνειας.

Κείμενο: EX VIRO MULI.
Σημασία: EX VIRO MULIER
Μετάφραση: Από τον άνδρα προήλθε η γυναίκα

Κείμενο: EX MULI. PECC.
Σημασία: EX MULIERE PECCATUM
Μετάφραση: Από τη γυναίκα προήλθε η αμαρτία

Κείμενο: EX PECC. MORS.
Σημασία: EX PECCATO MORS
Μετάφραση: Από την αμαρτία προήλθε ο θάνατος

Τέτοιες θεολογικές ρήσεις χρησιμοποιούνταν κυρίως στο Ύστερο μεσαίωνα (περίπου 11ος–16ος αιώνας). Εξυπηρετούσαν ως αξιόπιστες περιλήψεις της χριστιανικής σωτηριολογίας. Η φράση συνοψίζει σε μια αυστηρή αλληλουχία αιτιότητας μια παραδοσιακή χριστιανική ερμηνεία της ιστορίας της αμαρτίας ( Γενέσεις):
* Ex viro mulier: Αναφέρεται στη δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ (Gen 2,21-23).
* Ex muliere peccatum: Αντιδίδει την Εύα για την αμαρτία, καθώς εκείνη πρώτα έφαγε τον απαγορευμένο καρπό (Gen 3,6).
* Ex peccato mors: Περιγράφει την θεολογική συνέπεια της πτώσης – τη θανατότητα του ανθρώπου ως τιμωρία για την ανυπακοή στον Θεό.

Το ρητό και τα συνδεόμενα συμβολικά στοιχεία (Αδάμ, Εύα, ο όφις) μπορούν να περιγραφούν ως αλυσίδα ατιμίας:
1. Πλανή: Ο όφις παρασύρει την Εύα με δόλο.
2. Αμαρτία: Η Εύα παραβαίνει τον νόμο και τραβά μαζί της τον Αδάμ (ex muliere peccatum).
3. Συνέπεια: Η κοινότητα με τον Θεό διασπάται, εμφανίζεται ντροπή, και η θνητότητα γίνεται η τιμωρία για όλους τους συμμετέχοντες (ex peccato mors).

Σε κάποια άλλη επιφάνεια του οκτάγωνου βρίσκεται επίσης ένα σύμβολο κύπελλου.

Η μυστική θήκη διαιρείται σε 2 θαλάμους και κλείνει με σιφούν ολίσθησης. Στην πρόσθια πλευρά βρίσκεται στο ολισθητό κάλυμμα ένα ενσωματωμένο κουτάλι, που χρησιμοποιήθηκε για την ανάληψη των ουσιών που βρίσκονταν στους θαλάμους. Πολύ λεπτοδουλεμένο, μπορούσαν να αποσπαστούν εδώ ακριβείς μικρές ποσότητες από αυτές τις ουσίες (πιθανώς δηλητήρια).

Τον 16ο αιώνα, η γνώση για τα δηλητήρια ήταν διαδεδομένη τόσο στην ιατρική όσο και για εγκληματικούς σκοπούς. Διακρινόταν κυρίως μεταξύ ορυκτών και φυτικών ουσιών.

Ορυκτά δηλητήρια
Αυτά ήταν ιδιαίτερα φρικτά, καθώς συχνά ήταν άχρωμα στη γεύση και εύκολα μπορούσαν να προστεθούν σε τρόφιμα ή κρασί.
* Αρσενικό (λευκό αρσενικό): Γνωστό ως ο «βασιλιάς των δηλητηρίων». Ήταν η πρώτη επιλογή για πολιτικά φόνους ή για να εξαλειφθούν ανεπιθύμητοι κληρονόμοι, καθώς τα συμπτώματα χρονοβλητής δηλητηρίασης συχνά παρερμηνεύονταν ως φυσική ασθένεια.
* Ανμονίδιο: Συχνά χρησιμοποιούνταν ως καθαρτικό στην ιατρική, αλλά σε υψηλές δόσεις μπορούσε να αποβεί θανατηφόρο.
* Ταμάρισμα: Ήρθε σε διάφορες ενώσεις και χρησιμοποιήθηκε τόσο σε ιαματικές απόπειρες (π.χ. κατά της σύφιλης) όσο και ως αργό δηλητήριο.

Φυτικά δηλητήρια
Τα εκχυλίσματα φυτών ήταν εύκολα προσβάσιμα και προέρχονταν συνήθως από εγχώριους κήπους ή δάση.
* Μπλέ θειαφίνος (Ακόνι): Θεωρείται ένα από τα δηλητηριώδη φυτά της Ευρώπης. Τον 16ο αιώνα χρησιμοποιήθηκε μεταξύ άλλων για θανατηφόρες πειραματικές δοκιμές από ιατρούς όπως ο Pierandrea Mattioli, για να δοκιμάσουν αντεδοτά.
* Κλείδος: Διαβόητος από την αρχαιότητα, προκαλεί παράλυση και άτυχη αναπνοή.
* Νυχτερίδες φυτά: Περιλαμβάνονται ο ψευδοφόρεση σκεπάδι μαύρου θανάτου, η μύγα της σκοτεινής μαγείας και η αλραούνη. Αξιολογούνταν για την ψυχαγωγική τους επίδραση («μαγεία αλοιφών»), αλλά σε υπερβολική δόση μπορούσαν να φέρουν γρήγορα θάνατο.

Υλικό: Κέρας/Οστά (όχι ελεφάντινο), Ασήμι (επιβεβλημένο)

Ακολουθητικές προελεύσεις που γνωρίζονται / διαβιβάζονται προφορικά:
- από ιδιωτική συλλογή αγορασθεί
- Προηγούμενος ιδιοκτήτης αγορασθεί στον τέχνης εμπόριο τη δεκαετία του 80, πωλήθηκε το 1998
- στην οικογενειακή κατοχή από το 1998 μέχρι σήμερα