Castagna Maurizio 1961 - XL - Prima del Pensiero

Πριν από τη Σκέψη

Στο Prima del Pensiero, ο Maurizio Castagna οδηγεί την έρευνά του προς ένα τοπίο όπου η ζωγραφική φαίνεται να precede τη συγκεκαλυμμένη πρόθεση του να ζωγραφίσεις. Το έργο δεν γεννιέται από την εκτέλεση μιας εικόνας προαποφασισμένης, αλλά από την άμεση ανάδυση του gesture: το σημάδι, η ύλη και το χρώμα προσδιορίζονται αμοιβαία στην επιφάνεια, μέχρι να χτιστεί μια ισορροπία που φαίνεται ενστικτώδης και γι’ αυτό απολύτως αυστηρή.
Το ζεστό υπόστρωμα, κυριαρχούμενο από αποχρώσεις ώχρας, άμμου και γης, δεν εξυπηρετεί μια απλώς ατμοσφαιρική λειτουργία. Είναι ένας ζωγραφικός χώρος ενεργός, σχεδόν ένας τοίχος φθαμένος από τον χρόνο πάνω στον οποίο οι επόμενες στρώσεις φαίνονται να αποτίθενται όπως ίχνη μιας μνήμης που δεν έχει ακόμα ερμηνευθεί. Ο Castagna αποφεύγει τη νομισματικότητα του λευκού φόντου και επιλέγει μια επιφάνεια ήδη φορτισμένη θερμοκρασία: μια μορφή πρωταρχικού πεδίου από το οποίο το σημάδι μπορεί να αναδυθεί.
Σε αυτή τη γήινη διάσταση εισβάλει το μαύρο, χρησιμοποιούμενο σε διαφορετικά registri. Κάποια στιγμή είναι μάζα, άλλες φορά γραμμή, ροή, γρατζουνιά ή γραφή. Στο μεγάλο κυκλικό περιβάλλον αριστερά η κίνηση παίρνει κεντροφυγή χαρακτήρα και σχεδόν τροχιακή πορεία· αλλού το μαύρο λεπταίνει μέχρι να μετατραπεί σε έναν νευρικό ύφαντο που διασχίζει την επιφάνεια και συνδέει τις διάφορες πολικότητές της. Δεν είναι περίγραμμα ή οριοθέτηση μορφών: είναι μια δομική δύναμη.
Σε αυτό το σκοτεινό σκελετό ο Castagna αντιπαραθέτει την τεραστία ηλεκτρική ένταση του γαλάζιου και του μπλε, ιδιαιτέρως κοφτερά στις κάτω και κεντρικές περιοχές της σύνθεσης. Εδώ το έργο πραγματοποιεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χρωματικά του βήματα: στη θερμοκρασία της αρχαίας ώχρας αντιπαρατίθεται μια ψυχρή, τεχνητή, σύγχρονη νότα. Το μπλε δεν αρμονίζει το έργο· το διακόπτει. Εισάγει μια οπτική ρωγμή που εμποδίζει την επιφάνεια να ησυχάσει.
Οι ανάψεις με κόκκινο, ροζ και ματζέντα, χρησιμοποιημένες με μεγαλύτερη εξοικονόμηση, λειτουργούν αντίθετα ως τάσεις-ερεθίσματα. Δεν χτίζουν αυτοτελείς περιοχές, αλλά εμφανίζονται εντός του ζωγραφικού συστήματος σαν σύντομες χρωματικές εκλάμψεις. Το λευκό τελικά αποκτά έναν αποφασιστικό ρόλο: είναι παύση, φως και πάνω απ’ όλα χώρος. Στον κεντρικό χώρο επιτρέπει στη σύνθεση να αναπνέει και τονίζει με αντίθεση τη συμπύκνωση των μαζών περιφερειακά.
