λαπίς λαζούλι ποιότητας ΑΑΑ Ελεύθερη μορφή- 1231 g - (4)

Λαπίς λαζούλι (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) είναι ορυκτό μεταμορφωμένο βαθύ μπλε, χρησιμοποιείται ως ημιπολύτιμος λίθος, εκτιμάται από την αρχαιότητα για το βαθύ του χρώμα. Το όνομά του προέρχεται από το περσικό λέξη gemma, lāžward,[1] και χρησιμεύει ως ρίζα για τη λέξη «μπλε» σε διάφορες γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων ισπανικά azul και πορτογαλικά azul και αγγλικά azure. Ο λαπις λαζούλι είναι ένα πετρώδες που αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά λαζουρίτης, πυρίτης και ασβεστίτης. Ήδη τον 7ο χιλιετή π.Χ. εξορυσόταν στα ορυχεία Sar-i Sang,[2] στο Shortugai, και σε άλλα ορυχεία στην επαρχία Badakhshan, στο βορειοανατολικό Αφγανιστάν του σήμερα.[3] Ευρήματα από λαπις λαζούλι, χρονολογημένα στο 7570 π.Χ., έχουν εντοπιστεί στη Bhirrana, ο οποίος αποτελεί τον αρχαιότερο χώρο του Χαλκού της κοιλάδας του Ινδού.[4] Ο λαπις ήταν πολύ εκτιμημένος από τον πολιτισμό της κοιλάδας του Ινδού (3300–1900 π.Χ.).[4][5][6] Μαργαριτάρια λαπις λαζούλι εντοπίζονται σε νεολιθικούς τάφους στη Mehrgarh, στην Κασπία Θάλασσα και μέχρι τη Μαυριτανία.[7] Χρησιμοποιήθηκε και στην ταφική μάσκα του Τουτάνχαμόν (1341–1323 π.Χ.).[8]

Στο τέλος του Μεσαίωνα, η Ευρώπη άρχισε να εισάγει λαπις λαζούλι προκειμένου να το αλέσει σε σκόνη και να παράγει υπερθαλάσσιο υπερμαγνητικό ακτινοβόλο. Το ultramarine χρησιμοποιήθηκε από μερικούς από τους σημαντικότερους ζωγράφους της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, μεταξύ των Masaccio, Perugino, Tiziano και Vermeer· συχνά ήταν προορισμένο για τα ενδύματα των κεντρικών μορφών των έργων τους, ιδιαίτερα της Παναγίας. Το ultramarine βρέθηκε και στη μικρή οδοντική πλάκα μοναχών/γραμματειακών του Μεσαίωνα, πιθανώς λόγω γλειψίματος των πινέλων κατά τη δημιουργία κειμένων και χειρογράφων.[9]

Ιστορία
Οι ανασκαφές στην Tepe Gawra δείχνουν ότι ο λαπις λαζούλι εισήχθη στη Μεσοποταμία περίπου κατά τη μεταγενέστερη περίοδο Ubaid, περίπου 4900–4000 π.Χ.[10] Μια παραδοσιακή κατανόηση έλεγε ότι ο λαπις λαζούλι εξορυσσόταν περίπου 1.500 μίλια ανατολικά – στο Badakhshan. Πράγματι, το περσικά لاژورد lāžavard/lāževard, επίσης γραφόμενο لاجورد lājevard, συνήθως ερμηνεύεται ότι προέρχεται από τοπωνύμιο της περιοχής.

Από τα περσικά, το αραβικά لازورد lāzaward είναι η ετυμολογική πηγή είτε της αγγλικής λέξης azure (μέσω του γαλλικού αρχαϊκού azur) είτε του λατινικού μεσαιωνικού lazulum, που συνδέθηκε με τη σημασία «ουρανός» ή «παράδεισος». Για αποφυγή αμφισημίας χρησιμοποιούταν το lapis lazulī («βράχος του lazulum») για να αναφέρεται στο ίδιο το πετρώδες, και αυτό ήταν ο όρος που εισήχθη τελικά στη Middle English.[11] Το Lazulum ετυμολογικά συνδέεται με το χρώμα blue, και χρησιμεύει ως ρίζα για τη λέξη blue σε πολλές γλώσσες, μεταξύ των οποίων ισπανικά και πορτογαλικά azul.[11][12]

