Ύστερη Ρωμαϊκή / Πρώιμη Βυζαντινή Κεραμικό Λάμπα πετρελαίου - 15 cm (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Λάμπα λαδιού από πηλό σιγλιώδους κεραμικής, ρωμαϊκο-βυζαντινής εποχής

Αυτή η λάμπα λαδιού, μήκους 15 εκ., πλάτους 9 εκ. και ύψους περίπου 5 εκ., έχει ζυμωθεί σε κεραμικό πηλό με κόκκινο-πορτοκαλί έγκομπ (engobe), χαρακτηριστικό της παραγωγής ονομάζεται «σιγλιός» αφρικανικός ή των παραφυάδων της. Παρουσιάζει τη γενική μορφή αμυγδαλωτής ή σταγόνας νερού, χαρακτηριστική των λαμπών της ύστερης αρχαιότητας: σώμα δισκοειδές ελαφρώς καμπυλωτό, εξοπλισμένο με εκροή (βίκ) σωληνοειδούς στομίου με φουσκωμένη άκρη, μαυρισμένο από τη χρήση του με τη νηματογένεια, και ένα έργκωτο ή κουμπί λαβής αντίθετα, προορισμένο να κρατά ή να τοποθετεί τη λάμπα σε στήριγμα. Το διάκοσμο του δίσκου απεικονίζει ψάρι σε ανάγλυφο, με λεπτομέρειες από τα λέπια και τα πτέρυγα, ενταγμένο σε κυκλικό πλαίσιο εγγεγραμμένο σε εξωτερικό λαστιχωτό με γεωμετρικά επαναλαμβανόμενα διακοσμητικά: ομόκεντροι κύκλοι, σπείρες, τετράγωνα με χαραγμένες ρίγες και τρίγωνα, συνθέτοντας μια ρυθμική και πυκνή ταινία. Η βάση είναι κοίλη, διακοσμημένη με ομόκεντρους κύκλους σε βαθούλωμα, χαρακτηριστικούς της περιστροφής εσωτερικά στο καλούπι.

Αυτή η λάμπα ανήκει στην τυπολογική οικογένεια των λαμπών Νοτιο-Αφρικανικής Αρχαιότητας, που παρήχθησαν μαζικά μεταξύ του 3ου και 7ου αιώνα μ.χ., ιδίως στα εργαστήρια της ρωμαϊκής επαρχίας της Αφρικής Προνοσιακής, που αντιστοιχεί στην τυνησία και την Αλγερία της σημερινής εποχής. Η σιγλιό αφρικανική, στην οποία ο πηλός είναι κόκκινο-πορτοκαλί και η επιφάνειά της λειαίνεται με οξυδεσμένο χρωματικό στρώμα, γνώρισε εξωφρενική διάδοση σε όλο τον ρωμαϊκό Ανατολικό Μεσογειακό κόσμο του ύστερου χρόνου και βυζαντινά, με τα προϊόντα της να εξάγονται μέχρι τη Γαλατία, την Ιταλία, την Ισπανία και τη Μέση Ανατολή. Οι λαμπες αυτού του τύπου ταξινομούνται από τους αρχαιολόγους σύμφωνα με την τυπολογία του John W. Hayes, ειδικότερα τους τύπους Hayes I και II, οι οποίες αντιστοιχούν σε παραγωγές του 4ου-7ου αιώνα.

Το ψάρι που απεικονίζεται στον δίσκο αποτελεί ένα από τα συχνότερα ψηφιδωτικά μοτίβα σε λαμπάδες αυτής της περιόδου, και η ερμηνεία του είναι διπλή. Σε κορεσμένο λαϊκό πλαίσιο, το ψάρι αποτελεί απλώς ένα κοινό διακοσμητικό μοτίβο, σχετιζόμενο με τη θρεπτική Μεσόγειο. Σε χριστιανικό πλαίσιο, που κυριαρχεί από τον 4ο έως τον 6ο αιώνα, αποκτά την αξία ενός συμβόλου χριστολογικού, με αναφορά στο ελληνικό ακρωνύμιο IXΘYΣ, « ψάρι », των αρχικών της φράσης « Ἰησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ », γεγονός που καθιστά το ψάρι ένα από τα σημεία αναγνώρισης των πρώτων χριστιανών, χρησιμοποιούμενο τόσο σε λαμπάδες όσο και σε σαρκοφάγους, δαχτυλίδια και επιτραπέζια σκεύη. Αυτή η λάμπα, με το σχήμα της, τον διάκοσμο και την ποιότητα του πηλού της, εντάσσεται τέλεια στην παραγωγή της βορείου-αφρικανικής ρωμαϊκο-βυζαντινής περιόδου του 4ου-5ου αιώνα και αποτελεί ένα υλικό μαρτυρίας καθημερινής χρήσης αλλά πολύτιμης των πρακτικών φωτισμού και της εξάπλωσης της χριστιανικής εικονογραφίας στη γεωγραφία της Μεσογείου της ύστερης αρχαιότητας.