Tiziano Vecellio (1510 – 1511), Ακόλουθος του/της - Il Concerto

Ακολουθώντας τον TIZIANO VECELLIO
(Πιέβε ντι Κάδωρε, 1488/1490 – Βενετία, 1576)
Το Κοντσέρτο
Έλαιο σε καμβά, διαστάσεις 108 x 122,5 εκ.
Διάσταση κορνίζας, περί 122 x 137 x 6 εκ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δημοσίευση καταλόγου έργων της συλλογής Intermidiart. Πιστοποιητικό Εγγύησης και Νομικής Προέλευσης. Έργο με κορνίζα τύπου κουτί με σκαλιστή διακόσμηση ρομαντικής Αναγέννησης (19ος – αρχές 20ού αιώνα), σχεδιασμένο σε στυλ ιστορικιστικό για ανάδειξη των ζωγραφικών έργων υψηλής παλαιότητας της Βενετικής Εποχής. (βλάβες):

Ευχαριστούμε τη Δρ. Federica Spadotto για την πρόταση attribution.

Σας παρουσιάζουμε σε κατάλογο ένα λαμπρό έργο που δημιουργήθηκε στη δεύτερη μισή του 17ου αιώνα, ευρωπαϊκής Βενετικής εμβέλειας, το οποίο, παρά τις εμφανείς αλλοιώσεις των ιστορικών πατινών και την ευρεία παρουσία επεμβάσεων συντήρησης που έχουν προστεθεί με το πέρασμα του χρόνου, διατηρεί ένα αξιοσημείωτο ιστορικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον.
Το έργο σε εξέταση αποτελεί ενδιαφέρουσα και αξιόλογη διασκευή αυθεντικού έργου του 17ου αιώνα από τον διάσημο Κοντσέρτο του Τιτιζιάνο Βετσέλλιο (1510–1511), αριστούργημα της νιότης του δασκάλου που φυλάσσεται στην Galleria Palatina του Palazzo Pitti στη Φλωρεντία. Ο καμβάς αναπαράγει πιστά τη γνωστή σύνθεση με τρεις μορφές ημι-πορτρέτα σε ένα έντονο στιγμιότυπο αλληλεπίδρασης μουσικής.
Σε σύγκριση με τη ζωηρή ρευστότητα του πρωτότυπου του 16ου αιώνα, το έργο παρουσιάζει παχύτερη, πυκνότερη και εν μέρει συντομευμένη πινελιά, στοιχεία που επιτρέπουν να αναγνωριστεί αδιαμφισβήτητα το χέρι ενός ακολούθου που εργάστηκε στο δεύτερο ήμισυ του 17ου αιώνα. Κατά την περίοδο αυτή, ο μπαρόκ συγκεντρώσεως δημιούργησε μια τεράστια ζήτηση για αντίγραφα των μεγάλων δασκάλων του Ρενεση κεντρικά της Βενετίας· ο άγνωστος αντιγραφέας αποδεικνύει ισχυρή τεχνική ικανότητα στην οργάνωση της σκηνής, ερμηνεύοντας τον τονικό χαρακτήρα του Τιζιάνο με τη μελέτη και τα εκτελεστικά μοντέλα της ωριμότητας του 17ου αιώνα.
Η σύνθεση εντάσσεται σε ένα από τα επιτυχημένα ρεύματα της ζωγραφικής με θέμα τη μουσική από την περιοχή της Βενετίας, ένα είδος που συνδέει τον εορτασμό της κοσμικής διασκέδασης με βαθιές φιλοσοφικές και ηθικές στρωματογραφίες. Κάτω από την φαινομενική άμεση εκτέλεση, το έργο περιέχει μια έντονη αλληγορία του χρόνου που ρέει και των διάφορων φάσεων της ανθρώπινης ζωής, που συμβολίζονται από τις τρεις ηλικίες των πρωταγωνιστών.
