Castagna Maurizio 1961 - XL - Collisione Silenziosa

Συγκρούση σιωπηρή
Υπάρχει μια αντίφαση που είναι μονάχα φαινομενική στον τίτλο Συγκρούση σιωπηρή: η ζωγραφική εκρήγνυται, αλλά δεν κάνει θόρυβο. Είναι μια περιορισμένη σύγκρουση, μια φλογερή έκρηξη που μοιάζει να έχει καεί σε έναν εσωτερικό χώρο, αφήνοντας στην καμβά την ίχνη της, τις πληγές της, τα υπολείμματά της. Ο Μαουρίτσιο Καστάνια χτίζει εδώ ένα επιφάνειο στο οποίο η κίνηση δεν είναι ποτέ απλώς ώθηση, αλλά μνήμη της κίνησης· κάθε σημάδι μοιάζει να προέρχεται από κάτι που συνέβη πριν και συνεχίζει, επιμονικά, να εμφανίζεται.
Το υπόστρωμα, κυριαρχούμενο από θαλασσινές αποχρώσεις του πράσινου, τιρκουάζ, θαλασσιογαλανό, γκρι και λευκό, δεν συνιστά ένα παθητικό σκηνικό. Είναι υλικό ζωντανό, διαβρωτικό, διαπερατό, αφαιρεθέν και εκ νέου γραμμένο. Σε αυτήν τη ψυχρή ατμόσφαιρα κάνουν την είσοδό τους το μαύρο και το κόκκινο: δύο παρουσίες βαθιά διαφορετικής φύσεως. Το μαύρο χτίζει, χαράσσει, διαχωρίζει· το κόκκινο τραυματίζει, επιταχύνει, ανάβει.
Ακριβώς στη σχέση ανάμεσα σε αυτούς τους τρεις χρωματικούς κόσμους βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του έργου. Στην ήρεμη αλκαλική γαλήνη των πρασίνων και των γαλαζωπών αντιτίθεται η συναισθηματική θερμοκρασία του κόκκινου, ενώ το μαύρο διαπερνά τη σύνθεση με τη λειτουργία μιας βασικής δομής, ενός είδους ορατού σκελετού της ζωγραφικής.
Οι μεγάλες διαγώνιοι εμποδίζουν το βλέμμα να βρει μια τελική θέση. Το κατευθύνουν, το διακόπτουν, το υποχρεώνουν να αλλάξει κατεύθυνση. Δικτυώματα, ραβδώσεις, γρατζουνιές, επικαλύψεις, αποτυπώματα και απροσδόκητες συγκεντρώσεις υλικού δημιουργούν διαφορετικές ταχύτητες ανάγνωσης. Από απόσταση η Συγκρούση σιωπηρή κατέχει την αμεσότητα ενός γεγονότος· από κοντά αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή γεωγραφία μικρών γεγονότων.
Μεταξύ αυτών αναδύονται αινιγματικές κυκλικές μορφές, διαπερατές από νήματα και ακτίνες μαύρες. Δεν ξέρουμε εάν είναι κύτταρα παρατηρημένα με μικροσκόπιο, αστέρια, επικέντρα, πρωτόγονα οργανισμοί ή απλώς μνήμη ενός σημείου. Και ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα τις κάνει γοητευτικά. Ο Καστάνια δεν απονέμει στον θεατή ένα σύμβολο προς αποκρυπτογράφηση, αλλά μια παρουσία για την οποία να εγείρει ερωτήματα.
Η τεχνική μίξη καθίσταται έτσι μέρος του νοήματος του έργου. Διαφορετικά στρώματα συνυπάρχουν χωρίς να αναζητούν μια οριστική λείανση: ζωγραφική, ύλη, σχεδιαστικό κίνηση, σταγόνες και αβράσεις διατηρούν τη μνήμη της εκτέλεσής τους. Η επιφάνεια δεν κρύβει τη δική της διαδικασία· την εκθέτει.
