Castagna Maurizio 1961 - XL - Collisione Silenziosa

Συγχυρισμένος Σιωπηλός
Υπάρχει μια αντίφαση φαινομενική μόνο στον τίτλο Συγχυρισμένος Σιωπηλός: η ζωγραφική εκρήγνυται, αλλά δεν κάνει θόρυβο. Πρόκειται για μια κρατημένη σύγκρουση, μια φλογερή έκρηξη που φαίνεται να εξαντλήθηκε σε έναν εσωτερικό χώρο, αφήνοντας στον καμβά τα ίχνη της, τις πληγές της, τα υπολείμματα της. Ο Μαουρίτσιο Καστάνια κτίζει εδώ μια επιφάνεια στην οποία η πράξη δεν είναι ποτέ απλώς παρορμητικό σήμα, αλλά μνήμη της πράξης· κάθε σημάδι φαίνεται να προέρχεται από κάτι που συνέβη νωρίτερα και συνεχίζει, επιμένων, να προβάλλει.
Το υπόβαθρο, κυριαρχούμενο από θαλάσσινες αποχρώσεις του πράσινου, του τιρκουάζ, του σκόρου ήλιου, του γκρι και του λευκού, δεν συνιστά ένα παθητικό σκηνικό. Είναι ζωντανή ύλη, διεγραμμένη, διερευνώμενη, διαγραφόμενη και εκ νέου γραμμένη. Σ’ αυτήν την ψυχρή ατμόσφαιρα εισβάλλουν το μαύρο και το κόκκινο: δύο παρουσίες βαθιά διαφορετικής φύσης. Το μαύρο οικοδομεί, χαράσσει, διαχωρίζει· το κόκκινο τραυματίζει, επιταχύνει, ανάβει.
Ακριβώς στη σχέση ανάμεσα σε αυτούς τους τρεις καμβαρικούς ορίζοντες βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ζωγραφίας. Στον ήρεμο σχεδόν μεταλλικό των Πράσινων και των Μπλε αντιτάσσεται η συναισθηματική θερμοκρασία του κόκκινου, ενώ το μαύρο διασχίζει τη σύνθεση με τη λειτουργία ενός φέροντος δομικού, ενός είδους ορατού σκελετού της ζωγραφικής.
Οι μεγάλες διαγώνιες εμποδίζουν το βλέμμα να βρει μόνιμη θέση. Το οδηγούν, το διακόπτουν, το υποχρεώνουν να αλλάξει κατεύθυνση. Δίκτυα, σταγόνες, γλύφοι, επικολλήσεις, αποτυπώματα και απρόβλεπτες συγκεντρώσεις ύλης δημιουργούν διαφορετικές ταχύτητες ανάγνωσης. Από μακριά το Συγχυρισμένο Σιωπηλό κατέχει την αμεσότητα ενός γεγονότος· κοντά αποκαλύπτει μια εκπληκτική γεωγραφία μικρών περιστάσεων.
Μεταξύ αυτών εμφανίζονται μυστηριώδεις κυκλικές μορφές, διαπεραμένες από νήματα και ακτίνες μαύρες. Δεν γνωρίζουμε αν είναι κύτταρα παρατηρημένα με μικροσκόπιο, άστρες, επίκεντρα, πρωτόγονοι οργανισμοί ή απλώς η μνήμη ενός σήματος. Και ακριβώς αυτή η απροσδιορισία τις καθιστά ελκυστικές. Ο Καστάνια δεν παραδίδει στον θεατή ένα σύμβολο προς αποκρυπτογράφημα, αλλά μια παρουσία πάνω στην οποία να διερωτηθεί.
Η μεικτή τεχνική γίνεται έτσι ουσιαστικό μέρος του νοήματος του έργου. Διαφορε στρώματα συνυπάρχουν χωρίς να αναζητούν μια ομαλότητα οριστική: ζωγραφική, ύλη, γραφικό χάραγμα, σταγονίδια και αβράσεις διατηρούν τη μνήμη της εκτέλεσής τους. Η επιφάνεια δεν κρύβει τη δική της διαδικασία· τη εκθέτει.
