Ελλάδα - Μήλος / Κύθηρα; Henri de Beauvau - Millo / Cerigo - 1615

Τεχνικός φάκελος

Θέμα / Τίτλος: Millo e Cerigo – χάρτες των ελληνικών νησιών του Milo και Citera
Συντάκτης: Henri de Beauvau (1575–1635)
Χαράκτης: παραδοσιακά αποδοσμένος στον Jean Appier il Vecchio
Σχεδιαστής: δεν υποδεικνύεται
Εκδότης / Τυπογράφος: Jacob Garnich
Τοποθεσία: Nancy, Κάστρο της Λορένης
Εποχή / Ημερομηνία: 1615
Τεχνική: χάρακες χαλκογραφίας σε χαλκό, εκτελεσμένες με όρθια χάραξη και χάραγμα με πλάκα, συνοδευόμενες από πρωτότυπο τυπογραφικό κείμενο
Υπόστρωμα: παλαιό υδραργυρικό χαρτί
Διαστάσεις: φύλλο 23 × 17,5 εκ. περίπου· κάθε χάραξη 15,5 × 10,5 εκ. περίπου
Σύνθεση: μοναδικό πρωτότυπο φύλλο τυπωμένο στο recto και στο verso, με το χαρτί της Cerigo στη σελίδα 23 και εκείνο του Millo στη σελίδα 24· πρωτότυπο τυπογραφικό κείμενο στα παλαιά γαλλικά και αρχικές αρίθμητες λεζάντες

Περιγραφή

Σπάνιο πρωτότυπο φύλλο του 1615, τυπωμένο και στα δύο φύλλα με τα χαρτιά των ελληνικών νησιών Cerigo, το σημερινό Citera, και Millo, αντίστοιχο του Milo. Οι χάραξης προέρχονται από την καταγραφή ταξιδιού προς την Ανατολή του Henri de Beauvau και τεκμηριώνουν δύο σημαντικές στάσεις κατά μήκος των θαλάσσιων οδών που συνέδεαν τη Δυτική Μεσόγειο με το Αιγαίο και τη Λεβάντε.

Στο recto, στη σελίδα 23, απεικονίζεται το νησί Cerigo, αρχαίο βενετικό όνομα για τη Citera. Το νησί περιγράφεται με προοπτική απεικόνιση όπου το παράλιο προφίλ, οι κόλποι και το ορεινό ανάγλυφο συνδυάζονται με πολυάριθμους μικρούς οικισμούς, πύργους, ναούς και οχυρωμένες εγκαταστάσεις. Περιμετρικά εμφανίζονται τμήμάτα ακτών και γειτονικά νησιά, τα οποία βοηθούν να υποδηλωθεί η γεωγραφική θέση του νησιού κατά μήκος των διαδρομών ανάμεσα στον Πελοπόννησο και τη Κρήτη.

Η χάρτης συνοδεύεται από δεκαπέντε αριθμητικές αναφορές, ελεύθερες στη λεζάντα από κάτω, όπου διαβάζονται μεταξύ άλλων: «Cap du Maine», «Port de Tine», «S. Nicolo», «Sedro», «Isle de Ceria», «Cap de Spati», «Cap Long», «Asso», «Port Daufin», «Golfe du Tresor», «Gauerna», «Proaci Chen», «Cerigo», «Timure» και «Citera». Το τυπογραφικό κείμενο που ακολουθεί αναφέρεται στην πλεύση πέρα από Cerigo και στο προσέλκυσμα κοντά στο φρούριο Malvasia.

Στο verso, στη σελίδα 24, είναι χαραγμένος ο χάρτης του Millo, το σημερινό Milo, ένα από τα κύρια νησιά του αρχιπελάγους των Κυκλάδων. Το μεγάλο κεντρικό νησί παρουσιάζεται με την χαρακτηριστική βαθιά εσωτερική κόλπου, περιβαλλόμενο από πολυάριθμα μικρότερα νησιά. Το τοπίο δομείται με συμβατικά ορεινές γραμμές, μικρούς οικισμούς, θρησκευτικά κτίσματα και οχυρωμένες κατασκευές. Στον περιβάλλοντα θαλάσσιο χώρο εμφανίζονται είκοσι τρεις αριθμητικές αναφορές και, στη γωνία κάτω αριστερά, ένας απλοποιημένος άνεμος-ρόδος με ένα μικρό πλοίο.

