AA.VV. - Missale Romanum - 1764

ΜΟΥΣΙΚΗ, ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΙ ΣΟΦΡΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΑΝΑΜΕΤΡΗΜΕΝΑ ΚΟΚΚΙΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΑΝΑ ΡΟΝΤΑ
Επιβλητική και Βενετσιάνικη έκδοση του Missale Romanum, δημοσιευμένη το 1764 από τη διάσημη τύπογραφία Balleoniana και ανήκουσα στη μεγάλη λατρευτική παράδοση που προέκυψε από τη μεταρρύθμιση της Συνόδου του Τρηντού, το κείμενο ακολουθεί το Messale που προξένησε ο san Pio V και αργότερα επανεξετάστηκε υπό τον Κλήμεντα Η΄ και τον Οὐρβᾶν Οὐρβᾶν Η΄, με την προσθήκη των πλέον πρόσφατων λειτουργιών των αγίων. Υπέροχη η σελιδοποίηση, εξ ολοκλήρου δομημένη σύμφωνα με την παράδοση των μεγάλων λειτουργικών βιβλίων: εκτύπωση σε δύο χρώματα, κόκκινο και μαύρο, μεγάλοι τίτλοι, ρυθμίσεις, αρχικά με ξυλογραφικά, πυκνές ενότητες ύμνου γρηγοριανού με τετράγραμμα και χαλκογραφικές πλάκες σε πλήρη σελίδα. Το τόμο διατηρεί επίσης πλήθος λειτουργικών μαρτυρίων από ύφασμα κόκκινο και χρυσό, απόδειξη της πραγματικής εκκλησιαστικής χρήσης του.

ΑΞΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Οι μεγάλοι 17ου αιώνα βενετσιάνικοι μεγάλες ευχαρίστητοι μελέτες διατηρούν ενδιαφέρον από τη μικροτυπογραφική τους πλούτος, η εκτύπωση σε κόκκινο και μαύρο, οι μουσικές σημειώσεις και οι χαρακτήρες. Λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της βιβλιοδεσίας, τη ποιότητα των εσωτερικών μερών και τη σχεδίαση, η εκτίμηση τοποθετείται στο εύρος 400–500 €,.

ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Δερμάτινη βιβλιοδείκτης σε ταυτόχρονους δεσμούς με μικρά διακοσμητικά στο πίσω μέρος. Βιβλιοδεσία με ενδείξεις χρήσης, φθείσεις, αποκολλήσεις και επιφανειακές απώλειες δέρματος, ιδιαίτερα ορατές στο πίσω μέρος· η δομή παραμένει σταθερή. Οι σελίδες 190–204 προέρχονται από ένα φύλλο άλλου Canon Missae, αριθμημένες σελίδες 165–171, του οποίου η πρώτη χαραγή εφαρμογείται πάνω στη σελίδα 190 του Messale. Οι εσωτερικές σελίδες έχουν μερικές τύψεις και ίχνη χρήσης· ορισμένες σελίδες φέρουν στηρίγματα χαρτιού στη εσωτερική περιφέρεια. Κείμενο σε κόκκινο και μαύρο. Πολλοί κατάλογοι γρηγοριανοί με τετράγραμμα. Τέσσερις χάλκινοι πίνακες πλήρους σελίδας συνολικά παρόντες, οι δύο από αυτούς ανήκουν στο φύλλο ξένο που εισήχθη για να αντικαταστήσει τις ελλείπουσες σελίδες. Πολλά αρχικά ξυλογραφικά μεγάλου μεγέθους, κάποιοι με επεμβάσεις με χρώμα από το χέρι. Διατηρούνται όμορφοι λειτουργικοί μαρτυρώσεις σε ύφασμα κόκκινο και χρυσό, βιβλιοδετημένοι μέσα στον τόμο. Σε παλιά βιβλία, με μακρά ιστορία αιώνων, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντα εντοπίζονται στην περιγραφή. Σελίδες (2); 30nn; 1-189; 165-172; 205-472; 108.

ΟΛΙΚΟ ΤΙΤΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Missale Romanum.
Βενετία, Εκ του Typographia Balleoniana, 1764.
AA.VV.

ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ
Το Missale Romanum αποτελεί ένα από τα βασικά βιβλία της ιστορίας της λατρευτικής ζωής της Καθολικής Εκκλησίας. Η μορφή του σύγχρονη προήλθε από τη μεταρρύθμιση μετά τη Σύνοδο του Trento: το 1570 ο πάπας Pio V προώθησε με τη βόλλα Quo primum μια ομοιόμορφη έκδοση του Messale που προοριζόταν να αποτελέσει το σημείο αναφοράς της ρωμαϊκής λατρείας για αιώνες. Μετέπειτα παρεμβάσεις, κυρίως υπό τον Clemente VIII και τον Urbano VIII, εισήγαγαν κειμενικές και ρυθμιστικές αναθεωρήσεις, ενώ νέες εορτές και λειτουργίες αγίων συνέχισαν να επεκτείνουν το σώμα της λατρευτικής γραμματείας.
Η έκδοση Balleoniana του 1764 μαρτυρεί αυτό το μακρύ στρώσιμο. Οι προκριματικές σελίδες αντιγράφουν τα παπικά έγγραφα που αφορούν τη δημοσίευση και τη διόρθωση του Messale· ακολουθεί ο λατρευτικός κατάλογος, οι Rubricae generales Missalis, το Proprium Missarum de Tempore, ο Canon Missae, ο santorale και τα άλλα απαραίτητα για τη λατρεία formularia.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακές είναι οι πολυάριθμες μουσικές ενότητες. Η τετράγραμμα σημειώσεων συνοδεύει προφέρες, απαντήσεις, ιερουργικές μορφές και άλλα μέρη των ύμνων, καθιστώντας το τόμο ταυτόχρονα ένα βιβλίο λατρευτικό και πηγή για την ιστορία της εκκλησιαστικής μουσικής πρακτικής. Η συστηματική χρήση του κόκκινου για ρυθμικές και λοιπές λατρευτικές οδηγίες πηγάζει από τη λειτουργία του βιβλίου: το χρώμα επιτρέπει στον λειτουργό να διακρίνει αμέσως τις ρυθμιστικές οδηγίες από το κείμενο προς εκφώνηση ή τραγούδι.
Οι λειτουργικές εικονογραφήσεις σε πλήρη σελίδα, μαζί με τα μεγάλα αρχικά και τη σύνθετη σελιδοποίησή του, μεταμορφώνουν επίσης το Messale σε βιοτεχνία εκδοτικής παρουσίας με ισχυρή οπτική επιρροή, σχεδιασμένο για χρήση στο θυσιαστήριο.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Το Missale Romanum δεν έχει ένα μεμονωμένο συγγραφέα: αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς επεξεργασίας της λατρείας της Ρωμαϊκής Εκκλησίας και της νομοθετικής δραστηριότητας της Καθολικής Εκκλησίας. Η μορφή που αντιπροσωπεύεται εδώ προέρχεται κυρίως από τη μεταρρύθμιση προωθηθείσα από τον πάπα Pio V (1504–1572), πάπας από το 1566 και πρωταγωνιστής της εφαρμογής των αποφάσεων της Τριεντινής Συνόδου. Το Missale που προώθησε ο ίδιος το 1570 στόχευε στην εξασφάλιση μεγαλύτερης ομοιομορφίας στη λατρεία της Θείας Θέλησης σύμφωνα με τον ρωμαϊκό εσμό. Ο Clemente VIII (1536–1605) προώθησε μια νέα επίσημη έκδοση το 1604, ενώ ο Urbano VIII (1568–1644) επενέβη περαιτέρω στην λατρευτική παράδοση τον 17ο αιώνα. Έτσι η εκδοτική έκδοση του 18ου αιώνα διατηρεί στο δικό της τίτλο τη μνήμη των διαδοχικών ιεραρχών που την είχαν ορίσει και ενημερώσει τη δομή.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΥΠΟΤΥΠΙΑΣ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ
Η Typografia Balleoniana υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια της Βενετίας, εξειδικευμένο στην παραγωγή και διάδοση βιβλίων θρησκευτικών και λατρευτικών. Κατά τον 18ο αιώνα οι Balleoni τύπωσαν πολυάριθμες εκδόσεις όχι μόνο για την αγορά της Βενετίας και της Ιταλίας, αλλά για τη μεγαλύτερη διακοινωμένη καθολική Ευρώπη.
Τα missalia συνιστούσαν απαιτητικά προϊόντα που αφορούν την τυπογραφική εργασία: απαιτούσαν μεγάλες ποσότητες χαρακτήρων, σύνθεση σε πολλαπλές στήλες, εκτύπωση σε δύο χρώματα με διαδοχικές εντυπώσεις, μουσικούς χαρακτήρες, ρυθμίσεις, χρονολογικούς πίνακες και εικονογραφικά διακοσμητικά. Η έκδοση του 1764 τεκμηριώνει τέλεια αυτήν τη ειδίκευση της μεγάλης εκδοτικής λατρευτικής βενετσιάνικης παραγωγής.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στο αντίτυπο είναι η βενετσιάνικη άδεια εκτύπωσης με ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1763, υπογραφείσα από τον γενικό Ιεροεξεταστή Filippo Rosa Lanzi, η οποία εξουσιοδοτεί ρητά τη δημοσίευση του Missale Romanum από την Typografia Balleoniana. Η παρουσία αυτής της τεκμηρίωσης, σε συνδυασμό με το λατρευτικό και μουσικό apparatus, επιτρέπει την ανάγνωση του τόμου όχι μόνο ως θρησκευτικό κείμενο αλλά ως πλήρες προϊόν της βενετσιάνικης τυπογραφικής κουλτούρας του 18ου αιώνα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Missale Romanum ex decreto Sacrosancti Concilii Tridentini restitutum, Venetiis, Ex Typographia Balleoniana, 1764.
Pius V, Quo primum tempore, 1570.
Clemente VIII, edizione riveduta del Missale Romanum, 1604.
Urbano VIII, tradizione delle revisioni seicentesche del Messale romano.
Studi sulla storia del Messale romano e sulla riforma liturgica successiva al Concilio di Trento.
Repertori sulla tipografia veneziana dei Balleoni e sulla produzione di libri liturgici nel XVIII secolo.