Και εδώ επεμβαίνει ένα στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό: Το Συγχυρισμένο Σιωπηλό προέρχεται από τη μετατροπή ενός καμβά που είχε προηγουμένως ζωγραφιστεί. Ο καλλιτέχνης δεν διαγράφει πλήρως ό,τι υπήρχε, αλλά το απορροφά στη νέα συνθεσή. Η προηγούμενη ζωγραφική επιβιώνει κάτω από την τωρινή σαν μια θαμμένη μνήμη. Επομένως ο πίνακας γίνεται, κυριολεκτικά, μια σύγκρουση δύο χρόνων: το τι ήταν και το τι είναι.
Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη κλειδαριά του έργου. Δεν είναι όλα όσα καλύπτονται που εξαφανίζονται.
Ο Καστάνια φαίνεται να το κατανοεί τέλεια. Ζωγραφίζει πάνω στη μνήμη χωρίς να την καταστρέφει, αφήνοντας τα θραύσματα, τα σήματα και τους ιχνισμούς να συμμετέχουν στη γέννηση μιας νέας ταυτότητας. Γι’ αυτό ο τίτλος αποκτά μια σχεδόν αναπόφευκτη δύναμη: η σύγκρουση δεν αφορά μόνο μορφές και χρώματα, αλλά παρελθόν και παρόν, τάξη και ένστικτο, κατασκευή και διάλυση.
Δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια διακοσμητική αφηρημένη τέχνη. Ο πίνακας κατέχει ανησυχία. Και η ομορφιά του πηγάζει ακριβώς από το γεγονός ότι ο Καστάνια δεν προσπαθεί να την εξημερώσει. Εκεί που μια πιο ευπλάστη ζωγραφική θα ζητούσε αρμονία, αυτός διατηρεί τη τριβή· όπου θα ήταν δυνατό να καθαριστεί, αφήνει το υπόλειμμα· όπου το κάθε αντικείμενο θα μπορούσε να γίνει κομψό, εισάγει συνειδητά μια ρωγμή. Η ομορφιά, εδώ, δεν συμπίπτει με την τάξη: γεννιέται από την αντίσταση του χάους να γίνει τάξη.
Το Συγχυρισμένο Σιωπηλό εντάσσεται με συνέπεια στην αναζήτηση του Μαουρίτσιο Καστάνια, ενός καλλιτέχνη με πάνω από πενηνταπέντε χρόνια δραστηριότητας, μορφοποιημένου στην Ακαδημία Αλμπέρτινας Τέχνων της Τορίνο. Αρχίζοντας από μια στέρεη εμπειρία εικαστικής και κλασικής απεικόνισης, ο Καστάνια σταδιακά μετατόπισε την έρευνά του προς μια γλώσσα πιο ελεύθερη, ύλη και κίνηση, στην οποία το χρώμα, το σημάδι και η ιζηματοποίηση γίνονται εργαλεία εξερεύνησης της συναισθηματικής διάστασης. Κατά τη μακρά του πορεία έχει αναλάβει και έργα μεγάλης κλίμακας και παραγγελίες χαρακτήρα μνημειώδη, μεταξύ των οποίων Η Λαπιδία Santo Stefano, σε διάσταση περίπου 3,50 × 2,20 μέτρα.
Η πορεία του συνοδεύτηκε από εκδοτικές και αρχειακές παρουσίες συνδεδεμένες, μεταξύ άλλων, με τους Bolaffi και Giorgio Mondadori, ενώ η πλέον πρόσφατη παραγωγή μαρτυρεί μια περαιτέρω ελευθέρωση της υλης και της κίνησης. Χρώματα, ακρυλικά, βερνίκια, ρητίνες και τεχνικές δανεισμένες από την μακρά τεχνική εμπειρία του καλλιτέχνη συντελούν στη δημιουργία επιφανειών που δεν θέλουν απλώς να παρατηρούνται, αλλά να διανύονται.
Στο Συγχυρισμένο Σιωπηλό αυτή η έρευνα φτάνει σε μια εξαιρετικά αποτελεσματική σύνθεση: ενέργεια και μνήμη, ύλη και γραφισμό, ατύχημα και έλεγχος συνυπάρχουν χωρίς να εξουδετερώνονται αμοιβαίως.
Και ίσως αυτό είναι που παραμένει μόλις κοιτάξεις: όχι η εικόνα ενός πράγματος, αλλά η αίσθηση ότι κάτι μόλις συνέβη πάνω στον καμβά.
Ο θόρυβος τέλειωσε.
Η σύγκρουση παραμένει.