Η μικτή τεχνική γίνεται έτσι αναπόσπαστο μέρος του νοήματος του έργου. Ευρείες πινελιές, ραβδώσεις, υπερβάσεις, τραχύνσεις, γραμμικά σημάδια, πυκνότερη ύλη και απροσδόκητες αραιώσεις τεκμηριώνουν διαφορετικές ταχύτητες εκτέλεσης. Η επιφάνεια διατηρεί τον χρόνο του gesture αντί να τον κρύβει. Κάποια σήματα φαίνονται να εκρήγνυνται αμέσως· άλλα φαίνονται καθισμένα ή μερικώς διαγραφόμενα. Έργο αποκτά έτσι μια σχεδόν αρχαιολογική ποιότητα, σαν να είχαν μείνει ορατές ταυτόχρονα διάφορες φάσεις ενός ενιαίου γεγονότος.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η αναγκαιότητα του τίτλου, Prima del Pensiero. Δεν παραπέμπει στην έλλειψη τεχνικού ελέγχου, αλλά σε εκείνο το αδιακριτικό κλάσμα στο οποίο η εννόηση προηγείται της ρητής διατύπωσης. Ο Castagna δεν απεικονίζει το ασυνείδητο: αφήνει τη διαδικασία ζωγραφικής να υποδείξει την ύπαρξή του. Η μεγάλη κυκλική δομή, οι μαύρες τροχιές, μάζες χρωματικές και οι απρόσμενες ανοιχτές οπές δεν ζητούν να μεταφραστούν σε αναγνωρίσιμες μορφές. Παραμένουν σκόπιμα στην όρια μεταξύ γέννησης και ορισμού.
Η βιογραφία του καλλιτέχνη βοηθά να κατανοηθεί η ασφάλεια αυτής της ελευθερίας. Διαμορφωμένος στην Ακαδημία Albertina των Καλών Τεχνών του Τορίνο και επί μακρόν ενεργός εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια, ο Maurizio Castagna έχει διασχίσει μακρά ζωγραφική εμπειρία, μετακινούμενος από μια εικονογραφική και κλασική εκπαίδευση προς μια σταδιακή απελευθέρωση της εικόνας. Κατά τη διάρκεια της δραστηριότητάς του έχει αντιμετωπίσει και έργα μεγάλης μορφής και παραγγελίες με χαρακτήρα μνημειακό, μεταξύ των οποίων Η Λαπιδάτιση του Αγίου Στεφάνου, περίπου 3,50 × 2,20 μέτρα, διαμορφώνοντας μια φυσική σχέση με την επιφάνεια που συνεχίζει να γίνεται αισθητή ακόμα και στην αφηρημένη παραγωγή. Η δραστηριότητά του έχει επίσης τεκμηριωθεί σε δημοσιεύσεις και καταλόγους τέχνης, όπως τα Bolaffi και Giorgio Mondadori.
Είναι η απόσταση μεταξύ αυτής της εκπαίδευσης και της τρέχουσας ελευθερίας του gesture που καθιστά σημασιολογική αυτή φάση της έρευνάς του. Ο Castagna δεν φαίνεται να επιδιώκει την απόλυτη αφαίρεση ως απλή εγκατάλειψη της μορφής, αλλά ως σταδιακή απελευθέρωση εργαλείων που απόκτηθηκαν σε δεκαετίες πρακτικής. Ο έλεγχος παραμένει: εσωτερικεύεται.
Το Prima del Pensiero ανήκει πλήρως σε αυτή τη ωριμότητα. Η σύνθεση δεν αναζητεί κέντρο σταθερό, αλλά γεννιέται από την αντίθεση διαφορετικών πυρήνων: το μεγάλο κυκλικό κίνημα αριστερά, η συμπύκνωση σκουρόχρωμη στο ανώτερο δεξί τμήμα, το φωτεινό κλείσιμο κεντρικά και η δύναμη μπλε-μαύρο που διασχίζει το χαμηλότερο μέρος. Το μάτι συνεχώς προσελκύεται, απορρυθμίζεται και επανέρχεται μέσα στον καμβά.
Από αυτήν προκύπτει ένα έργο στο οποίο το χάος και η δομή δεν είναι αντίθετα, αλλά δύο μορφές της ίδιας ώθησης. Αυτό που φαίνεται αρχικά αυθόρμητο αποκαλύπτει, κοιτώντας βαθύτερα, ένα πολύπλοκο δίκτυο βαρών, παύσεων και αντιστοιχιών.
Με αυτή την έννοια το Prima del Pensiero δεν διηγείται κάτι που έχει ήδη συμβεί. Απαθαίνει τη στιγμή ακριβώς όταν κάτι πρόκειται να συμβεί: η στιγμή κατά την οποία το gesture precede το όνομα, το χρώμα precede την εικόνα και η ζωγραφική, ακόμα ελεύθερη από την ανάγκη να σημαίνει, γίνεται αυτή καθ’ εαυτή σκέψη.