Και εδώ επεμβαίνει ένα στοιχείο ξεχωριστά σημαντικό: η Συγκρούση σιωπηρή γεννιέται από τη μεταμόρφωση ενός καμβά που είχε προηγουμένως ζωγραφιστεί. Ο καλλιτέχνης δεν διαγράφει πλήρως ό,τι υπήρχε, αλλά το απορροφά στην καινούρια σύνθεση. Η προηγούμενη ζωγραφική επιβιώνει κάτω από την τρέχουσα όπως μια θαμμένη μνήμη. Το πίνακας γίνεται επομένως, κυριολεκτικά, μια σύγκρουση ανάμεσα σε δύο χρόνους: αυτό που ήταν και αυτό που είναι.
Ίσως αυτό είναι το βαθύτερο κλειδί του έργου. Δεν εξαφανίζεται ό,τι καλύπτεται.
Ο Καστάνια φαίνεται να το καταλαβαίνει πλήρως. Ζωγραφίζει πάνω στη μνήμη χωρίς να την καταστρέφει, επιτρέποντας σε θραύσματα, σημάδια και στρωματώσεις του παρελθόντος να συμμετέχουν στη γέννηση μίας νέας ταυτότητας. Γι’ αυτό ο τίτλος αποκτά μια σχεδόν αναπόφευκτη δύναμη: η σύγκρουση δεν αφορά μόνο μορφές και χρώματα, αλλά παρελθόν και παρόν, τάξη και ένστικτο, κατασκευή και διάλυση.
Δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια διακοσμητική αφηρημάδα. Ο πίνακας φέρει ανησυχία. Και η ομορφιά του γεννιέται ακριβώς από το γεγονός ότι ο Καστάνια δεν προσπαθεί να την εξομαλύνει. Εκεί όπου μια πινελιά πιο ήπια θα επιδίωκε αρμονία, εκείνος διατηρεί τη τριβή· εκεί που θα φαινόταν δυνατό να καθαριστεί, αφήνει το ίχνος· εκεί που η κίνηση θα μπορούσε να γίνει κομψή, εισάγει σκόπιμα μια ρωγμή. Η ομορφιά, εδώ, δεν συνάδει με τη τάξη: γεννιέται από την αντίσταση του χάους να μετατραπεί σε τάξη.
Η Συγκρούση σιωπηρή εντάσσεται συνεκτικά στην αναζήτηση του Μαουρίζιο Καστάνια, ενός καλλιτέχνη με πάνω από πενήντα πέντε χρόνια δραστηριότητας, μορφωμένος στην Ακαδημία Albertina Τέχνης της Τορίνο. Αρχής από μια σταθερή εμπειρία εικονογραφίας και κλασικής, ο Καστάνια σταδιακά μετατόπισε την έρευνά του προς μια γλώσσα πιο ελεύθερη, υλική και εκφραστική, στην οποία το χρώμα, το σημάδι και ο στρωματισμός γίνονται εργαλεία διερεύνησης της συναισθηματικής διάστασης. Κατά τη μακρά πορεία του έχει ασχοληθεί και με έργα μεγάλου μεγέθους και παραγγελίες μνημειώδους χαρακτήρα, μεταξύ των οποίων το Λαπίδωση του Αγίου Στεφάνου, περίπου 3,50 × 2,20 μέτρα.
Το μονοπάτι του συνόδευσαν εκδόσεις και ντοκουμέντα που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με τους Bolaffi και Giorgio Mondadori, ενώ η πιο πρόσφατη παραγωγή μαρτυρεί περαιτέρω απελευθέρωση της ύλης και της κίνησης. Πυξίδες, ακρυλικά, γυαλιστερά, ρητίνες και διεργασίες δανεισμένες από την μακρόχρονη τεχνική πείρα του καλλιτέχνη συντελούν στη δημιουργία επιφανειών που δεν επιθυμούν απλώς να παρατηρούνται, αλλά να διαπεράνονται.
Στην Συγκρούση σιωπηρή αυτή η έρευνα φτάνει σε μια εξαιρετικά αποτελεσματική σύνθεση: ενέργεια και μνήμη, ύλη και γραφική τέχνη, ατύχημα και έλεγχος συνυπάρχουν χωρίς να ακυρώνονται αμοιβαία.
Και ίσως αυτό που μένει μετά το βλέμμα: όχι η εικόνα ενός πράγματος, αλλά η αίσθηση ότι κάτι μόλις συνέβη στη γκάμα.
Ο θόρυβος τέλειωσε.
Η σύγκρουση παραμένει.