Ο νεαρός τροβαδούρος αριστερά (η Νιότη), απορροφημένος, κομψά ντυμένος και με το βλέμμα προς τα έξω, ενσαρκώνει την προσέγγιση ακόμα επιφανειακή ή ενστικτώδη στη ύπαρξη. Στο αντίθετο άκρο, ο μοναχός Ντομενακάνός δεξιά (η Γήρανση ή η Προχωρημένη Ωριμότητα), φαλακρός και με σκληρό προφίλ, κρατά τη λαβή ενός βίλαβιου και αντιπροσωπεύει τη σοφία της εμπειρίας που αποκτήθηκε. Στο κέντρο, ο ντουντζέρος (η Ηλικία Ενήλικη) λειτουργεί ως πραγματικό κεντρικό δραματικό και πνευματικό άξονας ολόκληρης της σύνθεσης: η περίπλοκη στροφή του σώματός του εκφράζει τη ένταση της επιλογής, τη φευγαλιά στιγμή και την πλήρη συνείδηση της παρούσας στιγμής. Η μουσική γίνεται έτσι το αρχέτυπο της αρμονίας της ψυχής και της συμφιλίωσης (cum-certare, δηλαδή διαλόγου με αντάγωνισμό), όπου η πράξη του να παιανίζει και να φέρνει σε αρμονία τα όργανα παραπέμπει στην ηθική ανάγκη συγχρονισμού των διαφόρων ανθρώπινων παθών.
Η άμεση σύγκριση με το επικού τύπου αυθεντικό πρωτότυπο του Palazzo Pitti επιτρέπει να γίνει κατανοητή η διαφορά στην ποιότητα και στην εκτέλεση μεταξύ του τονισμού της αρχής του 16ου αιώνα και αυτής της επόμενης μπαρόκ επαναπροσέγγισης.
Ενώ το αρχικό τιτζιανικό έργο χτίζεται για απαλές και εξαιρετικά λεπτές υπερβάσεις της παλέτας — όπου το χρώμα δημιουργεί τη μορφή χωρίς την ανάγκη ενός σαφούς περιγράμματος και το φως διαπερνά τους χαρακτήρες από το εσωτερικό — αυτή η επιφάνεια αποκαλύπτει μια ματ χαρακτηριστική δομή και σαφέστερους φωτισμούς. Ο συγγραφέας του 17ου αιώνα πραγματοποιεί μια πραγματική καλλιτεχνική μετάφραση που επηρεάζεται από την αισθητική της εποχής του: ακολουθώντας μια μπαρόκ ευαισθησία για έντονους αντιθετικούς φωτισμούς, σκληραίνει μερικώς τη μετάβαση μεταξύ των μορφών και του σκούρου φόντου.
Αυτή η τάση προς τη γραφική ομαλοποίηση γίνεται σαφής στα λεπτομερή ανατομικά χαρακτηριστικά και στις πτυχώσεις. Στο πρόσωπο του κεντρικού μουσικού, τα έντονα και σχεδόν χαραγμένα χαρακτηριστικά από τα οποία ο Τιτσιάνο εξάγει μια εξαίσια μελαγχολική ψυχική δόνηση εμφανίζονται σε αυτή την έκδοση ελαφρώς πιο έντονα και γραφικά, χάνει ένα μέρος της ποιητικής ευαισθησίας της αρχικής λύσης. Αντίστοιχα, η απόδοση των υφασμάτων δείχνει μια εξομάλυνση των όγκων: όπου ο Τιτζιάνο λύθηκε τη λευκή μαντήλα του μοναχού και το φτερό του καπέλου του νεαρού με μια ελεύθερη, απαλή και δεξιοτεχνική πινελιά, ο σεκιεντέζος ακόλουθος απλώνει το χρώμα με πιο αποφασισμένες επιφάνειες, μεταφράζοντας τις μαλακές πτυχώσεις του 15ου αιώνα σε πιο στερεές και ορισμένες γεωμετρίες.
Τέλος, η αντίληψη του χώρου υποφέρει επίσης από τον εποχικό μετασχηματισμό. Το φόντο του πρωτότυπου φλωρεντινά, σχεδιασμένο ως μια πυκνή και ζωηρή ατμόσφαιρα της Giorgionesque παράδοσης, παρουσιάζεται σε αυτή την επιφάνεια πιο επίπεδο και ομοιόμορφα σκοτεινό. Αυτή η επιπεδότητα του χώρου, ωστόσο, δεν οφείλεται αποκλειστικά στο χέρι του αντιγραφέα, αλλά είναι έντονα ενισχυμένη από τις αλλοιώσεις της επιφανειακής βαφής λόγω των μεταγενέστερων συντηρητικών γεγονότων.

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (FACILY REPORT)
Αναλύοντας οπτικά τα φυσικά στοιχεία του έργου, είναι δυνατός ο σχηματισμός μιας συνολικής αξιολόγησης για την κατάσταση του καμβά:
Μεθοδολογία έρευνας: Οπτική εξέταση σε φυσικό φως, ριπή φωτός (για τη μορφολογία της επιφάνειας) και προκριματική εξέταση με λαμπτήρα Wood (UV υπέρυθρη φωταύγεια).

