Χειροποίητο διακοσμητικό από λαπίς λαζούλι Στιλβωμένος- 1650 g

Λαπίς λάζουλι (βρετ.) /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/·; ΗΠΑ: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι μια βαθύ-μπλε μεταμορφική πέτρα που χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος και που εκτιμάται από την αρχαιότητα για το έντονο χρώμα της. Το όνομά της προέρχεται από το περσικό λέξη για το διαμάντι, lāžward,[1] και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά azul, πορτογαλικά azul και αγγλικά azure. Η λαπίς λάζουλι είναι πέτρα που αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά λαζουρίτης, πυρίτης και ασβεστίτης. Από την 7η χιλιετία π.Χ., η λαπίς λάζουλι εξορυχόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan στην σημερινή βορειοανατολική Αφγανιστάν.[3] Αντικείμενα από λαπίς λάζουλι, χρονολογημένα γύρω στο 7570 π.Χ., έχουν βρεθεί στο Bhirrana, που αποτελεί τον αρχαιότερο χώρο του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού.[4] Η λάπις-valued από τον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Οι χάντρες λαπίς έχουν βρεθεί σε νεολιθικούς ενταφιασμούς στο Mehrgarh, στον Καύκασο και μέχρι την μακρινή Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε στην ταφή μάσκα του Τουτανχομώνα (1341–1323 π.Χ.).[8]

Μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λαπίς λάζουλι για να τη θρυμματίζει σε σκόνη και να παρασκευάζει υπερ-λουμία pigment. Ο υπερ-λουμία χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης και της Μπαρόκ, όπως οι Μαζάτσιο, Περούτζίνο, Τιτιάν και Βερμέερ· συχνά κρατιόταν για τα ενδύματα των κεντρικών προσώπων των ζωγραφικών έργων τους, ειδικά της Παναγίας. Η υπερ-λουμία έχει βρεθεί επίσης σε συσαιή οδοντικής μουστάτα μονάδων μοναχών του Μεσαίωνα και γραφέων, ίσως ως αποτέλεσμα του γιαλειτουργίας των πινέλων τους κατά τη δημιουργία μεσαιωνικών κειμένων και χειρογράφων.[9]

Ιστορία
Μεταλλεία από τον Tepe Gawra δείχνουν ότι η λαπίς λάζουλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά την τελευταία περίοδο Ούβας, περ. 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή αντίληψη ήθελε ότι η λαπίς λάζουλι εξορύσσεται περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, το περσικό lāžavard/lāževard, επίσης γραμμένο lājvard, ερμηνεύεται συνήθως ότι έχει προέλευση σε τοπικό τοπωνύμιο.

Από το περσικό, το αραβικό لازωρδ lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή τόσο της αγγλικής λέξης azure (μέσω της παλιάς γαλλικής azur) όσο και της λατίνης lazulum, που ήρθε να σημαίνει «ουρανός» ή «天空». Για να διαχωριστεί η έννοια, χρησιμοποιήθηκε lapis lazulī («λίθος του lazulum») για να αναφέρεται στον λίθο εν γένει, και αποτελεί τον τελικό όρο που εισήχθη στα Middle English.[11] Το lazulum συνδέεται ετυμολογικά με το χρώμα μπλε και λειτουργεί ως ρίζα για τη λέξη του μπλε σε πολλές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικών και πορτογαλικών azul.[11][12]

Ορυχεία στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν συνεχίζουν να είναι βασική πηγή λαπίς λάζουλι. Σημαντικές ποσότητες παράγονται επίσης από ορυχείες δυτικά της λίμνης Μπαϊκαλ στη Ρωσία, και στα άνδεες βουνά στη Χιλή, που αποτελεί την πηγή που χρησιμοποίησαν οι Ίνκας για τη χαράξι χειρογλυπτών και κοσμημάτων. Μικρότερες ποσότητες εξορύσσονται σε Πακιστάν, Ιταλία, Μογγολία, Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Το σημαντικότερο ορυκτό συστατικό της λαπίς λάζουλι είναι ο λαζουρίτης[14] (25%–40%),[αναφορές] ένα μπλε φελτσαθόιδος πυριτικό ορυκτό της οικογένειας της σολαδίτη, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O.[15] Οι περισσότερες λαπίς λάζουλι περιέχουν επίσης ασβεστίτη (λευκό) και πυρίτης (κίτρινο μεταλλικό). Κάποια δείγματα λαπίς λάζουλι περιέχουν αυγίτη, διόπσιτη,Enstatite, μίκα, hauynite, hornblende, nosean, και θειούχες löllingite geyerite.

Η λαπίς λάζουλι συνήθως εμφανίζεται σε κρυσταλλικό μάρμαρο ως αποτέλεσμα της επαφικής μεταμορφωτικής αλλαγής.

Χρώμα

Η έντονη μπλε from χρώμα οφείλεται στην ύπαρξη του τρισουρφικού ανιόνιου ριζικού (S•−3) στο κρύσταλλο.[16] Η παρουσία δισουρφικού (S•−2) και τετρασωρφικού (S•−4) ριζικών μπορεί να μεταβάλει το χρώμα προς κίτρινο ή κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτοί οι ριζικοί ανιόνες αντικαθιστούν τα χλωριδια within the sodalite δομή.[18] Το ριζικό ανιόν S•−3 εμφανίζει ορατή απορροφητική ζώνη στο εύρος 595–620 nm με υψηλή μολαρική απορροφητικότητα, οδηγώντας στο φωτεινό μπλε χρώμα του.[19]

Πηγές
Η λαπίς λάζουλι βρίσκεται σε ασβεστολιθικά πετρώματα στην κοιλάδα του ποταμού Kokcha στην επαρχία Badakhshan, βορειοανατολικά Αφγανιστάν, όπου έχουν αξιοποιηθεί τα deposits του ορυχείου Sar-i Sang για περισσότερα από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν ήταν η πηγή λαπίς για τους αρχαίους περσικούς, αιγυπτιακούς και μεσοποταμικούς πολιτισμούς, καθώς και αργότερα για τους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι εξασφάλιζαν το υλικό μέσω εμπορίου με τους Μεσοποτάμιους, ως μέρος των σχέσεων Αιγύπτου–Μεσοποταμίας και από την αρχαία Αιθιοπία . Κατά το ύψος του πολιτισμού της κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαραππάν, πλέον Shortugai, ιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λαπίς.[7]

Εκτός από τις αφγανικές αποθέσεις, η λαπίς εξορύσσεται επίσης στους Ανδείς (κοντά το Ovalle, Χιλή). Κι ακόμα δυτικά της λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στο κοίτασμα Tultui lazurite. Εξορύσσεται σε μικρότερες ποσότητες σε Αγκόλα, Αργεντινή, Βιρμανία, Αιθιοπία, Πακιστάν.