λαπίς λαζούλι ποιότητας ΑΑΑ Ελεύθερη μορφή- 2215 g - (8)

Lapis lazuli (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι πετρώματα μεταμορφωμένο βαθυγάλαζο χρώμα που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος, εκτιμάται seit από αρχαιοτάτων χρόνων για το έντονο χρώμα του. Το όνομά του προέρχεται από την περσινή λέξη για την πολύτιμη λίθο, lāžward,[1] και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε διάφορες γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά azul, πορτογαλικά azul και αγγλικά azure. Το lapis lazuli είναι πέτρα που αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά lazurite, πυρίτης και ασβέστιος. Ήδη τον 7ο χιλιετία π.Χ. εξορυσσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan, στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν του σήμερα.[3] Αρχαία ευρήματα από lapis lazuli, χρονολογημένα το 7570 π.Χ., βρέθηκαν στο Bhirrana, ο οποίος αποτελεί την αρχαιότερη θέση του Πολιτισμού της Κοιλάδας του Ινδού.[4] Το lapis ήταν πολύ εκτιμημένο από τον Πολιτισμό της Κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Μαργαριτάρια από lapis lazuli βρέθηκαν σε αιγυπτώτικους τάφους νεολιθικούς Mehrgarh, στον Καύκασο και μέχρι τη μαυρούνα.[7] Χρησιμοποιήθηκε στο μούσκευμα νεκρών της Τουτάνχάμον (1341–1323 π.Χ.).[8]

Στο τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει lapis lazuli με σκοπό το άλεσμα σε σκόνη και την παραγωγή βαφής υπερχρωμα ultramarine. Το ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, μεταξύ των Masaccio, Perugino, Tiziano και Vermeer; συχνά προοριζόταν για τα ενδύματα των κεντρικών μορφών των έργων τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Το ultramarine βρέθηκε και στην οδοντική κρημνογραμμή μοναζουίναι και γραφείς του μεσαίωνα, ίσως λόγω της γλείψιμο των πινέλων κατά τη διάρκεια παραγωγής κειμένων και χειρογράφων μεσαιωνικών.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές Tepe Gawra υποδεικνύουν ότι το lapis lazuli εισήχθη στη Μεσοποταμία γύρω στο τέλος της περιόδου Ubaid, περίπου 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη υποστήριζε ότι το lapis lazuli εξορυσσόταν περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, η περσική λέξη لاژورد lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένη لاجورد lājevard, ερμηνεύεται συνήθως ως προέλευση από τοπικό τοπωνύμιο.

Από τα περσικά, το αραβικό لازورد lāzaward είναι η γλωσσική ρίζα τόσο της αγγλικής λέξης azure (μέσω του γαλλικού αρχαίου azur) όσο και του λατινικού μεσαιωνικού lazulum, που μετατράπηκε σημαίνοντας «ουρανός» ή «παράδεισος». Για αποφυγή ασάφειας, χρησιμοποιούταν lapis lazulī («πέτρα του lazulum») για να αναφερθεί σε ορυκτό, και αυτό τελικά εισήχθη στην Middle English.[11] Το Lazulum ετυμολογικά συνδέεται με το χρώμα blue, και χρησιμεύει ως ρίζα για τη λέξη blue σε διάφορες γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά και πορτογαλικά azul.[11][12]

Οι ορυζοί στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν συνεχίζουν να αποτελούν σημαντική πηγή lapis lazuli. Σημαντικές ποσότητες εξορύσσονται επίσης σε ορυχεία δυτικά της λίμνης Baikal στη Ρωσία, και στις Άνδεις στη Χιλή, η οποία αποτελεί την πηγή που χρησιμοποιούσαν οι Ίνκας για γλυπτά ευρήματα και πολύτιμους λίθους. Μικρότερες ποσότητες προέρχονται από Πακιστάν, Ιταλία, Μογγολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Η σημαντικότερη ορυκτή συνιστώσα του lapis lazuli είναι η lazurite[14] (από 25% έως 40%),[citazione necessaria] ένα θειούχος μεταλλικός πυριτικός ορυκτός τύπος της οικογένειας της σονταλντέ, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Το μεγαλύτερο μέρος του lapis lazuli περιέχει επίσης ασβέστιο (λευκό) και πυρίτης (χρυσός μεταλλικός). Ορισμένα δείγματα lapis lazuli περιέχουν augite, diospide, enstatite, mica, hauynite, hornblende, nosean και löllingite geyerite πλούσια σε θείο.

Το lapis lazuli συνήθως εμφανίζεται σε μαρμάρινο κρύσταλλο ως αποτέλεσμα μεταμόρφωσης επαφής.

Χρώμα
Το βαθύ μπλε χρώμα οφείλεται στην παρουσία του ανιόνου ρίζας trisulfide (S•−3) εντός κρυστάλλου.[16] Η παρουσία διασολφιδικών ριζών (S•−2) και τετρασουλφιδίων (S•−4) μπορεί να μετακινήσει το χρώμα προς το κίτρινο ή το κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτά τα ιόντα αντιμονιού αντικαθιστούν τα χλωριούχα ανιόντα στην δομή της sodalite.[18] Το ανιόν ριζικού S•−3 δείχνει μια ζώνη απορρόφησης ορατής στο εύρος 595–620 nm με υψηλή μαρορ απορροφητικότητα, που καθορίζει το έντονο μπλε χρώμα.

Πηγές
Το lapis lazuli υπάρχει σε ιζηματογενείς κρούστες στο κοιλάδες ποταμού Kokcha, επαρχία Badakhshan, βορειοανατολικό Αφγανιστάν, όπου τα ορυχεία Sar-i Sang λειτουργούσαν για πάνω από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν ήταν η πηγή του lapis για τις αρχαίες περσικές, αιγυπτιακές και Μεσοποταμιακές κουλτούρες, καθώς και για τους επόμενους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίες Αιγύπτιοι απέκτησαν το υλικό μέσω ανταλλαγών με τους Μεσοποτάμους, ως μέρος των σχέσεων μεταξύ Αιγύπτου και Μεσοποταμίας και από την αρχαία Αιθιοπία. Κατά την ακμή της Πολιτείας της Κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαρπάννα-Low Shortugai, κοντά στα ορυχεία lapis, ιδρύθηκε.[7]

Πέρα από τα αφγανικά πεδία, το lapis εξορύσσεται επίσης στις Άνδεις (κοντά Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της Λίμνης Baikal στη Σιβηρία, Ρωσία, στην τοποθεσία Tultui lazurite. Εξορύσσεται σε μέτριες ποσότητες επίσης στην Αγκόλα, Αργεντινή, Μιανμάρ, Αιθιοπία, Πακιστάν