1. ΥΠΟΣΤΟΡΕΣΙΚΟΣ ΚΑΜΠΑΝΑΣ (ΤΕΛΑ)
• Αρχική δομή: Ο 17ου αιώνα καμβάς με στήριξη παρουσιάζει μετριακά πυκνή ίνα αλλά εξασθενημένη εξαιτίας αμιγών γήρανσης και θερμο-υγρασίας.
• Επικάλυψη/Ριντέλο: Το έργο υπέστη επικάλυψη κατά τον 19ο αιώνα. Ο καμβάς του ριντιλο στο πίσω μέρος, ορατός στην άμεση εξέταση, εμφανίζεται σε ανοιχτό μπεζ χρώμα με διακριτές ιστορικισμένες υγρασίες και λεκέδες από μετακίνηση του συγκολλητικού (πιθανώς κόλλα-πάστα). Δομικά φαίνεται σταθερός αλλά έχει χάσει μερικώς την ελαστικότητά του, προκαλώντας ελαφριά ασύμμετρη τάση στις γωνίες.
• Κριτικές δομικές ατέλειες: Λόγω της ισχυρής πίεσης κατά το οκτώβριοιο σιδέρωμα, η αρχική δομή του καμβά φαίνεται ελαφρώς «σφιγμένη». Παρατηρούνται μικρές κυρτώσεις κατά μήκος της κάτω άκρης, πιθανώς από παλιές εκθέσεις σε υγρασία μη συνεπούς σχετικής υγρασίας.

2. ΠΡΕΠΑΡΑΤΟΡΙΕΣ ΣΤΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
• Πρόσφυση: Η πρόσφυση του επιχρίσματος στον καμβά και στην προετοιμασία γενικά είναι ικανοποιητική λόγω της σταθεροποιητικής ενίσχυσης του παλιού ριντέλου. Ωστόσο, παρατηρούνται τοπικές μικρο-ανυψώσεις σε περιοχές με μεγαλύτερο πάχος υλικού.
• Ραφή (Craquelure): Διαθέτει ομοιόμορφη ραγισμένη δομή γήρανσης, φυσιολογική για καμβά του 17ου αιώνα. Ωστόσο εντοπίζονται ορισμένα βαθύτερα σπασίματα σε σκιασμένες περιοχές του φόντου και στο σκούρο πνέυμα του κεντρικού μουσικού, μέρους σταθεροποιημένα από παλαιές συντηρήσεις αλλά παρακολουθούνται.
• Κενά και φθορές: Εντοπίζονται ευρείες μικρο-γρατζουνιές από φθορά ιστορική, ειδικά κατά μήκος της περιμέτρου της κορνίζας. Οι παλιές γλάσσες πιο λεπτές, ειδικά στις διαβαθμίσεις των φωτισμών των προσωπογραφιών και στις γκριμάτσες της λευκής κάπα του μοναχού, εμφανίζουν μερική εξασθένηση λόγω ακραίων καθαρισμών του 19ου αιώνα.

3. ΕΠΙΠΕΔΑ ΚΑΛΑΜΑΚΙΑΚΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ RESTAURATIONS (PATINA ΚΑΙ ΒΕΡΝΙΚΗ)
• Προστατευτική βερνίκι: Το επίπεδο βερνίκι (μερικώς συνθετικό, εφαρμοσμένο τον 20ό αι.) εμφανίζεται αποχρωματισμένο, κιτρινισμένο και θαμπωμένο από τα ατμοσφαιρικά καταθέσεις. Αυτό αλλάζει δραματικά την ορθή χρωματική ανάγνωση του έργου, σβήνοντας τη φυσική ζωντάνια των θερμών τόνων.
• Επιδιορθώσεις και Ενσωματώσεις: Η εξέταση υπό UV αποκαλύπτει μια σύνθετη στρωματοποίηση αποκαταστάσεων:
• Εκτεταμένες ζώνες επαναβαφών με ακανόνιστες κηλίδες στους σκούρους φόντους, που αποσκοπούν στην εξομάλυνση των κενών του αρχικού υπόβαθρου.
• Σημάδια επαναβαφών που έχουν μεταβληθεί σε χρώμα με το πέρασμα του χρόνου, εντοπισμένα στο πρόσωπο του κεντρικού μουσικού και στο μέτωπο του μοναχού. Οι επεμβάσεις αυτές εμφανίζονται σήμερα ως αισθητικές κηλίδες σκουρόχρωμες ή ανομοιογενούς απόχρωσης σε σχέση με την αρχική ύλη.

