Μεσαιωνικό Ισλαμικό σκαλισμένος λαμπτήρας λαδιού από στεατίτη – γεωμετρική διακόσμηση

Αραβική Χερσόνησος / Νότιος Λεβάντ – Μεσαιωνικός ισλαμικός λαμπτήρας από στεατίτη με χαραγμένη διακόσμηση, γεωμετρικά στοιχεία – περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ.

Ισλαμικός Κόσμος – Αραβική Χερσόνησος / Νότιος Λεβάντ
Μεσαιωνική ισλαμική περίοδος, περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ.
Μεγάλος και ασυνήθιστα βαρύς λαμπτήρας λαδιού κομμένος από ένα μόνο μπλοκ σκούρου λίθου, πιθανώς στεατίτης (σοπστόουν/χλωρίτης), με παράδοση για τη δημιουργία λαμπτήρων από στερεωτή πέτρα στην Αραβική Χερσόνησο και διακίνηση σε όλο τον Μεσαιωνικό Ισλαμικό Τύπο της Μέσης Ανατολής.

Ο λάμπας έχει έναν μαζικό επιμηκυμένο, σκαλιστό προς τα πλάγια σώμα σε σχήμα βάρκας με βαθύ εγκάρσιο αποθηκευτικό χώρο λαδιού, που στενεύει προς τα εμπρός για να σχηματιστεί ο χώρος για το ρευματοφόρο. Στο πίσω μέρος υψώνεται μια εμφανώς έντονη συμπαγής κάθετη λαβή, αρχιτεκτονικά μορφοποιημένη και διακοσμημένη με αρκετές οριζόντιες αρωαφές.

Και οι δύο πλευρές διατηρούν εκλεπτυσμένη χαρακτή διακοσμημένη γεωμετρία, τοποθετημένη σε προσαρμοσμένα πάνελ. Η διακόσμηση αποτελείται από διασταυρούμενες διαγώνιες γραμμές, διασταυρούμενο λαμβάνοντα, λοζάνια και τριγωνικά πεδία. Περισσότερη χαρακτή διακόσμηση επιβιώνει στο άνω τμήμα της λαβής.

Ο συνδυασμός ενός σκαλισμένου λίθινου σώματος, βαθιού αποθηκευτικού χώρου, μνημειακής κάθετης λαβής και γεωμετρικής διακόσμησης ανήκει σε μια καλά τεκμηριωμένη παράδοση μεσαιωνικών ισλαμικών λαμπτήρων από στεατίτη.

Λαμπτήρες στεατίτη που ανασκάφτηκαν στην Ιερουσαλήμ ερμηνεύονται ως εισαγωγές από τη νότια Αραβική Χερσόνησο, όπου αυτό το είδος αντικειμένων παραγόταν. Η αρχαιολογική βιβλιογραφία που αναφέρεται σε αυτούς τους ευρήματα τοποθετεί την παραγωγή μεταξύ του 10ου και του 14ου μ.Χ. αιώνα, ενώ σχετικά ευρήματα από Khirbat Ka‘kul και Ramla έχουν χρονολογηθεί πιο συγκεκριμένα στον 10ο–11ο αιώνα μ.Χ.

Η ευρύτερη παράδοση είναι σημαντικά παλαιότερη. Ανασκαμμένοι λαμπτήρες στεατίτη από την Αΐλα (Ακβά) χρονολογούνται με ασφάλεια στον 8ο αιώνα μ.Χ. / Ουμαϊαδική περίοδος και θεωρούνται πιθανές εισαγωγές από την Υεμένη ή τη Δυτική Αραβία.
Οι λαμπτήρες στεατίτη που ανασκάφηκαν στη Νισαμπούρ παρέχουν περαιτέρω αρχαιολογικά στοιχεία για τη διαδεδομένη χρήση λαμπτήρων από μαλακή πέτρα κατά τον 9ο–11ο αιώνα μ.Χ.

Το Μετεωρολογικό Μουσείο της Τέχνης (Metropolitan Museum of Art)
Με βάση τυπολογικούς παράγοντες, το παρόν παράδειγμα μπορεί λογικά να τοποθετηθεί στη μεσαιωνική φάση αυτής της παράδοσης, περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ., αν και στην έλλειψη αρχαιολογικού πλαισίου δεν μπορεί να τεθεί μια πιο ακριβής χρονολόγηση.
Υλικό: σκούρος λίθος, πιθανώς στεατίτης / σαποστόουν (χλωρίτης)

Τεχνική: σκαλισμένο από ένα ενιαίο μπλοκ· χαραγμένη γεωμετρική διακόσμηση
Μήκος: περίπου 16 εκ
Ύψος: περίπου 12 εκ
Βάρος: περίπου 1,269 κιλό

Κατάσταση: Ολοκληρωμένο σε γενική μορφή με εμφανείς ενδείξεις γήρανσης και χρήσης. Ευρεία φθορά επιφανείας, ιζήματα, επικαθίσεις και περιοχές σκίασης. Τοπικές απώλειες και φθορά ορατές, ιδιαίτερα γύρω από τα κατώτερα άκρα και το εμπρός μέρος. Η χαραγμένη γεωμετρική διακόσμηση παραμένει ξεκάθαρα ορατή και στις δύο πλευρές. Ο εσωτερικός αποθηκευτικός χώρος παρουσιάζει εκτεταμένη σκίαση συμβατή με παρατεταμένη χρήση ως λαμπτήρας. Παρακαλείσθε να συμβουλεύεστε προσεκτικά τις φωτογραφίες για την κατάσταση.

Για συγκριτικά αρχαιολογικά ευρήματα, βρείτε την έκδοση της Israel Antiquities Authority σχετικά με τους λαμπτήρες στεατίτη που ανασκάφηκαν στην Ιερουσαλήμ. Η έκθεση συνδέει αυτούς τους λαμπτήρες με την παραγωγή στη νότια Αραβική Χερσόνησο και καταγράφει παραλληλισμούς από Ramla και Khirbat Ka‘kul.

Περαιτέρω συγκριτικό υλικό: Αρχαιολογικό Μουσείο Ακβά, λαμπτήρες στεατίτη Ουμαϊαδικής περιόδου που ανασκάφηκαν στη Ayla, 8ος αιώνας μ.Χ.
Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης διατηρεί επίσης αρκετούς ανασκαμμένους μεσαιωνικούς λαμπτήρες στεατίτη από τη Νισαμπούρ χρονολογημένους από τον 9ο ως τον 11ο αιώνα.