Το κείμενο που precedεί τον χάρτη θυμίζει τις διάφορες αρχαίες ονομασίες του νησιού — Melæda, Mimalida, Simphina, Melos και Zephira — και αναφέρει την ύπαρξη μελιού, θείου, μυλόπετρες και ιαματικές ύδες. Ακόμη αναφέρεται και ο λιμένας Belonne, περιγραφόμενος ως προστατευμένος και περιβαλλόμενος από βράχια και μικρά νησιά.

Οι δύο χάρτες εξυπηρετούν τόσο γεωγραφικό όσο και τεκμηριωτικό σκοπό, αλλά διατηρούν τον αφηγηματικό χαρακτήρα που χαρακτηρίζει τις ταξιδιωτικές σχέσεις του πρώτου 17ου αιώνα. Η μορφολογία των εδαφών αποδώθηκε με συνθετικό τρόπο, προτιμώντας λιμάνια, οικισμούς, ορεινούς όγκους και σημεία αναφοράς χρήσιμα για πλεύση. Η λεπτότητα της γραμμής και η ζωντάνια των αρχιτεκτονικών συνθέσεων δίνουν στις εικόνες ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο καρτографικό όσο και διακοσμητικό.

Ιστορικο-χωριστική παρατήρηση

Ο Henri de Beauvau, ευγενής της Λορένης, στρατιώτης και ταξιδιώτης, συμμετείχε στην αποστολή στη Μεσόγειο Ανατολικά, υπό τον Δούκα του Mercœur. Οι εμπειρίες του ταξιδιού οδήγησαν σε αναφορά που δημοσιεύτηκε στη Nancy το 1615 από τον Jacob Garnich, πλαισιωμένη από μια σειρά μικρές κάρτες και θέματα που αφορούν τα νησιά, τις εμπορικές πόλεις και τα φρούρια που παρατηρήθηκαν κατά την πορεία.

Η χάραξη των εικονογραφιών συνήθως απέδιδε ο Jean Appier il Vecchio, καλλιτέχνης που δρούσε στη Λορένη, αν και οι μεμονωμένες ταβλέτες δεν φέρουν υπογραφές. Ο συνδυασμός όρθιας χάραξης και βελόνας επιτρέπει λεπτομερή απόδοση των ορεινού ανάγλυφου, των οικισμών και των επιφανειών της θάλασσας.

Το Milo κατείχε σημαντική θέση στις οδούς του Αιγαίου και ήταν γνωστό από αρχαιότητας για τους μεταλλευτικούς πόρους και τον ευρύ φυσικό κόλπο του. Η Citera, γνωστή με το βενετικό όνομα Cerigo, αντιπροσώπευε ένα στρατηγικό σταθμό ανάμεσα στην Πελοπόννησο, την Κρήτη και τη Μέση Ανατολή της Μεσογείου. Την εποχή δημοσίευσης και τα δύο νησιά βρισκόταν σε περιοχές αμφισβητούμενες ή υπό τον έλεγχο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διατηρώντας ωστόσο μια ισχυρή γεωγραφική και τοπωνυμική κληρονομιά βενετσιάνων.

Η παρουσία των δύο χαρτών στα αντίθετα άκρα του ίδιου φύλλου διατηρεί ολόκληρη τη φυσική δομή της αυθεντικής δημοσίευσης και επιτρέπει την ανακατασκευή της αφηγηματικής αλληλουχίας του ταξιδιού από Cerigo προς Milo.

Αναφορά κατάστασης

Πρωτότυπο φύλλο τυπωμένο στο recto και στο verso σε παλαιά έγγραφο χαρτί. Και οι δύο χάρακες παρουσιάζουν ευδιάκριτες αποτυπώσεις με καλή καθοριστικότητα των γραμμών και λεπτομερειών τοπογραφίας. Το πρωτότυπο τυπογραφικό κείμενο διατηρείται και στις δύο πλευρές.

Το φύλλο φέρει γενική οξείδωση, ελαφριές κιτρινίλες, μικρούς δακτυλίους και μεμονωμένες κηλίδες foxyng, περισσότερο εμφανείς στα περιγράμματα και στα κατώτερα τμήματα. Διακρίνονται δίαιτες, ζαμώσεις και κυματισμοί του χαρτιού, με έντονες πτυχώσεις στις γωνίες. Περιθώρια ακανόνιστα και τοπικά μειωμένα, με ίχνη παλαιότερου δεσίματος κατά μήκος του εσωτερικού πλευρού. Κανονική διαφάνεια του κειμένου και της εκτύπωσης από την αντίθετη όψη. Συνολικά, κατάσταση συντήρησης μέτρια, συνεπής με την ηλικία και την εκδοτική προέλευση του φύλλου.