4. ΕΡΓΑΛΕΙΑ (ΚΟΡΝΙΖΑ ΚΑΙ ΞΥΛΟΣΤΗΡΙΞΗ)
• Ξύλινο πλαίσιο αντικατάστασης (18ος-19ος αι.) με άνοιγμα σύνδεσης, εξοπλισμένο με σύστημα εξάσκησης γωνιών μέσω κινητών σφήνων (βιέτες) που τοποθετούνται εσωτερικά στις γωνίες. Η τάση του καμβά αλλάζει χειροκίνητα για να διορθώσει πιθανές χαλαρώσεις.
• Κορνίζα: Η κλασική κορνίζα τύπου κουτί με παράθυρο (19ος-20ός αι.) από μαύρη βελούδινη λάκα είναι δομικά στιβαρή. Το έργο στερεώνεται σε αυτή με μεταλλικές στηρίξεις βιδωτές. Η κορνίζα εμφανίζει μικρο-σχισίματα και κενά της μαύρης λακκώματος στις επικίνδυνες άκρες και φθορές της εσωτερικής χρυσότυπης γυαλάδας από επαφή. Διαπιστώνεται συσσώρευση σκόνης στους πυθμένους των διακοσμητικών στοιχείων.

5. ΣΥΝΟΨΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ
Η συνολική κατάσταση συντήρησης κρίνεται μέτρια. Παρότι το έργο δεν παρουσιάζει άμεσο κίνδυνο πτώσης χρώματος ή δομικής κατάρρευσης του υποστρώματος, η αναγνωσιμότητα του βλάπτεται σοβαρά από την οξείδωση των βερνικιών και από την αλλοίωση χρωματικής από τους παλιούς αισθητικούς αποκαταστάτες.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ:
1. Άμεσα: Ασφαλής επιφανειακός ξεσκόνισμα της κορνίζας και της πίσω όψης του καμβά με βούρτσες μαλακών τριχών. Συνιστάται να μην παρεμβαίνετε αυτοβούλως στους στηρίγματα για να μη δημιουργηθούν ασυνήθιστες τάσεις στην ήδη εύθραυστη επιφάνεια.
2. Για εκθέσεις/μετακινήσεις: Το έργο μπορεί να ταξιδέψει μόνο μέσα σε στεγανοποίηση κούτας που εξουδετερώνει τους κραδασμούς, δεδομένης της ευαισθησίας της υφασμάτινης επιφάνειας και της παρουσίας βαθιών ρωγμών.
3. Μελλοντική προοπτική: Συνιστάται διακαώς η ενσωμάτωση του έργου σε πρόγραμμα συντηρητικής και αισθητικής αποκατάστασης (επιλεκτικός καθαρισμός για την αφαίρεση κιτρινισμένων βερνικιών και των μουσικο-στρατηγικών επαναβαφών, προ του δοκιμίου διαλυτικότητας).

Το έργο κοσμείται με μια κορνίζα τύπου κουτί με διακόσμηση, ένα μοντέλο ριζωμένο στην Αναγέννηση αλλά κατασκευασμένο σε μεταγενέστερη περίοδο (19ος – αρχές 20ού αιώνα), σχεδιασμένο σε ιστορικιστικό στυλ για να τονίσει έργα της ακμής της Βενετικής παλαιότητος (διάσταση κορνίζας περίπου 122 x 137 x 6 εκ., παρουσία υφιστάμενων βλαβών). «Η κορνίζα που φαίνεται στις φωτογραφίες που αναφέρονται παραπάνω έχει προστεθεί στο έργο από τον πωλητή ή από τρίτο πρόσωπο. Η κορνίζα σας παρέχεται χωρίς επιπλέον κόστος ώστε να είναι έτοιμη για έκθεση μόλις παραδοθεί. Η κορνίζα συμπεριλαμβάνεται ως ευγένεια και δεν θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του έργου τέχνης. Επομένως, οποιαδήποτε πιθανή βλάβη στην κορνίζα που δεν επηρεάζει το ίδιο το έργο τέχνης δεν θα γίνει αποδεκτή ως έγκυρη αιτία για άνοιγμα αγωγής ή ακύρωση της παραγγελίας.»

Προέλευση: Ιδιωτική Συλλογή

Δημοσίευση:
 Οι Μύθοί και το Τοπίο στη Σικελία από τους άπειρους πολιτισμούς. ΑΝΕΠΙΚΟΙΝΩΝI QUADRERIA; καταλόγος γενικός των ζωγραφικών έργων της συλλογής του κύκλου «Οι Μύθοι και το Τοπίο», 2026 (Pdf).

Το έργο θα αποσταλεί – ως μεσαίο μέγεθος – με ξύλινο σάκο και πολυστερίνη. Σε περίπτωση πώλησης εκτός εθνικού εδάφους, ο αγοραστής θα πρέπει να περιμένει τα χρονικά περιθώρια εξαγωγής.