Οι μεταλλεύσεις στον βορειοανατολικό Αφγανιστάν συνεχίζουν να είναι σημαντική πηγή λαμπη λαζούλι. Σημαντικές ποσότητες εξορύσσονται επίσης από ορυχεία δυτικά της λίμνης Μπαϊκάλ στη Ρωσία, και στις Άνδεις στη Χιλή, που είναι η πηγή που χρησιμοποιούσαν οι Ίνκα για να γλυπτούν ευρήματα και κοσμήματα. Μικρότερες ποσότητες προέρχονται από Πακιστάν, Ιταλία, Μογγολία, ΗΠΑ και Καναδά.[13]

Επιστήμη και χρήσεις
Σύνθεση
Η σημαντικότερη ορυκτή συνιστώσα του λαμπ τίλου λαζούλι είναι η λαζουρίτης[14] (περίπου 25%–40%),[παραπομπή απαραίτητη] ένα πυριτικό ορυκτέο φύσα blue της οικογένειας του σονδιαλή, με τον τύπο Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Η πλειονότητα του λαπις λαζούλι περιέχει επίσης Ασβεστόλιθο (λευκό) και πυρίτης (κίτρινο μεταλλικό). Κάποια δείγματα λαπις λαζούλι περιέχουν augite, diospide, enstatite, μίκης, hauynite, hornblende, nosean και löllingite γεμισμένων με θείο.

Το λαπις λαζούλι συνήθως εμφανίζεται σε κρύσταλλο μαρμαρινώδες αποτέλεσμα μεταμορφωτικής παραμόρφωσης επαφής.

Χρώμα
Το βαθύ μπλε χρώμα οφείλεται στην ύπαρξη του ριζικού ανιόντος τρισλθουρίου (S•−3) στο κρυστάλλιο.[16] Η παρουσία διαζυλικών ριζών (S•−2) και τετρασθιού (S•−4) μπορεί να μετατοπίσει το χρώμα προς κίτρινο ή προς κόκκινο, αντίστοιχα.[17] Αυτοί οι ιόντες ριζών αντικαθιστούν τα ιόντα χλωριούχου μέσα στη δομή της σονταλίνης.[18] Το ανιόν ριζό S•−3 εμφανίζει ζώνη απορρόφησης ορατής στο εύρος 595–620 nm με υψηλή molar absorptivity, που καθορίζει το ζωντανό μπλε χρώμα.

Πηγές
Το λαπις λαζούλι παρούσα στις ιζηματογενείς σε κοιλότητες της κοιλάδας του ποταμού Κοχά, επαρχία Badakhshan, βορειοανατολικό Αφγανιστάν, όπου τα ορυχεία Sar-i Sang έχουν εκτεθεί για πάνω από 6.000 χρόνια.[20] Το Αφγανιστάν ήταν η πηγή του λαπις για τις αρχαίες περσικές, αιγυπτιακές και μεσοποταμιακές κουλτούρες, καθώς και για τους επόμενους Έλληνες και Ρωμαίους. Οι αρχαίες Αιγύπτιες εξασφάλιζαν το υλικό μέσω εμπορίων με τους Μεσοποτάμιους, ως μέρος των σχέσεων ανάμεσα στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία και από την αρχαία Εtiόπια. Κατά την ακμή του Πολιτισμού της Κοιλάδας του Ινδού, περίπου το 2000 π.Χ., η αποικία Χαραπποά, σήμερα γνωστή ως Shortugai, καθιδρύθηκε κοντά στα ορυχεία λαπις.[7]

Πέρα από τα αφγανικά κοιτάσματα, ο λαπις εξορύσσεται επίσης στις Άνδεις (πλησίον Ovalle, Χιλή)· και δυτικά της Λίμνης Μπαϊκάλ στη Σιβηρία, Ρωσία, στην τοποθεσία Tultui lazurite. Εξορύσσεται σε μέτριες ποσότητες επίσης σε Αγκόλα, Αργεντινή, Μιάν, Αιθιοπία, Πακιστάν